സുവർണ്ണ അധ്യായം, ഈ ഭരണകാലം

ഗൾഫ് മേഖലയിലെ ചെറിയൊരു തീരദേശ രാജ്യമായ ഖത്തറിനെ ലോക ഭൂപടത്തിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നവും സ്വാധീനമുള്ളതുമായ രാഷ്ട്രങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റിയ ദീർഘദർശിയായ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു മുൻ അമീർ ശൈഖ് ഹമദ് ബിൻ ഖലീഫ ആൽഥാനി (പിതാവ് അമീർ). രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും വിദേശനയത്തെയും മാധ്യമരംഗത്തെയും ഒരേസമയം പുനർനിർവചിച്ച ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം ഒരു ഭരണാധികാരിയുടെ മരണവാർത്ത മാത്രമല്ല; ആധുനിക ഖത്തറിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് അടിത്തറ പാകിയ ഒരു സുവർണ്ണ യുഗത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുമാണ്.

സൈനിക സേവനത്തിൽനിന്ന് അധികാരത്തിലേക്ക്

1952 ജനുവരിയിൽ ദോഹയിൽ ജനിച്ച ശൈഖ് ഹമദ്, ബ്രിട്ടനിലെ റോയൽ മിലിട്ടറി അക്കാദമി സാൻഡ്‌ഹേഴ്സ്റ്റിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം ഖത്തർ സായുധ സേനയുടെ കമാൻഡറായി ചുമതലയേറ്റു. 1977-ൽ കിരീടാവകാശിയും പ്രതിരോധ മന്ത്രിയുമായി. സൗമ്യമായ പെരുമാറ്റവും ആകർഷകമായ വ്യക്തിത്വവുമുള്ള അദ്ദേഹം 1995 ജൂൺ 27-നാണ് രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതല ഏറ്റെടുക്കുന്നത്. ആധുനിക ഖത്തറിന്റെ ശിൽപിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന അദ്ദേഹം, രാജ്യത്തിന്റെ വൻതോതിലുള്ള പ്രകൃതി വാതക സമ്പത്ത് ഉപയോഗിച്ച് രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പരിഷ്‌കാരങ്ങളുടെ വലിയൊരു അജണ്ടക്ക് രൂപം നൽകി.

സാമ്പത്തിക കുതിച്ചുചാട്ടവും എൽ.എൻ.ജി വിപ്ലവവും

എണ്ണവരുമാനത്തിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് ശൈഖ് ഹമദ് വളരെ നേരത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രകൃതിവാതക ശേഖരങ്ങളിലൊന്നായ നോർത്ത് ഫീൽഡിനെ അദ്ദേഹം ഖത്തറിന്റെ ഭാവിയുടെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റി. ദ്രവീകൃത പ്രകൃതി വാതകമായ എൽ.എൻ.ജി കയറ്റുമതിയിൽ വൻ നിക്ഷേപങ്ങൾ നടത്തിയതോടെ ഖത്തർ 2006-ഓടെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ എൽ.എൻ.ജി കയറ്റുമതിരാജ്യമായി ഉയർന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനം 24 മടങ്ങിലധികം വർധിച്ചു. റെക്കോർഡ് വേഗതയിലാണ് ഈ ചെറിയ രാജ്യത്തിന്റെ എൽ.എൻ.ജി ഉൽപ്പാദന ശേഷി പ്രതിവർഷം 77 മില്യൺ ടണ്ണിലെത്തിയത്.

ഈ വരുമാനം ഭാവി തലമുറകൾക്കായി കരുതിവെക്കാൻ 2005-ൽ അദ്ദേഹം 'ഖത്തർ ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി' (ക്യു.ഐ.എ) എന്ന സോവറിൻ വെൽത്ത് ഫണ്ട് രൂപീകരിച്ചു. ലണ്ടനിലെ ഹാരഡ്‌സ്, ബാർക്ലേസ് ബാങ്ക്, ഫോക്‌സ്‌വാഗൺ തുടങ്ങി ലോകപ്രശസ്ത കമ്പനികളിലും ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളിലും റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് പദ്ധതികളിലും ഖത്തർ വൻതോതിൽ നിക്ഷേപം നടത്തി. ഭാവിയിലെ എണ്ണാനന്തര ലോകത്തും ഖത്തറിന്റെ സമ്പത്ത് നിലനിർത്തണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദീർഘവീക്ഷണമാണ് ഈ സാമ്പത്തിക തന്ത്രത്തിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചത്.

മാധ്യമ വിപ്ലവം: അൽ ജസീറയുടെ ജനനം

1996-ൽ ശൈഖ് ഹമദിന്റെ നേരിട്ടുള്ള സാമ്പത്തിക പിന്തുണയോടെയാണ് അൽ ജസീറ ന്യൂസ് ചാനൽ സംപ്രേഷണം ആരംഭിക്കുന്നത്. വ്യത്യസ്ത കാഴ്ചപ്പാടുകൾക്കും തുറന്ന സംവാദങ്ങൾക്കും വേദിയൊരുക്കിയ അൽ ജസീറ, അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമ രംഗത്ത് അതുവരെ നിലനിന്നിരുന്ന പാശ്ചാത്യ മേധാവിത്വത്തിന് കടുത്ത വെല്ലുവിളിയാണ് ഉയർത്തിയത്. അറബ് ലോകത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശബ്ദം ലോകത്തിനു മുന്നിൽ എത്തിക്കാൻ ചാനലിന് കഴിഞ്ഞു.

അറബ് വസന്തം പോലുള്ള ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ കാലത്ത് ഈജിപ്തിലെ സംപ്രേക്ഷണ നിരോധനത്തെ മറികടന്ന് അൽ ജസീറ ജനാധിപത്യ അനുകൂല പ്രതിഷേധങ്ങൾ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ കാണിച്ചു. ചിലർ ഇതിനെ ധീരമായ മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ മാതൃകയായി കണ്ടപ്പോൾ, മറ്റുചിലർ ഖത്തറിന്റെ വിദേശനയത്തിന്റെ ഭാഗമായുള്ള ഒരു സോഫ്റ്റ് പവർ ഉപകരണമാണെന്ന് വിലയിരുത്തി. മാധ്യമ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലൂടെ ഖത്തറിന് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ വലിയൊരു നയതന്ത്ര സ്വാധീനം നേടിയെടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.

നയതന്ത്ര മുന്നേറ്റവും ആഗോള മധ്യസ്ഥതയും

ലോകത്തിലെ വൻശക്തികൾക്കിടയിൽ സ്വന്തമായൊരു ഇടം കണ്ടെത്താൻ ശൈഖ് ഹമദ് 'നയതന്ത്ര സമാധാന ചർച്ചകളുടെ' വഴി തിരഞ്ഞെടുത്തു. ഒരു രാജ്യവുമായും പക്ഷം ചേരാതെ, എല്ലാവരുമായി സുഹൃദ്ബന്ധം പുലർത്തുന്ന വിദേശനയം രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഖത്തറിനെ അദ്ദേഹം ഒരു ആഗോള നയതന്ത്ര കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി.

വർഷങ്ങളായി, സുഡാനിലെ ഡാർഫൂർ മേഖലയിലെ സംഘർഷം, ലെബനനിലെ ചേരിതിരിഞ്ഞുള്ള പോരുകൾ, ഫലസ്തീനിലെ ഹമാസ്-ഫതഹ് വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഭിന്നത എന്നിവ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ ഖത്തറിന്റെ മധ്യസ്ഥത നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ താലിബാനായി ഖത്തർ ഔദ്യോഗികമായി ഓഫീസ് തുറന്നത് അമേരിക്കയും താലിബാനും തമ്മിലുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും, ഒടുവിൽ 2021-ൽ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ നിന്നുള്ള അമേരിക്കയുടെ പിന്മാറ്റത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്തു. സിറിയൻ പ്രക്ഷോഭകാലത്ത് പ്രതിഷേധക്കാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്തതിനെത്തുടർന്ന് അസദ് ഭരണകൂടവുമായി നയതന്ത്രബന്ധം വിച്ഛേദിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാടിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

വിജ്ഞാന വിപ്ലവവും സാമൂഹിക പരിഷ്‌കാരങ്ങളും

കേവലം ഭൗതിക വികസനത്തിനപ്പുറം മാനവവിഭവശേഷി വികസനത്തിലാണ് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി എന്ന് ശൈഖ് ഹമദ് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഇതിനായി തന്റെ പത്നി ശൈഖ മൗസ ബിൻത് നാസർ അൽ മിസ്നദുമായി ചേർന്ന് 1995-ൽ അദ്ദേഹം 'ഖത്തർ ഫൗണ്ടേഷൻ' സ്ഥാപിച്ചു. ഇതിന്റെ കീഴിൽ ദോഹയിൽ പടുത്തുയർത്തിയ 'എജുക്കേഷൻ സിറ്റി' (Education City) വഴി വെയ്ൽ കോർണൽ, കാർണഗീ മെലൻ, ജോർജ്‌ടൗൺ, നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ, ടെക്സസ് എ & എം തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര സർവകലാശാലകളുടെ കാമ്പസുകൾ ഖത്തറിലെത്തിച്ചു.

2004-ൽ ഖത്തറിന്റെ ആദ്യത്തെ സ്ഥിരം ഭരണഘടന പ്രഖ്യാപിച്ചതും, സ്ത്രീകൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാനും സ്ഥാനാർത്ഥികളാകാനുമുള്ള അവകാശം നൽകിക്കൊണ്ട് നഗരസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ അവതരിപ്പിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമൂഹിക പരിഷ്‌കാരങ്ങളുടെ വലിയ തെളിവാണ്.

സാംസ്കാരിക നവോത്ഥാനവും കായിക വിപ്ലവവും

പരമ്പരാഗത അറബ് പൈതൃകവും ആധുനികതയും സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 'സൂഖ് വാഖിഫ്' പുനരുദ്ധരിച്ചതും, മ്യൂസിയം ഓഫ് ഇസ്ലാമിക് ആർട്ട് (എം.ഐ.എ), കതാറ കൾച്ചറൽ വില്ലേജ് എന്നിവ സ്ഥാപിച്ചതും ഖത്തറിനെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റിന്റെ സാംസ്‌കാരിക തലസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റി. കായിക രംഗത്ത് ഖത്തറിനെ ഒരു ആഗോള ബ്രാൻഡാക്കി മാറ്റാൻ ആഗ്രഹിച്ച അദ്ദേഹം, പാരീസ് സെന്റ് ജർമൻ (പി.എസ്.ജി) പോലുള്ള വൻകിട ക്ലബ്ബുകളിലെ നിക്ഷേപത്തിനും ഖത്തർ എയർവേസിന്റെ ആഗോള വളർച്ചക്കും അടിത്തറയിട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ് 2022 ഫിഫ ലോകകപ്പിന് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കാനുള്ള അവകാശം ഖത്തർ നേടിയെടുത്തത്; ഒരു അറബ് രാജ്യം ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്നത് ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായായിരുന്നു.

അപൂർവ്വമായ മാറ്റത്തിന്റെ പൈതൃകം

താൻ വിഭാവനം ചെയ്ത ഖത്തർ നാഷണൽ വിഷൻ 2030-ലൂടെ രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി സുരക്ഷിതമാക്കിയ ശേഷം, 2013 ജൂൺ 25-ന് ഭരണം തന്റെ മകൻ ശൈഖ് തമീം ബിൻ ഹമദ് അൽഥാനിക്ക് കൈമാറി. അധികാരം നിലനിർത്താൻ ഭരണാധികാരികൾ ഏതറ്റം വരെയും പോകുന്ന ഒരു മേഖലയിൽ, സമാധാനപരവും സ്വമേധയാ ഉള്ളതുമായ ഇത്തരം ഭരണമാറ്റങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമാണ്. "യുവനേതൃത്വം പതാകയേന്തുന്ന ഒരു പുതിയ യുഗത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, ഈ മാതൃരാജ്യത്തിന്റെ മക്കളായ നിങ്ങളുടെ മുന്നിലാണ് ഭാവി കിടക്കുന്നത്," എന്നാണ് അന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ആധുനിക ഖത്തറിന്റെ ശിൽപിയെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് ചരിത്രത്തിൽ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടും.