2000 വർഷം പഴക്കമുള്ള കശ്മീരിലെ ബുദ്ധസ്തൂപങ്ങൾ 2050ഓടെ ഇല്ലാതായേക്കാം; ഭീഷണിയായി മണ്ണൊലിപ്പ്

ശ്രീനഗർ: ജമ്മു കശ്മീരിലെ ബാരാമുള്ള ജില്ലയിലെ 2000 വർഷം പഴക്കമുള്ള ബുദ്ധമത പൈതൃക കേന്ദ്രം 2050 ആകുമ്പോഴേക്കും തകർച്ചയുടെ വക്കിലെത്തിയേക്കുമെന്ന് പഠന റിപ്പോർട്ട്. ജലനിരപ്പ് മൂലമുണ്ടാകുന്ന തുടർച്ചയായ മണ്ണൊലിപ്പാണ് ഈ ചരിത്ര സ്മാരകത്തിന് ഭീഷണിയാകുന്നതെന്നും, പ്രതിരോധ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചില്ലെങ്കിൽ വലിയ നഷ്ടമുണ്ടാകുമെന്നും പഠനം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ബാരാമുള്ള പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 10 കിലോമീറ്റർ അകലെ, ജലനിരപ്പിന്റെ വലതുകരയിൽ സെഹാൻപൂർ ഗ്രാമത്തിലാണ് ഈ ബുദ്ധമത പുരാവസ്തു സമുച്ചയം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

ഈ മേഖലയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ബുദ്ധമത പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. Ancient Asia എന്ന ജേർണലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനത്തിലാണ് ഈ മുന്നറിയിപ്പ്. കശ്മീർ സർവകലാശാലയിലെ സെന്റർ ഓഫ് സെൻട്രൽ ഏഷ്യൻ സ്റ്റഡീസിലെ ബിലാൽ ഹസ്സൻ, മുഹമ്മദ് അജ്മൽ ഷാ, മുംതാസ് എ. യത്തൂ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് പഠനം നടത്തിയത്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി നദീതീരത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന മണ്ണൊലിപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തിയ ഗവേഷകർ, തുടർച്ചയായ ഭൂനഷ്ടം നദിയെ പ്രധാന സ്തൂപത്തിന് അപകടകരമാംവിധം അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരുമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.

1976 മുതൽ 2022 വരെയുള്ള കാലയളവിലെ ലാൻഡ്‌സാറ്റ് സെൻസറുകളിൽ നിന്നുള്ള ഉപഗ്രഹ ചിത്രങ്ങളും, ഉയർന്ന റെസല്യൂഷനുള്ള ഗൂഗ്ൾ എർത്ത് ചിത്രങ്ങളും വിശകലനം ചെയ്താണ് ജലം നദീതീരത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ മാറ്റങ്ങൾ ഗവേഷകർ വിലയിരുത്തിയത്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി മണ്ണൊലിപ്പ് നിരക്കിൽ ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ഉണ്ടായതായി അവരുടെ വിശകലനത്തിൽ കണ്ടെത്തി. പഠനമനുസരിച്ച്, 1976 നും 1989 നും ഇടയിൽ, നദീതീരത്ത് പ്രതിവർഷം ശരാശരി 818 ചതുരശ്ര മീറ്റർ എന്ന നിരക്കിൽ മണ്ണൊലിപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തി, ഇതിന്റെ ഫലമായി 10,600 ചതുരശ്ര മീറ്ററിലധികം ഭൂമി നഷ്ടപ്പെട്ടു.

1989 നും 2000 നും ഇടയിൽ സ്ഥിതി കൂടുതൽ വഷളായതായി പഠനം പറയുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ, ശരാശരി വാർഷിക മണ്ണൊലിപ്പ് നിരക്ക് ഏകദേശം 3,616 ചതുരശ്ര മീറ്ററായി ഉയർന്നു, ഇതിന്റെ ഫലമായി ഏകദേശം 40,000 ചതുരശ്ര മീറ്റർ ഭൂമി നഷ്ടപ്പെട്ടു. മണ്ണൊലിപ്പിലെ ഈ കുത്തനെയുള്ള വർധനവിന് കാരണം മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളാണെന്ന് ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു, നദീതടത്തിലെ ഖനനം, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.സൈറ്റിന് സമീപമുള്ള അഗ്രഗേറ്റ് ഖനനം നദീതടത്തിന്റെ ഗതി മാറ്റുകയും നദീതീരത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തുവെന്നും, ഇത് മണ്ണൊലിപ്പിന് കൂടുതൽ ഇരയാക്കുന്നുവെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

പഠനമനുസരിച്ച്, 2000ന് ശേഷം മണ്ണൊലിപ്പ് നിരക്ക് ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു, 2000 നും 2022 നും ഇടയിൽ പ്രതിവർഷം ശരാശരി 361 ചതുരശ്ര മീറ്ററായി കുറഞ്ഞു. ഖനന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കുറഞ്ഞതും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ സസ്യങ്ങളുടെ സ്വാഭാവിക പുനരുജ്ജീവനവും മൂലമാണ് ഈ കുറവുണ്ടായതെന്ന് ഗവേഷകർ പറയുന്നു. സഞ്ചിതമായ ഭൂനഷ്ടം പുരാവസ്തു സമുച്ചയത്തെ കൂടുതൽ ദുർബലമാക്കിയിട്ടുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് നദീതീരത്തിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രാഥമിക സ്തൂപത്തെ.

നിലവിലെ മണ്ണൊലിപ്പ് പ്രവണതകൾ ഉപയോഗിച്ച്, പ്രതിരോധ ഇടപെടലുകൾ നടത്തിയില്ലെങ്കിൽ 2050 ആകുമ്പോഴേക്കും 10,122 ചതുരശ്ര മീറ്റർ അധിക ഭൂമി നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന് ഗവേഷകർ കണക്കാക്കുന്നു.നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ട മണ്ണൊലിപ്പ് പ്രവണതകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഈ പ്രവചനമെന്നും, ഭാവിയിൽ ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന കടുത്ത വെള്ളപ്പൊക്ക സംഭവങ്ങളോ ജലശാസ്ത്രപരമായ അവസ്ഥകളിലെ മാറ്റങ്ങളോ കണക്കിലെടുക്കുന്നില്ലെന്നും പഠനം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.

മൂന്ന് രേഖീയമായി വിന്യസിച്ചിരിക്കുന്ന ബുദ്ധമത സ്തൂപങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് സെഹാൻപൂർ സമുച്ചയം, കശ്മീരിനെ ഗാന്ധാരയുമായും മധ്യേഷ്യയുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുരാതന മത-വാണിജ്യ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഇതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കശ്മീരിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച ചൈനീസ് ബുദ്ധ സന്യാസി സുവാൻസാങ്ങിന്റെ യാത്രകളുമായി വിശാലമായ ബാരാമുള്ള-ഉഷ്കുർ പ്രദേശത്തെ ചരിത്ര വിവരണങ്ങൾ ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നദീതീരത്തെ മണ്ണൊലിപ്പിൽ നിന്ന് സൈറ്റിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് സജീവമായ സംരക്ഷണ നടപടികൾ പഠനം ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഫലപ്രദമായ സംരക്ഷണം ഇല്ലാതെ, തുടർച്ചയായ മണ്ണൊലിപ്പ് വരും ദശകങ്ങളിൽ പ്രാഥമിക സ്മാരകത്തെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുമെന്ന് പഠനം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.