മന്ത്രവാദിയുടെ അടുക്കളയിൽ

അധ്യായം -8

പുലർച്ചെ മൂന്നരയായപ്പോൾ ഞാൻ ഞെട്ടിയുണർന്നു. ആകാശക്കീഴിലെ ആ കല്ലും മണ്ണും നിറഞ്ഞ പായയിൽ എങ്ങനെയോ കുറച്ചുനേരം മയങ്ങിപ്പോയി. ചുറ്റും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. കൂടെയുള്ളവരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിലാണ്. രാത്രി കാവലിനുണ്ടായിരുന്ന സായുധ ഗാർഡിന്റെ പൊടിപോലുമില്ല; ഉറക്കത്തിലാണോ അതോ പട്രോളിങ്ങിലാണോ എന്ന് ആർക്കറിയാം! പെട്ടെന്നാണ് എനിക്ക് മൂത്രമൊഴിക്കണമെന്ന ത്വര ഉണ്ടായത്. പക്ഷേ എഴുന്നേൽക്കാൻ പേടി. ഈ കറുത്ത ഇരുട്ടിൽ അൽപം അകലെ മാറിപ്പോകണം. വല്ല തീവ്രവാദികളോ വന്യമൃഗങ്ങളോ ആക്രമിച്ചാൽ എന്തുചെയ്യും? മൂത്രമൊഴിക്കാനുള്ള ത്വരയെ അതിജീവനത്തിനായുള്ള ഭയംകൊണ്ട് അടക്കി ഞാൻ പായിൽ വീണ്ടും ചുരുണ്ടുകൂടി കിടന്നു.

റോഡരികിൽ പായയും വിരിച്ചു കിടക്കാനുള്ള യോഗം ഇതിനുമുമ്പ് ജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ല. അതും സജീവമായ ഒരു അഗ്നിപർവതത്തിന്റെ ചാരത്ത്! സൗകര്യങ്ങൾ അൽപം കുറഞ്ഞാലും സാരമില്ല, സുരക്ഷിതമായി ഈ യാത്ര പൂർത്തീകരിക്കാൻ സാധിച്ചാൽ മതി എന്നായി പ്രാർഥന. ഇതിപ്പോൾ ഒന്നുമില്ലെങ്കിലും ഒരു ടൂർ ഏജൻസി കാര്യങ്ങൾ നോക്കാനുണ്ട്, ഒപ്പം മറ്റു സഞ്ചാരികളുമുണ്ട്. അടുത്തതായി പോകാനുദ്ദേശിക്കുന്ന ഓമോ വാലിയിലെ ഗോത്രഗ്രാമങ്ങളിൽ ഒറ്റക്കാണ് യാത്ര ചെയ്യേണ്ടത്. അവിടെ ഇതിലും വലിയ കടമ്പകൾ കാത്തിരിക്കുന്നുണ്ടാകാം.

ഓരോന്നാലോചിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ഡെൻസെയുടെ ചൂളംവിളി കേട്ടു. ആഫ്രിക്കൻ വന്യതയിലെ ഒരു ‘അലാറം’ പോലെയാണത്. അതുകേട്ട് ഉണരുന്നവരെയുംകൊണ്ട് സൂര്യോദയം കാണാൻ പോകും. നടത്തം അത്രയെളുപ്പമല്ലാത്തതിനാൽ താൽപര്യമില്ലാത്തവർക്ക് ഉറക്കം തുടരാം. ഇതായിരുന്നു തലേന്ന് പറഞ്ഞ നിബന്ധന. കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നവരിൽ പകുതി ആളുകളേ എഴുന്നേറ്റു വന്നുള്ളൂ. എഴുപതുകാരിയായ എമിലി അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നത് എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. വിദേശികൾക്ക് പ്രായം എന്നത് ശരിക്കും വെറുമൊരു അക്കം മാത്രമാണ്. മലകയറാനും കുന്നിറങ്ങാനും ചെറുപ്പക്കാരേക്കാൾ ഉത്സാഹം അവർക്കാണ്. അവരുടെ ഈ മനോഭാവത്തെ നമ്മൾ ‘സെനാസെൻസ്’ എന്ന് വിളിക്കുമെങ്കിലും, മനസ്സിന്റെ ചുറുചുറുക്ക് അവരെ നിത്യയൗവനക്കാരാക്കുന്നു.

ഇത്തവണ മറ്റൊരു ഭാഗത്തുകൂടിയായിരുന്നു ഞങ്ങൾ ട്രക്ക് ചെയ്തത്. എന്റെ ടോർച്ച് പണിമുടക്കി. ഫോണിലെ ഫ്ലാഷ് ലൈറ്റ് തെളിയിച്ചു നടക്കാൻ എനിക്ക് പേടിയായിരുന്നു. എല്ലായിടത്തും മൂർച്ചയുള്ള കരിങ്കൽ ചില്ലുകളാണ്. എങ്ങാനും കല്ലിൽ തട്ടി വീണു ഫോൺ തകർന്നാലോ? സോഷ്യൽ മീഡിയയും ഗൂഗ്ൾ മാപ്പും ഇല്ലാത്ത ഒരു യാത്ര ഈ കാലത്ത് ആലോചിക്കാനാവില്ലല്ലോ. മുന്നിൽ നടന്ന ഗൈഡിന്റെ ടോർച്ച് വെളിച്ചത്തിൽ ഇരുട്ടിൽ തപ്പിയും തടഞ്ഞും എങ്ങനെയോ മുകളിലെത്തി.

സൂര്യൻ ഉദിച്ചിട്ടില്ല. കിഴക്കൻ ചക്രവാളത്തിൽ ചെറിയൊരു വെളിച്ചം കണ്ടുതുടങ്ങിയിരുന്നു. തലേന്ന് ഭയാനകമായി തോന്നിയ ആ തീ തുപ്പുന്ന ഭീമന്മാർ ഇപ്പോൾ ശാന്തരായി കാണപ്പെട്ടു. പകൽവെളിച്ചത്തിൽ അവന്മാരെ കണ്ടിട്ട് വലിയ പേടിയൊന്നും തോന്നിയില്ല. വീട്ടിലെ അടുപ്പിൽനിന്ന് ഉയരുന്ന പുക കാണുന്ന ലാഘവത്തോടെ ഞാൻ ആ അഗ്നിപർവതത്തെ വീക്ഷിച്ചു. ജീവിതത്തിലെ പല പ്രശ്‌നങ്ങളും അങ്ങനെയല്ലേ? ഒരു പ്രതിസന്ധിയുടെ നടുവിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ അത് പർവതസമാനമായി തോന്നും. എന്നാൽ, അൽപം മാറിനിന്ന് ഒരു ദൂരക്കാഴ്ചയോടെ വിലയിരുത്തിയാൽ വളരെ നിസ്സാര കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചോർത്താണ് പലപ്പോഴും നമ്മൾ ആവലാതിപ്പെടുന്നതെന്ന് മനസ്സിലാകും. അഗ്നിപർവതമാണെങ്കിലും അടുപ്പിലെ പുകയാണെങ്കിലും അകലം പാലിച്ചാൽ അതൊരു കാഴ്ച മാത്രമാണ്!

ലാവ ഉറഞ്ഞുണ്ടായ പല ആകൃതിയിലുള്ള രൂപങ്ങൾ കാണാൻ നല്ല രസമായിരുന്നു. ചിലത് കറുത്ത പൂക്കൾപോലെ, ചിലത് തിരമാലകൾപോലെ. എന്നാൽ, ലാവ ഒഴുകി രൂപപ്പെട്ട ഇരുണ്ട തുരങ്കങ്ങൾ അൽപം ഭയപ്പെടുത്തുന്നവയാണ്. വ്യത്യസ്ത ലാവാരൂപങ്ങളെ കണ്ടെത്താൻ ഞങ്ങൾ സഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ഒരു ചെറിയ മത്സരംതന്നെ നടന്നു. സൂര്യൻ ഉദിച്ചുയർന്നപ്പോൾ ആ പ്രദേശം മുഴുവൻ ഒരു തങ്കനിറത്തിലായി. എല്ലാവരും നിശ്ശബ്ദരായി ആ അപൂർവ സുന്ദര നിമിഷത്തിന് സാക്ഷ്യംവഹിച്ചു. നരകത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒരു സ്വർഗീയ സൂര്യോദയം!

തിരികെ ക്യാമ്പിലേക്ക് മടങ്ങി. അവിടെയെത്തിയതും നേരത്തേ മാറ്റിവെച്ച ആ ‘അടിയന്തര ആവശ്യം’ വീണ്ടും ഉദിച്ചു. ക്യാമ്പ് ചെയ്തിരുന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് അൽപം മാറി ഒരു വലിയ കല്ലിന്റെ മറവിൽ പോയി ഇരുന്നതേയുള്ളൂ, അതാ നേരെ മുന്നിൽ ഉഗ്രവിഷമുള്ള ഒരു പാമ്പ്! കല്ലിനിടയിൽനിന്ന് എന്നെ രൂക്ഷമായി നോക്കുകയാണ്. ശ്വാസം നിലച്ചുപോയ നിമിഷം. ഇതിന്റെ ഇണയോ മറ്റോ എന്റെ പുറകിലുണ്ടോ എന്ന് പേടിയില്ലാതില്ല. ശബ്ദമുണ്ടാക്കാതെ പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റു രണ്ടടി പിന്നിലോട്ട് വെച്ചു. എന്നിട്ട് അവിടന്ന് തിരിഞ്ഞുനോക്കാതെ ഓടെടാ ഓട്ടം! ഡെൻസെയുടെ മുന്നിലാണ് എന്റെ സ്പ്രിന്റ് റേസ് അവസാനിച്ചത്. കിതച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ കാര്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ അയാൾക്ക് യാതൊരു കുലുക്കവുമില്ല. ‘‘പാമ്പ് ഒന്നും ചെയ്യില്ല മാഡം, അത് അതിന്റെ പാട്ടിന് പൊയ്ക്കോളും’’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അയാൾ പല്ലു തേക്കാൻ പോയി. ഈ യാത്ര എത്രമാത്രം റിസ്‌ക് നിറഞ്ഞതാണെന്ന് ഞാൻ വീണ്ടും തിരിച്ചറിഞ്ഞു. വെറുതെയല്ല സഞ്ചാരികൾ ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് വരാൻ മടിക്കുന്നത്.

പ്രാതൽ കഴിഞ്ഞ് ഒമ്പതു മണിയോടെ ഞങ്ങൾ വീണ്ടും യാത്ര തിരിച്ചു. ഉച്ചക്ക് കഴിക്കാനുള്ള നൂഡ്ൽസ് രാവിലെ തന്നെ ഉണ്ടാക്കി വണ്ടിയിൽ കയറ്റിയിരുന്നു. മടുപ്പിക്കുന്ന യാത്രയായിരുന്നു അത്. ചുറ്റും വരൾച്ചയുടെ ചാരനിറം മാത്രം. ഇത്യോപ്യയുടെ ഈ ഭാഗം ഭൂമിയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും കഠിനമായ ഭൂപ്രകൃതിയുള്ള ഇടമാണ്. എന്റെ കണ്ണുകൾ ഒരു തുള്ളി പച്ചപ്പിനു വേണ്ടി ദാഹിച്ചു. ഉച്ചക്ക് ഒരു മണിയോടെ ഒരു ചെറിയ മരുപ്പച്ചയിൽ എത്തിയപ്പോൾ പറഞ്ഞറിയിക്കാനാവാത്ത ആശ്വാസം തോന്നി. ഏതാനും ഈന്തപ്പനകളും കുറച്ച് തണലുമുള്ള ആ ഇടത്ത് വണ്ടി ഒതുക്കിനിർത്തി ഞങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം തന്നു. ഏകദേശം രണ്ടു മണിക്കൂർ ഞങ്ങൾ അവിടെ വിശ്രമിച്ചു. താമസസ്ഥലത്തു നേരത്തേ എത്തിയിരുന്നെങ്കിൽ അൽപം വിശ്രമിക്കാമായിരുന്നു എന്ന് ഞാൻ ഡെൻസെയോട് പതുക്കെ പറഞ്ഞു.

‘‘നേരത്തെ എത്തിയിട്ടും കാര്യമില്ല മാഡം. താമസിക്കാൻ സ്ഥലമൊന്നുമില്ല. ഇന്നലത്തെ പോലെയുള്ള സംവിധാനമാണ്. ഇവിടിപ്പോൾ കുറച്ച് തണലെങ്കിലും ഉണ്ട്. അവിടെ എത്തിയാൽ പൊരിവെയിലത്ത് ഇരിക്കേണ്ടി വരും.’’

ഡനാക്കിൽ യാത്ര ദുരിതംപിടിച്ച ഒന്നാണെന്ന് വായിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലും അത് ഇത്രയും കഠിനമായ ഒരു പരീക്ഷണമായിരിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതിയിരുന്നില്ല. വൈകിട്ട് അഞ്ചു മണിയോടെ ഞങ്ങൾ ഹംദ ആലെ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ഡനാക്കിൽ ഡിപ്രഷന്റെ ഹൃദയഭാഗമാണിത്. വടികൾകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ചട്ടക്കൂടിനു പുറത്തു പനയോല കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ പായ തുന്നിച്ചേർത്ത ചുവരുകളായിരുന്നു അവിടത്തെ വീടുകൾക്ക്. അഫാർ ഗോത്ര വർഗക്കാരുടെ ലളിതവും എന്നാൽ, ദുസ്സഹവുമായ ജീവിതത്തിന്റെ സാക്ഷ്യപത്രമാണത്.

ടിൻ ഷീറ്റുകൊണ്ട് മറച്ച ഒരു ചെറിയ ചായ്പിനു മുന്നിൽ വണ്ടി നിർത്തി. കയറുകൊണ്ട് വരിഞ്ഞ തടിക്കട്ടിലുകൾ ഞങ്ങൾക്ക് ഓരോരുത്തർക്കും വീതിച്ചു കിട്ടി. ഇതാണ് ഇന്നത്തെ ഫൈവ് സ്റ്റാർ ഹോട്ടൽ! പ്രാഥമിക കൃത്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ മറയുള്ള ഒരിടംപോലും അടുത്തെങ്ങുമില്ല. അഫാർ ജനതക്ക് ഇത് ശീലമായിരിക്കാം, പക്ഷേ നമുക്കത് ചിന്തിക്കാൻപോലും വയ്യ. ഒടുവിൽ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ എമിലിയെ കാവൽ നിർത്തി ഞാൻ ആ ചായ്പിനു പിറകിൽ പോയി എന്റെ കടമകൾ നിർവഹിച്ചു. ആഫ്രിക്കൻ യാത്രകൾ നമ്മെ പലതും പഠിപ്പിക്കും –അതിൽ പ്രധാനം അൽപം നാണക്കേട് മാറ്റിവെച്ചാൽ മാത്രമേ അതിജീവനം സാധ്യമാകൂ എന്നതാണ്!

വൈകിട്ട് ഞങ്ങൾ അടുത്തുള്ള അസ്സാലെ തടാകത്തിലേക്കു പോയി. ഡനാക്കില്ലിലെ ഉപ്പുജല തടാകങ്ങളിൽ രണ്ടാമനായ ഇതിനെ കരം തടാകം എന്നും വിളിക്കുന്നു. സമുദ്രനിരപ്പിൽനിന്ന് നൂറ്റിയിരുപത് മീറ്റർ താഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം ഭൂമിയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ഇടങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഇവിടെ താപനില പലപ്പോഴും അമ്പത് ഡിഗ്രി വരെ എത്താറുണ്ട്; വായു പോലും തിളച്ചുമറിയുന്ന ഒരവസ്ഥ!

തടാകത്തിനു ചുറ്റുമായി ഏകദേശം ആയിരത്തിയിരുന്നൂറ് ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ ഒരു വെള്ളപ്പരവതാനി വിരിച്ചപോലെ ഉപ്പുപ്രദേശം പരന്നുകിടക്കുന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ചെങ്കടലിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന ഈ പ്രദേശം, അഗ്നിപർവത പ്രവർത്തനങ്ങൾമൂലം കരയാൽ ചുറ്റപ്പെടുകയും കൊടും ചൂടിൽ കടൽവെള്ളം ബാഷ്പീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെയാണ് ഇന്നത്തെ ഈ ‘ഉപ്പുകടൽ’ രൂപപ്പെട്ടത്. ഉറച്ച മഞ്ഞുപാളി പോലെയാണ് ഉപ്പ് കാണപ്പെട്ടത്. അതിശക്തമായ ആ ഉപ്പുപാളികളിലൂടെ ഞങ്ങളുടെ ലാൻഡ്ക്രൂസർ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ പാഞ്ഞു. ഉപ്പുപാടത്തിന്റെ നടുക്കായി ചെറിയ കൽമലകളുണ്ട്; അവിടെ വണ്ടി നിർത്തി. ഉറച്ച തറയാണെങ്കിലും ചവിട്ടുമ്പോൾ മുട്ടത്തോട് പൊടിയുന്ന പോലെയുള്ള ‘ക്രീക്’ ശബ്ദം കേൾക്കാമായിരുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങൾ പകൽവെളിച്ചത്തിൽ മണ്ണിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്നതുപോലെ ഉപ്പുപരലുകൾ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നു.

‘‘ഇതിനെ ഉപ്പുപാടം എന്നല്ലേ വിളിക്കേണ്ടത്? തടാകം എന്നല്ലല്ലോ’’ എന്ന് ഞാൻ സംശയിച്ചപ്പോൾ ഡെൻസെ എന്നെയും എമിലിയെയും കൂട്ടി കുറച്ചു മാറിയൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ ഉപ്പിന്റെ പാളി ആരോ വെട്ടിമുറിച്ചപോലെ ഒരു വലിയ ഗർത്തം. അതിനുള്ളിൽ മരതകപ്പച്ച നിറമുള്ള വെള്ളം! പുറമെ കല്ലുപോലെ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോഴും അതിനടിയിൽ ഉപ്പുലായനിയുടെ വലിയൊരു ശേഖരമുണ്ടെന്ന് അപ്പോഴാണ് ബോധ്യപ്പെട്ടത്. ഞാനും എമിലിയും ആ കടും പച്ചവെള്ളത്തിൽ കാലു മുക്കിയിരുന്ന് ആഫ്രിക്കൻ വെയിലിനെ വെല്ലുവിളിച്ചു. പക്ഷേ, ടൺകണക്കിന് ഭാരമുള്ള ഞങ്ങളുടെ വണ്ടി ഇതേ പാളികളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ എന്തുകൊണ്ട് താഴേക്ക് അമരുന്നില്ല എന്ന ഭൗതികശാസ്ത്ര സമസ്യ എനിക്ക് അപ്പോഴും പിടികിട്ടിയില്ല. ഒരുപക്ഷേ ആ ഉപ്പുപാളികൾക്ക് നാം കരുതുന്നതിലും കരുത്തുണ്ടാകാം.

സൂര്യൻ അസ്തമിക്കാറായപ്പോൾ ഗൈഡ് ഞങ്ങൾക്ക് അസ്തമയം ആസ്വദിക്കാൻ കസേരകൾ നിരത്തി. വെള്ള മരുഭൂമിയുടെ ചക്രവാളത്തിൽ സൂര്യൻ ഒരു കത്തുന്ന കനൽപോലെ താഴ്ന്നിറങ്ങുന്ന കാഴ്ച അവർണനീയമായിരുന്നു. ക്യാമ്പിലെത്തി അത്താഴം കഴിഞ്ഞ് ആകാശത്തിന് കീഴെ തടിക്കട്ടിലുകളിൽ ഞങ്ങൾ കിടന്നു. ഇത്തവണ തറയിലല്ല എന്ന ആശ്വാസമുണ്ടെങ്കിലും ആഞ്ഞുവീശുന്ന മണൽക്കാറ്റ് ഉറക്കത്തിന് വില്ലനായി. ആ കാറ്റിന്റെ ഇരമ്പൽ കേട്ട് നക്ഷത്രങ്ങളെ എണ്ണി ഞാൻ നേരം വെളുപ്പിച്ചു.

രാവിലെ നാലരക്ക് ഞങ്ങൾ ഡലോളിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ചൂടേറിയ ജനവാസയോഗ്യമല്ലാത്ത ഇടമാണിത്. വർഷം മുഴുവൻ ഇവിടെ 30 ഡിഗ്രിക്ക് മുകളിലാണ് ചൂട്. ഡലോൾ എന്നത് ഒരു സാൾട്ട് വോൾകാനോ ആണ്. ഉപ്പ് അഗ്നിപർവതത്തെ കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നത് തന്നെ ആദ്യമായാണ്. ഭൂമിക്കടിയിലെ മാഗ്മയും ഉപ്പും രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് സൾഫറും പൊട്ടാസ്യവുമെല്ലാം ദ്രാവകരൂപത്തിൽ മുകളിലേക്ക് തള്ളുന്ന പ്രതിഭാസമാണിത്. ഒരു മണിക്കൂർ യാത്രക്കു ശേഷം ഞങ്ങൾ അവിടെയെത്തി. ചെങ്കൽ നിറത്തിലുള്ള കൂർത്ത ശിലാരൂപങ്ങൾ ഒരു കോട്ടപോലെ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

യഥാർഥ രാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നിടത്തെത്താൻ അരമണിക്കൂർ കല്ലുകൾക്കിടയിലൂടെ നടക്കേണ്ടിവന്നു. അവിടെയെത്തിയപ്പോൾ ഞാൻ അക്ഷരാർഥത്തിൽ സ്തംഭിച്ചുപോയി. അതൊരു നരകക്കുഴി പോലെ തോന്നി. ഭൂമിയുടെ വായകൾ പോലെ ഗ്യാസ് പുറത്തേക്ക് വിടുന്ന ചെറിയ കുഴികൾ. മഞ്ഞ, ഓറഞ്ച്, പച്ച, നിയോൺ നിറങ്ങളിൽ ഭൂമി അവിടെ വേഷം കെട്ടിയിരിക്കുന്നു. സൾഫ്യൂറിക് ആസിഡ് നിറഞ്ഞ ചെറിയ കുളങ്ങൾ. അതിനകത്ത് ഫ്ലൂറസന്റ് നിറത്തിൽ എന്തൊക്കെയോ ദ്രാവകങ്ങൾ തിളച്ചുമറിയുന്നു. കോണാകൃതിയിലുള്ള ഉപ്പുകൂനകളിൽനിന്ന് ചൂടുവെള്ളം ചീറ്റുന്നുണ്ടായിരുന്നു. വായുവിൽ സൾഫറിന്റെ രൂക്ഷഗന്ധം –ശരിക്കും ഒരു മന്ത്രവാദിയുടെ അടുക്കളയിൽ എത്തിയ അനുഭവം!

സൾഫറും ഉപ്പും ചേർന്ന് നിയോൺ മഞ്ഞനിറം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, ചെമ്പിന്റെ അംശമുള്ള കുളങ്ങൾക്ക് മരതകപ്പച്ച നിറമാണ്. ഡെൻസെ തന്റെ ​ൈകയിലുണ്ടായിരുന്ന പഴയൊരു ചെമ്പ് കോയിൻ ആ ആസിഡ് കുളത്തിൽ മുക്കി കാണിച്ചുതന്നു. നിമിഷനേരംകൊണ്ട് ആ നാണയം വെട്ടിത്തിളങ്ങാൻ തുടങ്ങി. പ്രകൃതിയുടെ ഈ ലാബിൽ നടക്കുന്ന മാന്ത്രികത കണ്ട് കണ്ണുതള്ളി നിന്നുപോയി. സൂര്യൻ ഉദിച്ചുയർന്നതോടെ ആ വർണങ്ങൾ കൂടുതൽ മിഴിവുറ്റതായി. എന്നാൽ ചൂട് അസഹ്യമായി തുടങ്ങി.

വെറും സൂര്യപ്രകാശമല്ല, ഭൂമിയുടെ അടിത്തട്ടിൽനിന്നും ഉയർന്നുവരുന്ന ആസിഡ് ആവി കൂടി ചേർന്നപ്പോൾ ശരീരം പൊള്ളുന്നതുപോലെ തോന്നി. രണ്ടു ചൂടുകൾക്കിടയിൽപെട്ട് ശ്വാസം മുട്ടിയപ്പോൾ ഞങ്ങൾ വേഗം വണ്ടിക്കരികിലേക്ക് മടങ്ങി. ഒരു വലിയ ഉപ്പുമലയുടെ തണലിലിരുന്നാണ് അവർ പ്രാതൽ വിളമ്പിയത്. പക്ഷേ, ആ കാഴ്ചകളുടെ ലഹരിയിൽ എനിക്ക് വിശപ്പ് തോന്നിയില്ല. ഡെൻസെ വാഗ്ദാനംചെയ്ത അഫാർ ഗ്രാമ സന്ദർശനമായിരുന്നു എന്റെ മനസ്സിൽ. തീർച്ചയായും, നിങ്ങളുടെ ഒറിജിനൽ വരികൾ ഒന്നുപോലും ഒഴിവാക്കാതെ, അവക്കിടയിൽ കൂടുതൽ മിഴിവേകുന്ന ചരിത്രപരവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരവുമായ വിവരങ്ങളും വിവരണങ്ങളും ചേർത്ത് താഴെ നൽകുന്നു:

മറ്റുള്ളവർ പ്രാതൽ കഴിക്കുന്ന സമയംകൊണ്ട് ഞാനും ഡെൻസെയും ഗ്രാമം സന്ദർശിക്കാൻ അവിടെനിന്നും വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി. ആദ്യം പോയത് ഉപ്പു ഖനനം ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്തേക്കാണ്. ഫോട്ടോ എടുക്കരുതെന്ന് ആദ്യമേ ചട്ടംകെട്ടിയിരുന്നു. ആളുകൾക്ക് അവരുടെ ഫോട്ടോ എടുക്കുന്നത് ഇഷ്ടമല്ലത്രെ. ദാരിദ്ര്യത്തെ കാമറക്കണ്ണുകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ അവർക്ക് താൽപര്യമില്ലാത്തതുകൊണ്ടാവാം അത്. മെഷീൻവെച്ച് ഉപ്പു പാളികൾ വെട്ടിമാറ്റുമെന്നാണ് ഞാൻ കരുതിയത്. എന്നാൽ തികച്ചും പ്രാചീനരീതികൾ ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു അവർ പണിയെടുത്തത്. നിലത്തു കുത്തിയിരുന്ന് ചുറ്റിക കൊണ്ടടിച്ചാണ് ഉപ്പ് എടുത്തത്. പൊരിവെയിലത്തു കരിങ്കല്ലുപോലെ ഉറച്ച ഉപ്പുപാളികളിൽ അവർ താളത്തിൽ കൊത്തുന്നു. രണ്ടു മൂന്നു കിലോ വരുന്ന ഒരു ഉപ്പു പാളിക്ക് അവർക്കാകെ ഒരു രൂപയേ കിട്ടൂ. പട്ടണത്തിൽ കൊണ്ട് വിറ്റാൽ പത്തു രൂപ കിട്ടും. കഠിനമായ അധ്വാനത്തിന് ലഭിക്കുന്ന തുച്ഛമായ പ്രതിഫലത്തെ കുറിച്ചോർത്തപ്പോൾ സങ്കടം തോന്നി.

കഴുതപ്പുറത്ത് കെട്ടിവെച്ചാണ് ഉപ്പ് പാളികൾ ഗ്രാമത്തിലേക്കെത്തിക്കുക. അവിടന്നിറങ്ങിയപ്പോൾ ഒട്ടകം വലിക്കുന്ന കാരവൻ കണ്ടു. പണ്ട് അഫാർ പ്രദേശത്തുനിന്ന് ഉപ്പിന്റെ പാളികൾ വെട്ടിയെടുത്തു ദൂരെ ദേശങ്ങളിൽ വിൽപനക്ക് കൊണ്ടുപോയിരുന്നത് ഇത്തരം കാരവൻ ഉപയോഗിച്ചാണ്. ഇരുനൂറോളം ഒട്ടകങ്ങൾ നിരനിരയായി പോകുമായിരുന്നു. എന്നാൽ, ഇപ്പോൾ വണ്ടികളിൽ കയറ്റി കൊണ്ടുപോകുന്നതിനാൽ ഒട്ടകങ്ങളുടെ പ്രസക്തി കുറഞ്ഞു.

ഭാഗ്യവശാലാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഒട്ടക കാരവൻ കാണാൻ സാധിച്ചത്. മണൽപ്പരപ്പിലൂടെയുള്ള ആ ഒട്ടകങ്ങളുടെ നടത്തത്തിന് ഒരു പുരാതന ശോഭയുണ്ടായിരുന്നു. വണ്ടിക്കകത്തു നിന്ന് ഞാൻ ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ഒട്ടകക്കാർ കണ്ടു. അവർ വടിയും ചൂണ്ടി വണ്ടി ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞുവന്നു. ഡ്രൈവർ പെട്ടെന്ന് വണ്ടി എടുത്തു. അവർ കാടന്മാരാണെന്നും ദേഷ്യം വന്നാൽ വണ്ടിയുടെ ചില്ലു പൊട്ടിക്കുമെന്നും ഗൈഡ് പറഞ്ഞു. സ്വന്തം സംസ്കാരത്തെയും അതിജീവനത്തെയും പുറംലോകത്തിന്റെ കൗതുകങ്ങളിൽനിന്നും അവർ ഇത്രമേൽ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഞങ്ങളെ ഗ്രാമത്തിൽ ആക്കിയിട്ട് ഡ്രൈവർ തിരികെ പോയി.

ഞാനും ഡെൻസെയും കൂടി ഗ്രാമം ചുറ്റിക്കാണാൻ ഇറങ്ങി. ആണുങ്ങൾ എല്ലാവരും പണിക്കു പോയിരുന്നു. സ്ത്രീകൾ ഒട്ടുമിക്കവരും വിറകും വെള്ളവുമൊക്കെ ശേഖരിക്കാനും പോയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഗ്രാമം ഏറക്കുറെ വിജനമായിരുന്നു. പായ കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ആ വീടുകൾ കാണാൻ രസമുണ്ട്. വായു സഞ്ചാരം ഉറപ്പാക്കാൻ അത് ഉപകരിക്കും. ഒരു വീടിന്റെ മുറ്റത്ത് ഒരു വൃദ്ധ പായ മെടയുന്നു. തലയിൽ തട്ടമിട്ടിരുന്നെങ്കിലും അവരുടെ മാറ് മറച്ചിരുന്ന തുണി മാറി കിടക്കുകയായിരുന്നു. അവരുടെ മുലകൾ തൂങ്ങിക്കിടന്നു. എന്നേ കണ്ടപ്പോൾ തട്ടം നേരെയാക്കിയെങ്കിലും മാറ് മറയ്ക്കാനൊന്നും അവർ മിനക്കെട്ടില്ല.

പ്രകൃതിയോട് ഇത്രയും ചേർന്ന് ജീവിക്കുന്നവർക്ക് നഗ്നത എന്നത് ഒരു മറയ്ക്കപ്പെടേണ്ട ഒന്നല്ല എന്ന ബോധ്യം അവരിൽ കാണാം. അവർ സ്‌നേഹപൂർവം എന്നെ പിടിച്ചടുത്തിരുത്തി. പനയോല ചീന്തി നീളമുള്ള കഷ്ണമെടുത്ത് പായ മെടയുന്ന വിദ്യ കാണിച്ചു തന്നു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവരുടെ മരുമകൾ ആയിഷ അങ്ങോട്ടേക്ക് വന്നു. വൃദ്ധ എഴുന്നേറ്റു. നന്നേ പൊക്കം കുറവായിരുന്നു രണ്ടാൾക്കും. മെലിഞ്ഞുണങ്ങിയ ശരീരം. അവർ എന്നെ വീട്ടിലേക്ക് കൂട്ടി. വീടിനു തറ കെട്ടിയിട്ടില്ല. വെറുതെ കമ്പുകൾ നാട്ടി ചട്ടക്കൂടുണ്ടാക്കി, അതിന്റെ പുറത്തു പായ വെച്ച് കെട്ടിയിരിയ്ക്കുവാണ്.

ആയിഷ അവരുടെ ഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. ഞാനും ഒപ്പം കൂടി. ആദ്യംതന്നെ മൈദ മാവ് വെള്ളത്തിൽ കുഴച്ചെടുത്തു. എന്നിട്ട് അടുപ്പിൽ ചൂടാക്കി എടുത്ത ഒരു വലിയ കരിങ്കല്ല് മാവിനുള്ളിലേക്ക് വെച്ച്, മാവു കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞു. വെള്ള ഫുട്‌ബോൾപോലെ തോന്നിച്ചു. അത് കനലിൽ വെച്ച് ചുട്ടെടുത്തു. ഉൾവശം കല്ലിന്റെ ചൂടിലും പുറംഭാഗം കനലിന്റെ ചൂടിലും വേവുന്ന ഈ ‘കല്ല് റൊട്ടി’ ദിവസങ്ങളോളം കേടുവരില്ലത്രേ. മരുഭൂമിയിലെ അതിജീവനത്തിനുള്ള അവരുടെ വഴികൾ എത്ര ലളിതവും എന്നാൽ, ശാസ്ത്രീയവുമാണ്! ആയിഷക്കൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിച്ചാണ് ഇറങ്ങിയത്. അപ്പോഴേക്കും മറ്റുള്ളവരും പിന്നാലെ എത്തിച്ചേർന്നു.

ഞങ്ങൾ അഫാർ പ്രവിശ്യയിൽനിന്ന് ടിഗ്രേ പ്രവിശ്യയിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു. വരണ്ട പ്രദേശങ്ങൾ താണ്ടി പച്ചത്തുരുത്തുകളിലേക്കെത്തി. പോകുന്ന വഴിയിൽ നിറയെ മലകളായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു വർഷങ്ങളായി ഈ ഭാഗത്തേക്ക് ആർക്കും പ്രവേശനമില്ലായിരുന്നു. ആഭ്യന്തര യുദ്ധം നടക്കുന്നതിനാൽ ടിഗ്രേ ഇത്യോപ്യയിലെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽനിന്ന് ഒറ്റപ്പെട്ടുകിടന്നു. ഇന്റർനെറ്റ് പോലും സർക്കാർ നിരോധിച്ചിരുന്നു. വിദേശികൾക്കു പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടു കുറച്ചു മാസങ്ങളെ ആയുള്ളൂ. ന്യഗസി പകർന്ന ധൈര്യത്തിലാണ് അക്സം സന്ദർശിക്കാൻ തീരുമാനമെടുത്തത്. സോളമൻ രാജാവിന്റെ പ്രിയതമയായ ഷേബ രാജ്ഞിയുടെ നാടാണ്. മാത്രവുമല്ല ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ള സാക്ഷ്യപേടകം അവിടെയുള്ള പള്ളിയിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. അക്സം എന്നത് ഒരു നഗരമല്ല, ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു ഖനിയാണ്. കെട്ടുകഥകൾക്ക് പിന്നാലെ യാത്രചെയ്യുന്നത് രസമുള്ള അനുഭവമാണ്. അക്‌സത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആദ്യം മെക്കല്ലേ എന്ന പട്ടണത്തിൽ എത്തണം. അവിടെവെച്ച് സഹയാത്രികരുമായി പിരിഞ്ഞു. എന്നെ ഒരു ചെറിയ ഹോട്ടലിനു മുന്നിൽ ഇറക്കി.

തല നിറയെ ആഫ്രിക്കൻ മുടിപ്പിന്നലുകൾ ചെയ്ത ഒരു ചെറുപ്പക്കാരൻ ഓടിവന്ന് ബാഗൊക്കെ എടുക്കാൻ സഹായിച്ചു. അവൻ എന്നെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് റിസപ്ഷനിലേക്ക് പോയി. ന്യഗസിയായിരുന്നു ഹോട്ടൽ ഏർപ്പാടാക്കിയത്. ചെലവ് ചുരുക്കിയുള്ള യാത്രയാണെന്ന് അറിയാവുന്നതുകൊണ്ട് കുറഞ്ഞ നിരക്കിലുള്ള സുരക്ഷിതമായ ഇടമാണ് അവൻ എനിക്ക് വേണ്ടി പറഞ്ഞുവെച്ചത്. എന്റെ മുറി നാലാം നിലയിലാണ്.

ലിഫ്റ്റ് ഇല്ല. താക്കോലെടുത്ത് മുറിയിലേക്ക് നടക്കുന്നതിനു മുമ്പ് എന്നെ സഹായിച്ച പയ്യനോട് ഞാൻ ഇങ്ങോട്ടു വരുന്നതിനെപ്പറ്റി ന്യഗസി വല്ലതും പറഞ്ഞോ എന്നാരാഞ്ഞു. അപ്പോഴാണ് അമളി മനസ്സിലായത്. അത്രയുംനേരം കൂടെനിന്ന ചെക്കനായിരുന്നു ന്യഗസി! ഞാൻ അവനെ ആലിംഗനംചെയ്തു. ഇത്യോപ്യയിലെ വിലക്കപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാൻ ധൈര്യം പകർന്നുതന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യക്തിയാണ്. ചെല വു ചുരുക്കാനുള്ള വഴികളെല്ലാം അവനാണ് പറഞ്ഞുതന്നത്. മാത്രവുമല്ല ദലോൽ ടൂറിനു മറ്റുള്ളവർ 350 -450 ഡോളർ നൽകിയപ്പോൾ എന്റെ കൈയിൽനിന്ന് മുന്നൂറ് ഡോളർ മാത്രമാണവൻ വാങ്ങിയത്. ഞാൻ കുറെക്കൂടി മുതിർന്ന ഒരു മനുഷ്യനെയായിരുന്നു മനസ്സിൽ സങ്കൽപിച്ചത്. അവനെ കണ്ടാൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചു വയസ്സിനപ്പുറം പ്രായം പറയില്ല.

ഞങ്ങൾ ഹോട്ടൽ ലോബിയിലെ സോഫയിലിരുന്നു സംസാരിച്ചു. അവനും സഹോദരനുംകൂടിയാണ് ടൂർ കമ്പനി നടത്തുന്നത്. പതിനാറാമത്തെ വയസ്സിൽ അവൻ ടൂർ ഗൈഡ് ആയി. അഞ്ചു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ സ്വന്തമായി ആളുകളെ കൊണ്ടുപോയിത്തുടങ്ങി. അവന്റെ കമ്പനി മൂന്നുവർഷം കൊണ്ട് ഡല്ലോൾ ടൂറിന് പേരുകേട്ട സ്ഥാപനമായി. പക്ഷേ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം എല്ലാം തകർത്തുകളഞ്ഞു. അയൽരാജ്യമായ എറിത്രിയയുമായി ഇത്യോപ്യക്ക് വർഷങ്ങൾ നീളുന്ന വൈരമാണുള്ളത്.

1993 ലാണ് ഇത്യോപ്യയിൽനിന്ന് വേർപെട്ട് എറിത്രിയ സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായി മാറിയത്. അതിർത്തിയുടെ പേരിൽ ഇരുപതു കൊല്ലത്തോളം തമ്മിൽ പോരാടി. മൂന്ന് ലക്ഷത്തോളം ആളുകളുടെ മരണത്തിന് അത് വഴിവെച്ചു. 2018ൽ അബി അഹമ്മദ് പ്രധാനമന്ത്രിയായപ്പോൾ സമാധാന ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പിട്ടതോടെ യുദ്ധം അവസാനിച്ചു. 2020-2022 ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ കാലമായിരുന്നു. അത് സാമ്പത്തികമായി പ്രദേശത്തെ തളർത്തി. സാധാരണക്കാർ പട്ടിണിയിലായി. യുദ്ധം അവസാനിച്ചിട്ട് ഒന്നൊന്നര വർഷമായെങ്കിലും യുദ്ധക്കെടുതികളിൽനിന്ന് പ്രദേശം ഇതുവരെ മുക്തമായിട്ടില്ല.

മുമ്പ് ഓരോ ദിവസവും രണ്ടും മൂന്നും വണ്ടികൾ നിറയെ ടൂറിസ്റ്റുകൾ ന്യഗസിയുടെ കമ്പനിയിൽനിന്ന് ടൂർ പോയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ എല്ലാ ടൂർ കമ്പനിക്കാർക്കുംകൂടി ആഴ്ചയിൽ നാലഞ്ചു വണ്ടി ടൂറിസ്റ്റുകളേ ഉള്ളൂ. പരസ്പര സഹകരണ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എല്ലാവരെയും ക്ലബ് ചെയ്താണ് ഇപ്പോൾ കൊണ്ടു പോകുന്നത്. ഉയർച്ച താഴ്ചകൾക്കിടയിലും അവൻ ശുഭാപ്തി വിശ്വാസം കളഞ്ഞില്ല. ‘‘എല്ലാം ശരിയാകും മാഡം. ഞങ്ങൾ പഴയ പ്രതാപം വീണ്ടെടുക്കും. കുറച്ചുസമയം വേണം, അത്രേയുള്ളൂ’’ എന്ന് അവൻ പറയുമ്പോൾ ആ ആത്മവിശ്വാസം എന്നെയും സ്വാധീനിച്ചു. യുദ്ധം മനുഷ്യരെ തകർക്കും, പക്ഷേ അവരുടെ നിശ്ചയദാർഢ്യത്തെ തോൽപിക്കാനാവില്ലെന്ന് അവൻ തെളിയിച്ചു. അവനോടൊപ്പം അത്താഴം കഴിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചു. എനിക്ക് നല്ല യാത്രാക്ഷീണമുണ്ട്. പിറ്റേന്നാണെങ്കിൽ രാവിലെ യാത്ര തിരിക്കുകയും വേണം. പിന്നീടൊരിക്കലാകാം എന്ന് പറഞ്ഞു ഞങ്ങൾ പിരിഞ്ഞു. യുദ്ധം തകർത്ത മണ്ണിൽനിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ ആത്മവിശ്വാസം എന്നിലും പുതിയ ഊർജം നിറച്ചു.

(തുടരും)