രണ്ട് നെല്ലിമാരും ലിംഗസമത്വത്തിന്റെ പുതിയ പാതയും

അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാ ദിനം എന്നത് പലപ്പോഴും വിപ്ലവത്തിന്റെയും സമരങ്ങളുടെയും ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായാണ് നാം കാണാറുള്ളത്. അവകാശങ്ങൾക്കായി തെരുവിലിറങ്ങിയ സ്ത്രീകളുടെയും, പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ വേലിക്കെട്ടുകൾ തകർത്ത വിപ്ലവകാരികളുടെയും കഥകൾ അതിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ഈ പോരാട്ടങ്ങൾ അനിവാര്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ, ലിംഗസമത്വത്തിന്റെ ചരിത്രം കേവലം ഒരു 'യുദ്ധം' മാത്രമാണോ? അതോ അത് സ്ത്രീയും പുരുഷനും തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണവും എന്നാൽ മനോഹരവുമായ ഒരു കൂട്ടായ്മയുടെ ഫലമാണോ? ഈ ചോദ്യത്തിന് ചരിത്രപരമായ ഉത്തരം നൽകുന്ന രണ്ട് മഹദ് വ്യക്തിത്വങ്ങളാണ് അമേരിക്കയിലെ നെല്ലി ടെയ്‌ലോ റോസും ഇന്ത്യയിലെ നെല്ലി സെൻ ഗുപ്തയും.

തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരുടെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം ഏറ്റെടുത്തുകൊണ്ട് പൊതുരംഗത്തേക്ക് കടന്നുവന്നവരാണ് ഇരുവരും. എന്നാൽ, കേവലം നിഴലുകളായി ഒതുങ്ങാതെ, ആ ബന്ധങ്ങളെ സ്വതന്ത്രമായ അധികാര കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. ലിംഗപരമായ ശത്രുത എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിനെ മാറ്റിനിർത്തി, പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ എങ്ങനെ ജനാധിപത്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്താം എന്ന് അവർ ലോകത്തിന് കാണിച്ചുതന്നു.

ലിലിത്ത് എന്ന മിത്ത്

സ്ത്രീസമത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പല ആധുനിക ചർച്ചകളും 'ശത്രുത' എന്ന അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് കെട്ടിപ്പടുത്തിരിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ വേരുകൾ തേടിപ്പോയാൽ പുരാതന യഹൂദ ഐതിഹ്യങ്ങളിലെ 'ലിലിത്ത്' എന്ന കഥാപാത്രത്തിൽ നാം എത്തും. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ആദമിൻ്റെ ആദ്യത്തെ ഭാര്യയായിരുന്നു ലിലിത്ത്. ഹവ്വയെപ്പോലെ ആദമിന്റെ വാരിയെല്ലിൽ നിന്നല്ല, മറിച്ച് ആദമിനെപ്പോലെ തന്നെ മണ്ണിൽ നിന്ന് തുല്യമായാണ് അവൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ ആദമിന് കീഴ്പ്പെടാൻ അവൾ തയ്യാറായില്ല. സമത്വത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ആ വാശി ഒടുവിൽ അവളെ ഏദൻ തോട്ടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുന്നതിലേക്കും ഒരു പിശാചായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു.

ഈ കഥ നൽകുന്ന സന്ദേശം വളരെ വ്യക്തമാണ്: സമത്വവും പങ്കാളിത്തവും ഒരേസമയം സാധ്യമല്ല. സ്വാതന്ത്ര്യം വേണമെങ്കിൽ ബന്ധങ്ങൾ തകർക്കണം എന്ന വിനാശകരമായ ചിന്താഗതി ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചരിത്രം നമുക്ക് മറ്റൊരു സത്യം വെളിപ്പെടുത്തിത്തരുന്നുണ്ട്. സ്ത്രീയും പുരുഷനും ശത്രുക്കളായല്ല, മറിച്ച് പങ്കാളികളായി ഒത്തുചേരുമ്പോഴാണ് നാഗരികത പുരോഗമിച്ചിട്ടുള്ളത്. മനുഷ്യ പുരോഗതിയുടെ അടിസ്ഥാനം മത്സരമല്ല, മറിച്ച് സഹകരണമാണ്.

ഈ സഹകരണ ചിന്തയ്ക്ക് വലിയൊരു ദാർശനിക അടിത്തറ നൽകിയത് പ്രശസ്ത പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനും സാമൂഹിക ചിന്തകനുമായ പീറ്റർ ക്രോപോട്കിൻ ആണ്. തന്റെ 'Mutual Aid: A Factor of Evolution' എന്ന പുസ്തകത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം അന്നത്തെ 'സോഷ്യൽ ഡാർവിനിസത്തെ' വെല്ലുവിളിച്ചു. "ഏറ്റവും കരുത്തൻ അതിജീവിക്കുന്നു" എന്ന ഡാർവിനിയൻ സിദ്ധാന്തത്തിന് പകരം, "ഏറ്റവും കൂടുതൽ സഹകരിക്കുന്നവൻ അതിജീവിക്കുന്നു" എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. മൃഗങ്ങളിലും മനുഷ്യരിലും ഏറ്റവും വിജയകരമായ വർഗ്ഗങ്ങൾ പരസ്പരം സഹായിക്കുന്നവരാണെന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു.

ഈ സിദ്ധാന്തം ലിംഗചരിത്രത്തിൽ പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ, സ്ത്രീകളുടെ പദവി ഉയരുന്നത് പുരുഷന്മാർക്ക് മേൽ നേടുന്ന ഒരു 'വിജയമായല്ല', മറിച്ച് പരസ്പര പിന്തുണയിലൂടെ കൈവരിച്ച ഒരു നാഗരിക പുരോഗതിയായാണ് കാണേണ്ടത്. നെല്ലി റോസിന്റെയും നെല്ലി സെൻ ഗുപ്തയുടെയും ജീവിതങ്ങൾ ഈ ക്രോപോട്കിനിയൻ ചിന്താഗതിയുടെ പ്രായോഗിക രൂപങ്ങളാണ്.

ഭരണകൂടത്തിലെ മാറ്റത്തിന്റെ മുഖം

1924-ൽ അമേരിക്കയിലെ വ്യോമിംഗ് ഗവർണറായിരുന്ന വില്യം ബ്രാഡ്‌ഫോർഡ് റോസിന്റെ മരണം ആ സംസ്ഥാനത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉലച്ചു. അന്നത്തെ അമേരിക്കൻ പടിഞ്ഞാറൻ മേഖലകൾ പരുക്കൻ പുരുഷത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. ഭരണം എന്നത് സ്ത്രീകൾക്ക് വഴങ്ങുന്ന ഒന്നല്ലെന്നായിരുന്നു പൊതുധാരണ. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി വില്യം റോസിന്റെ ഭാര്യ നെല്ലി ടെയ്‌ലോ റോസിനെ സ്ഥാനാർത്ഥിയായി ഉയർത്തിക്കാട്ടിയത്.

ഇതൊരു സഹതാപ തരംഗത്തിനുള്ള രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രം മാത്രമാണെന്ന് വിമർശകർ പരിഹസിച്ചു. 'സെന്റിമെന്റൽ പൊളിറ്റിക്സ്' എന്ന് അവർ ഇതിനെ വിളിച്ചു. എന്നാൽ 1925-ൽ ഗവർണറായി അധികാരമേറ്റ നെല്ലി റോസ് ചരിത്രം തിരുത്തിക്കുറിച്ചു. അമേരിക്കയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ ഗവർണർ എന്ന പദവിയിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് അവർ കൈക്കൊണ്ട തീരുമാനങ്ങൾ വിപ്ലവകരമായിരുന്നു. ബാങ്ക് നികുതി പരിഷ്കാരങ്ങൾ, കുട്ടികൾക്കായുള്ള കർശനമായ നിയമങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽ സുരക്ഷ എന്നിവയിൽ അവർ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത നിലപാടുകൾ സ്വീകരിച്ചു.

നെല്ലി റോസിന്റെ വിജയം കേവലം ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയമായിരുന്നില്ല. തന്റെ ഭർത്താവുമായുണ്ടായിരുന്ന ഊഷ്മളമായ ബന്ധവും ആ പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ നേടിയെടുത്ത രാഷ്ട്രീയ അറിവുമാണ് അവരെ കരുത്തയാക്കിയത്. വിവാഹജീവിതം അവരുടെ സ്വത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കുകയല്ല, മറിച്ച് വളർത്തുകയാണ് ചെയ്തത്. ഭർത്താവിന്റെ പാരമ്പര്യം അവർക്ക് വാതിൽ തുറന്നു കൊടുത്തു, എന്നാൽ സ്വന്തം ഭരണപാടവം കൊണ്ട് അവർ ആ സിംഹാസനത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്നു.

സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ വിദേശി സഖാവ്

സമാനമായ മറ്റൊരു ചരിത്രം ഇന്ത്യയിലുമുണ്ട്. ഇംഗ്ലണ്ടിലെ കേംബ്രിഡ്ജിൽ ജനിച്ച് വളർന്ന എഡിത്ത് എല്ലൻ ഗ്രേ എന്ന യുവതി, ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരിയായ ജെ.എം. സെൻ ഗുപ്തയെ വിവാഹം കഴിച്ച് ഇന്ത്യയിലെത്തുന്നതോടെയാണ് നെല്ലി സെൻ ഗുപ്തയായി മാറുന്നത്. ഒരു വിദേശിയായിരുന്നിട്ടും ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ അവർ ആത്മാർത്ഥമായി പങ്കുചേർന്നു.

1933-ൽ ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് വലിയൊരു പ്രതിസന്ധി നേരിട്ട ഘട്ടത്തിൽ അവർ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുത്തു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ കോൺഗ്രസിനെ അടിച്ചമർത്താൻ നോക്കിയപ്പോൾ, കൽക്കട്ടയിൽ നടന്ന 47-ാമത് കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിന്റെ അധ്യക്ഷയായി അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് വനിത സ്വന്തം രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്രാജ്യത്വ ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ ഇന്ത്യൻ മണ്ണിൽ നിന്ന് പോരാടുന്നത് ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു.

ഭർത്താവിനോടുള്ള സ്നേഹവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദർശങ്ങളോടുള്ള ആദരവുമാണ് നെല്ലി സെൻ ഗുപ്തയെ സമരമുഖത്ത് ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തിയത്. ഇത് കേവലം കുടുംബപരമായ ബാധ്യതയായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു വലിയ ലക്ഷ്യത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള പങ്കാളിത്തമായിരുന്നു. ജയിൽവാസം വരിക്കാനും മർദ്ദനങ്ങൾ ഏൽക്കാനും അവർ തയ്യാറായത് ആ പങ്കാളിത്തം നൽകിയ കരുത്തുകൊണ്ടാണ്.

റാഡിക്കൽ ഫെമിനിസവും പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും

റാഡിക്കൽ ഫെമിനിസ്റ്റ് ചിന്താഗതിക്കാർ, പ്രത്യേകിച്ച് അഡ്രിയാൻ റിച്ചിനെപ്പോലുള്ളവർ, വിവാഹം എന്ന സ്ഥാപനത്തെ സംശയത്തോടെയാണ് നോക്കിക്കാണുന്നത്. പുരുഷാധിപത്യം നിലനിർത്താനുള്ള ഒരു ഉപകരണമാണ് വിവാഹമെന്നും, സ്ത്രീയുടെ ഊർജ്ജത്തെ ഇത് വഴിതിരിച്ചുവിടുന്നു എന്നും അവർ വാദിക്കുന്നു. ഈ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നോക്കിയാൽ, രണ്ട് നെല്ലിമാരും ഭർത്താക്കന്മാരുടെ പേരിലൂടെ അധികാരം നേടിയവരാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായ മൂല്യം നൽകാൻ ഇവർ മടിച്ചേക്കാം.

എന്നാൽ നെല്ലി റോസിന്റെയും നെല്ലി സെൻ ഗുപ്തയുടെയും ജീവിതം നൽകുന്ന സന്ദേശം മറ്റൊന്നാണ്. നിലവിലുള്ള സംവിധാനങ്ങളെ തകർക്കുന്നതിന് പകരം, അവയെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് പരിഷ്കരിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. കുടുംബം എന്ന സ്വകാര്യ ബന്ധത്തെ അവർ പൊതുനന്മയ്ക്കായുള്ള ഒരു വേദിയാക്കി മാറ്റി. അവർ പുരുഷനെ ശത്രുവായി കണ്ടില്ല, മറിച്ച് ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്ന സഹയാത്രികനായാണ് കണ്ടത്. ഇതിനെയാണ് 'പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ തത്വം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

ഇന്ന് ലോകം ലിംഗഭേദത്തിന്റെയും മറ്റും പേരിൽ കൂടുതൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ ഈ മാതൃകയ്ക്ക് വലിയ പ്രസക്തിയുണ്ട്. ലിംഗനീതി എന്നത് ഒരു കക്ഷി മറ്റൊരു കക്ഷിയെ തോൽപ്പിക്കേണ്ട മത്സരമല്ല. മറിച്ച്, സ്ത്രീക്കും പുരുഷനും തുല്യമായ ബഹുമാനത്തോടും അവകാശത്തോടും കൂടി ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കലാണ്.

നെല്ലി റോസും നെല്ലി സെൻ ഗുപ്തയും നമുക്ക് കാണിച്ചുതരുന്നത്, ചരിത്രം മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നത് എപ്പോഴും വിപ്ലവകരമായ പിളർപ്പുകളിലൂടെയല്ല എന്നാണ്. പലപ്പോഴും ബന്ധങ്ങൾ ധൈര്യത്തിന്റെ ഉറവിടമാകുമ്പോഴും, കുടുംബം പൊതുസേവനത്തിനുള്ള പരിശീലനക്കളരിയാകുമ്പോഴുമാണ് വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നത്.

അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാ ദിനത്തിൽ ഈ രണ്ട് നെല്ലിമാരുടെയും ജീവിതം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് 'സഹകരണം' എന്ന വലിയ സത്യമാണ്. ശത്രുത എന്നത് ഒരു കനൽ പോലെയാണ്, അത് ഒടുവിൽ സ്വയം നശിക്കാനേ കാരണമാകൂ. എന്നാൽ പങ്കാളിത്തം എന്നത് നാഗരികതയുടെ യന്ത്രത്തെ ചലിപ്പിക്കുന്ന ഇന്ധനമാണ്. നെല്ലി ടെയ്‌ലോ റോസും നെല്ലി സെൻ ഗുപ്തയും തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരെ വെല്ലുവിളിച്ചല്ല, മറിച്ച് അവരോടൊപ്പം ചേർന്നുനിന്നാണ് ചരിത്രത്തിൽ ഇടംപിടിച്ചത്.

നീതിക്കുവേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടം തുടരുമ്പോഴും, പരസ്പര ബഹുമാനത്തിലധിഷ്ഠിതമായ കൂട്ടായ്മകളാണ് സമൂഹത്തിന് യഥാർത്ഥ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഈ രണ്ട് വനിതകളുടെ ജീവിതം ഏതൊരു കാലഘട്ടത്തിലെയും പോരാളികൾക്ക് വലിയൊരു പാഠമാണ്: ശത്രുതയല്ല, പങ്കാളിത്തമാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കരുത്ത്.

(കേരളാ സർക്കാറിന്‍റെ നിയമ വകുപ്പിൽ ഡെപ്യൂട്ടി സെക്രട്ടറിയാണ് ലേഖകൻ)