ഓ​ർ​മ​ക​ളു​ടെ നി​ശ്ശ​ബ്ദ ന​ഗ​രം

ഹിരോഷിമയിൽ ഞാൻ കേട്ട ഏറ്റവും ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദം നിശ്ശബ്ദതയായിരുന്നു. ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ ഗാംഭീര്യത്താലോ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്താലോ അംബരചുംബികളായ വാസ്തുവിദ്യാ വിസ്‌മയങ്ങളാലോ നമ്മെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന നഗരങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ ,ഹിരോഷിമ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇവിടെയുള്ളത് ഓർമകളുടെ നിശ്ശബ്ദതയാണ്. പീസ് മെമ്മോറിയൽ പാർക്കിലെ വൻമരങ്ങളുടെ തണലിലും ജലധാരയിലും, അറ്റോമിക് ബോംബ് ഡോമിെൻറ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കിടയിലും ആ നിശ്ശബ്ദത ഇന്നും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നുണ്ട്. മടങ്ങിപ്പോന്ന ശേഷവും ഓരോ സഞ്ചാരിയെയും അത് പിന്തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും.

ലോകത്തെ 36 രാജ്യങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാൻ എനിക്ക് ഭാഗ്യമുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിരോഷിമ എനിക്ക് നൽകിയത് മാനവികതയെയും യുദ്ധത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരുപിടി ചോദ്യങ്ങളാണ്. ജപ്പാനിൽനിന്ന് മടങ്ങി ആഴ്ചകൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും, ആ ഓർമകൾ ഇപ്പോഴും എെൻറ ഉള്ളിൽ ഒരു വികാരമായി യാത്ര തുടരുകയാണ്. നിങ്ങൾ ആ നഗരം വിട്ടുപോരും, പക്ഷേ ഹിരോഷിമ ഒരിക്കലും നിങ്ങളെ വിട്ടുപോകില്ല.

ജപ്പാൻ: യാഥാർഥ്യമായ സ്വപ്നം

ഹിരോഷിമ ഉള്ളിലൊരു നോവായി അവശേഷിക്കുമ്പോഴും, ജപ്പാൻ എക്കാലത്തും എന്റെ ഭാവനയെ കീഴടക്കിയ നാടാണ്. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള പാരമ്പര്യവും അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയും കൈകോർക്കുന്ന രാജ്യം. അച്ചടക്കവും ശുചിത്വവും സമയനിഷ്ഠയും പരസ്പര ബഹുമാനവും നിയമങ്ങളായല്ല, ജീവിതചര്യയായി സ്വീകരിച്ച ജനത. തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന ഫുജി മലയും പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളും ശിങ്കാൻസെൻ ബുള്ളറ്റ് ട്രെയിനും ടോക്യോയുടെയും ഒസാക്കയുടെയും തിരക്കേറിയ നഗരജീവിതവും കേട്ടറിഞ്ഞ നാളുകൾ മുതൽക്കേ ജപ്പാൻ മോഹിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഇത് സാങ്കേതിക മികവിെൻറ നാട് മാത്രമല്ല, ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ ദുരന്തങ്ങളെ അതിജീവിച്ച്, പുനർജന്മത്തിെൻറയും ലോകസമാധാനത്തിെൻറയും പ്രതീകമായി ഉയർന്നുവന്ന ഒരു ജനതയുടെ രാജ്യം കൂടിയാണ്.

ജപ്പാൻ യാത്ര ആസൂത്രണം ചെയ്യുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ആവേശവും ആകാംക്ഷയും ഒപ്പം ആകുലതയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ജാപ്പനീസ് സംസ്കാരവും ആതിഥ്യമര്യാദയും നേരിൽ അനുഭവിക്കാനുള്ള സന്തോഷം ഒരുവശത്ത്; മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തഭൂമി സന്ദർശിക്കണമെന്ന ചിന്ത മറുവശത്ത്. കോളജ് പഠനകാലത്ത് ലോകചരിത്രം എന്റെ പ്രിയവിഷയമായിരുന്നു. പുസ്തകങ്ങളിൽ വായിച്ച ചരിത്രസംഭവങ്ങൾ നടന്ന സ്ഥലങ്ങൾ നേരിൽ കാണുന്നത് ക്ലാസ് മുറികളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കാത്ത വലിയ തിരിച്ചറിവുകളാണ് നൽകാറുള്ളത്. പഴയ ഓർമകളെ ഉണർത്താനും യാഥാർഥ്യവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാനുമുള്ള അങ്ങനെയൊരു സന്ദർശനമായിരുന്നു എനിക്ക് ഹിരോഷിമ.

ഒസാക്കയിൽനിന്ന് ഹിരോഷിമയിലേക്ക്

യാത്ര ആരംഭിച്ചത് ഒസാക്കയിൽ നിന്നായിരുന്നു. ജപ്പാന്റെ എൻജിനീയറിങ് മികവിന്റെയും സമയനിഷ്ഠയുടെയും അടയാളമായ ‘ശിങ്കാൻസെൻ’ ബുള്ളറ്റ് ട്രെയിനിലായിരുന്നു യാത്ര. ഏകദേശം 330 കിലോമീറ്റർ ദൂരം വെറും ഒരു മണിക്കൂറും ഇരുപത് മിനിറ്റും കൊണ്ട് ആ ട്രെയിൻ പിന്നിട്ടു. (ടോക്യോയിൽ നിന്ന് യാത്ര ചെയ്യുന്നവർക്ക് 800 കിലോമീറ്റർ തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറായുള്ള ഹിരോഷിമയിലേക്ക് ശിങ്കാൻസെൻ ട്രെയിനിൽ സഞ്ചരിച്ചാൽ നാലുമണിക്കൂർ കൊണ്ട് എത്തിച്ചേരാം. വിമാന മാർഗമാണെങ്കിൽ നഗരത്തിൽ നിന്ന് 50 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഹിരോഷിമ വിമാനത്താവളമാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ളത്). ട്രെയിൻ ഹിരോഷിമയോട് അടുത്തപ്പോൾ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള, ശാന്തവും വൃത്തിയുള്ളതുമായ ഒരു ആധുനിക നഗരമാണ് മുന്നിൽ തെളിഞ്ഞത്. ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഭീകരമായ ദുരന്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച നഗരമാണിതെന്ന് ആ കാഴ്ചയിൽ ഒരിക്കലും തോന്നില്ലായിരുന്നു.

ചാരത്തിൽനിന്ന് ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ നഗരം

ഇന്ന് ചൂഗോക്കു മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക-സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമാണ് പന്ത്രണ്ട് ലക്ഷത്തോളം ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ഹിരോഷിമ. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ എന്നെ സ്വീകരിച്ചത് വിശാലമായ റോഡുകളും, കൃത്യസമയത്ത് ഓടുന്ന ട്രാമുകളും ശാന്തമായ നദികളും പച്ചപ്പാർന്ന ഉദ്യാനങ്ങളുമായിരുന്നു. കളിസ്ഥലങ്ങളിൽ ആർത്തുല്ലസിക്കുന്ന കുട്ടികളും തിരക്കിട്ട് പോകുന്ന ജീവനക്കാരും സഞ്ചാരികളും നിറഞ്ഞ ആ നഗരത്തിൽ 80 വർഷം മുമ്പത്തെ മഹാദുരന്തത്തിെൻറ അടയാളങ്ങൾ എവിടെയും കാണാനില്ല. തകർന്ന കെട്ടിടങ്ങൾ മാത്രമല്ല, തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെത്തന്നെ പുനർസൃഷ്ടിച്ച ജാപ്പനീസ് ജനതയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയമാണത്.

ഹിരോഷിമ പീസ് മെമ്മോറിയൽ പാർക്ക്

ആണുബോംബ് സ്ഫോടനത്തിെൻറ കേന്ദ്രഭാഗത്തിന് സമീപം 1,20,000 ചതുരശ്ര മീറ്ററിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പാർക്ക് സമാധാനത്തിനായുള്ള മനുഷ്യരാശിയുടെ പ്രാർഥനയാണ്. ഇവിടെയെത്തുന്ന ലോകസഞ്ചാരികൾ വലുപ്പച്ചെറുപ്പമില്ലാതെ അറിയാതെ തന്നെ ശബ്ദം താഴ്ത്തുന്നു. കാരണം, ഇത് മനുഷ്യ മനസ്സാക്ഷിയോടുള്ള ഒരു സംഭാഷണമാണ്. പാർക്കിെൻറ ഹൃദയഭാഗത്തുള്ള ‘സെനോട്ടാഫ്’ (Cenotaph) സ്മാരകത്തിന് അടിയിലാണ് ദുരന്തത്തിൽ മരിച്ചവരുടെ പേരുകളടങ്ങിയ പുസ്തകം സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതിൽ ഇങ്ങനെ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു: ‘ഇവിടെ വിശ്രമിക്കുന്ന ആത്മാക്കൾക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കട്ടെ; ഈ തെറ്റ് ഇനി ഒരിക്കലും ആവർത്തിക്കപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ.’ അതിന് മുന്നിലെ ജലധാരക്ക് പറയാനുള്ളത്, സ്ഫോടനത്തിെൻറ ചൂടിൽ വെന്തുരുകി അവസാന നിമിഷത്തിൽ ‘വെള്ളം... വെള്ളം...’ എന്ന് നിലവിളിച്ച മനുഷ്യർക്ക് ലഭിക്കാതെ പോയ ആ തുള്ളി ജലത്തിെൻറ ഓർമപ്പെടുത്തലാണ്.

ഒരു കടലാസ് കൊക്കിന്റെ പ്രത്യാശ

ഹിരോഷിമയിലെ പീസ് മെമ്മോറിയൽ പാർക്കിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ആരുടെയും കണ്ണുകൾ നനയിക്കുന്ന ഒന്നാണ് അവിടെയുള്ള ‘ചിൽഡ്രൻസ് പീസ് മോണ്യുമെന്റ്’ (കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ സമാധാന സ്മാരകം). 1945ലെ ആറ്റംബോംബ് ദുരന്തത്തെ അതിജീവിച്ചിട്ടും, പത്ത് വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം റേഡിയേഷൻ ബാധ മൂലം രക്താർബുദം വന്ന് മരണത്തിന് കീഴടങ്ങേണ്ടി വന്ന സഡാക്കോ സസാക്കി എന്ന കൊച്ചു പെൺകുട്ടിയുടെ ഓർമകളാണ് ഈ സ്മാരകം.

ആശുപത്രി കിടക്കയിൽ മരണത്തോട് പോരാടുമ്പോഴും അവൾ പ്രത്യാശ കൈവിട്ടില്ല. ഒരായിരം കടലാസ് കൊക്കുകളെ മടക്കി ഉണ്ടാക്കിയാൽ ആഗ്രഹിച്ച ആരോഗ്യം തിരികെ ലഭിക്കുമെന്ന ജാപ്പനീസ് വിശ്വാസത്തിൽ അവൾ ഓരോ കൊക്കുകളെയായി ജീവൻ നൽകി നിർമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. രോഗക്കിടക്കയിലും അവൾ കാത്തുസൂക്ഷിച്ച ആ മനോധൈര്യവും പ്രതീക്ഷയും പിന്നീട് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കുട്ടികൾക്കും സമാധാന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കും വലിയൊരു പ്രചോദനമായി മാറി. ഇന്ന്, ഒരു ഭീമൻ സ്വർണക്കടലാസ് കൊക്കിനെ കൈകളിലേന്തി നിൽക്കുന്ന സഡാക്കോയുടെ വെങ്കല പ്രതിമക്കുമുന്നിൽ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിൽ നിന്നുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ നിർമിച്ച ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വർണാഭമായ കടലാസ് കൊക്കുകൾ കാണാം. യുദ്ധത്തിന്റെ ഭീകരതയിൽ പൊലിഞ്ഞുപോയ എല്ലാ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും ഓർമക്കായി തലയുയർത്തിനിൽക്കുന്ന ഈ സ്മാരകം, ലോകത്ത് ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഉണ്ടാകരുതെന്ന വലിയൊരു സന്ദേശമാണ് പകർന്നുനൽകുന്നത്.

ചരിത്രത്തിെൻറ നിശ്ശബ്ദ സാക്ഷി

മോട്ടോയാസു നദിക്കരയിൽ നിൽക്കുന്ന ആറ്റോമിക് ബോംബ് ഡോം ആണ് ഹിരോഷിമയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതീകം. മുമ്പ് ‘ഹിരോഷിമ പ്രിഫെക്ചറൽ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ പ്രൊമോഷൻ ഹാൾ’ ആയിരുന്ന ഈ കെട്ടിടത്തിന് 600 മീറ്റർ മുകളിലായിരുന്നു അണുബോംബ് പൊട്ടിത്തെറിച്ചത്. ഉള്ളിലുണ്ടായിരുന്നവരെല്ലാം മരണപ്പെടുകയും കെട്ടിടം തകരുകയും ചെയ്തെങ്കിലും, അതിെൻറ ഇരുമ്പ് താഴികക്കുടവും ചുമരുകളും അത്ഭുതകരമായി അവശേഷിച്ചു. മനുഷ്യരാശിക്ക് ഒരു മുന്നറിയിപ്പായി അതിനെ നിലനിർത്താൻ ജനങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുകയായിരുന്നു. ഇന്ന് യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക സ്മാരകമായ ഇതിെൻറ മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ സംസാരിക്കുന്നത് കെട്ടിടമല്ല, ചരിത്രമാണ്.

ഉള്ളുലക്കുന്ന കാഴ്ചകൾ

പാർക്ക് നിശ്ശബ്ദമായി സംസാരിക്കുമ്പോൾ മ്യൂസിയം നമ്മുടെ ഹൃദയത്തോടാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. പുസ്തകങ്ങളിലും ഡോക്യുമെന്ററികളിലും കണ്ടതിനേക്കാൾ ഭീകരമായിരുന്നു അവിടത്തെ കാഴ്ചകൾ. ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന ശേഷിപ്പുകൾ അവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു: കരിഞ്ഞുപോയ സ്കൂൾ യൂനിഫോമുകൾ, കരിഞ്ഞ അരിയുമായി അവശേഷിച്ച ഭക്ഷണപാത്രങ്ങൾ, കുട്ടികളുടെ സൈക്കിളുകൾ, ഉരുകിയ ഗ്ലാസ് കുപ്പികൾ, തീയുടെ ചൂടിൽ രൂപംമാറിയ മേൽക്കൂര ഓടുകൾ, രാവിലെ 8.15ന് കൃത്യമായി നിശ്ചലമായ ഘടികാരങ്ങൾ...

ചരിത്രപുസ്തകങ്ങളിൽ വെറും സംഖ്യകളായി വായിച്ചുതീർത്ത മരണങ്ങൾ മനുഷ്യമുഖങ്ങളായി മുന്നിൽ തെളിഞ്ഞ നിമിഷമായിരുന്നു അത്. ഈ മ്യൂസിയം പ്രതികാരമല്ല, സമാധാനത്തിെൻറ വിലയാണ് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്.

ഒരിക്കലും മായാത്ത ഓർമ

മ്യൂസിയത്തിൽനിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി വീണ്ടും പാർക്കിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ഒരുകാര്യം വ്യക്തമായി. ഹിരോഷിമ ഭൂതകാലം മാത്രമല്ല, ഭാവിയെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തത്തെക്കുറിച്ച് കൂടിയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. ലോകത്ത് യുദ്ധങ്ങളും ആണവായുധ ഭീഷണികളും തുടരുന്ന ഈ കാലത്ത് ഹിരോഷിമയുടെ സന്ദേശം ഏറെ പ്രസക്തമാണ്.

യാത്രകൾ നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ വികസിപ്പിക്കുകയും ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സൂക്ഷിക്കാനുള്ള ഓർമകൾ നൽകുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ, ഹിരോഷിമ എനിക്ക് നൽകിയത് വെറും ചിത്രങ്ങളോ സുവനീറുകളോ അല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രപുരോഗതി മാനവികതയെ മറികടക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഭയാനകമായ വിലയെക്കുറിച്ചുള്ള നിശ്ശബ്ദ വേദനയാണ്. ഹിരോഷിമ ഇനി എനിക്ക് ചരിത്ര പുസ്തകത്തിലെ ഒരു അധ്യായമല്ല; ഞാൻ നടന്ന വഴിയാണ്, അനുഭവിച്ച ചരിത്രമാണ്, മനുഷ്യരാശിയുടെ മനസ്സാക്ഷിയാണ്.