പ്രവാസിയുടെ പാസ്പോർട്ട്: സേവനമോ, സാമ്പത്തികഭാരമോ?

പാസ്പോർട്ട് ഒരു ആഡംബര സേവനമല്ല; ഓരോ ഇന്ത്യൻ പൗരന്റെയും ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനിവാര്യ രേഖയാണ്. ആ സേവനം രാജ്യത്തിനകത്തായാലും വിദേശത്തായാലും എല്ലാവർക്കും താങ്ങാനാവുന്ന ചെലവിൽ ലഭ്യമാക്കുക എന്നത് ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്....

ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പൗരന് ലോകവുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാൻ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ രേഖയാണ് പാസ്പോർട്ട്. അത് ഒരു യാത്രാരേഖ മാത്രമല്ല; സ്വന്തം രാജ്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും അംഗീകാരവും ഉറപ്പുനൽകുന്ന പൗരാവകാശത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പാസ്പോർട്ട് സേവനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏത് തീരുമാനവും ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ജീവിതത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നതാകുമ്പോൾ, അതിന്റെ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അതീവ ഗൗരവത്തോടെയും കരുതലോടെയും വിലയിരുത്തപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.

ജൂലൈ ഒന്നുമുതൽ ഇന്ത്യൻ പാസ്പോർട്ടിനുള്ള ഫീസ് വർധിപ്പിച്ച കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ തീരുമാനം ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചിരിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തിനകത്ത് 36 പേജുള്ള സാധാരണ പാസ്പോർട്ടിന് ഇതുവരെ ഈടാക്കിയിരുന്ന 1,500 രൂപക്ക് പകരം ഇനി 2,500 രൂപയാണ് നൽകേണ്ടത്. ഭരണപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങളുടെയും സേവനച്ചെലവിലുണ്ടായ വർധനയുടെയും പേരിൽ ഇത്തരം തീരുമാനങ്ങൾ ഉണ്ടാകാമെങ്കിലും വിദേശത്ത് ജീവിക്കുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് ഇന്ത്യൻ പ്രവാസികൾക്ക് ഇത് എത്രത്തോളം അധികഭാരമാകുമെന്ന ചോദ്യമാണ് ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നത്.

പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിലെ പ്രവാസികൾക്കിടയിൽ ഈ ആശങ്ക ശക്തമാണ്. വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ ഇന്ത്യൻ എംബസികളുടെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സേവന ഏജൻസികളുടെ ഫീസും പ്രാദേശിക സേവനച്ചെലവുകളും വ്യത്യസ്തമായതിനാൽ, പാസ്പോർട്ട് പുതുക്കുന്നതിനുള്ള ആകെ ചെലവും രാജ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വലിയ വ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒമാനിൽ 36 പേജുള്ള സാധാരണ പാസ്പോർട്ടിന് പുതിയ നിരക്ക് പ്രകാരം ഏകദേശം 53.750 ഒമാൻ റിയാൽ ഈടാക്കുന്നു. നിലവിലെ വിനിമയനിരക്ക് കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ ഇത് ഇന്ത്യൻ രൂപയിൽ 13,000 രൂപയിലധികം വരും. നാട്ടിൽ ഈടാക്കുന്ന തുകയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ വ്യത്യാസം ഒരു സാധാരണ പ്രവാസിയെ തീർച്ചയായും ചിന്തിപ്പിക്കുന്നതാണ്.

വിദേശത്തുള്ള കോൺസുലർ സേവനങ്ങൾക്ക് അധിക ചെലവുകൾ ഉണ്ടെന്നത് യാഥാർഥ്യമാണ്. എംബസികളുടെ ഭരണച്ചെലവുകൾ, സേവനദാതാക്കളുടെ ഫീസ്, പ്രാദേശിക സംവിധാനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ് എന്നിവയെല്ലാം നിരക്കിനെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഇതൊന്നും സാധാരണക്കാരായ പ്രവാസികളുടെ സാമ്പത്തിക ശേഷിക്കപ്പുറത്തേക്ക് ഫീസ് ഉയരുന്നതിനെ ന്യായീകരിക്കുന്ന സാഹചര്യമാകരുത്. പ്രത്യേകിച്ച് കുറഞ്ഞ വരുമാനത്തിൽ കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുന്ന തൊഴിലാളികൾക്കും അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും പാസ്പോർട്ട് പുതുക്കൽ ഒരു സാധാരണ ഭരണനടപടിയല്ല; അത് പലപ്പോഴും ഒരു വലിയ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയായി മാറുകയാണ്.

ഇവിടെ ഉയരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം നിരക്ക് വർധിപ്പിക്കണോ എന്നതല്ല, വർധന എത്രത്തോളം ന്യായവും തുല്യവുമാണ് എന്നതാണ്. വിദേശ സേവനങ്ങളുടെ യഥാർഥ ചെലവുകൾ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് സുതാര്യമായി വിശദീകരിക്കുകയും, സേവന ദാതാക്കളുടെ ഫീസ് പുനഃപരിശോധിക്കുകയും, സാധ്യമെങ്കിൽ പ്രവാസികൾക്ക് ആശ്വാസം നൽകുന്ന രീതിയിൽ നിരക്കുകൾ യുക്തിസഹമായി ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്.

വെറും 120 ഒമാൻ റിയാൽ ശമ്പളത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരു സാധാരണ തൊഴിലാളിയെക്കുറിച്ച് ഒന്നു ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. ഭാര്യയും മൂന്നോ നാലോ മക്കളും ഉള്ള ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ പാസ്പോർട്ട് പുതുക്കുകയോ പുതിയത് എടുക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ട സാഹചര്യം വന്നാൽ, അതിനായി മാത്രം ചെലവാകുന്ന തുക അവരുടെ ഒരു മാസത്തെ ജീവിതച്ചെലവിനെ തന്നെ താളം തെറ്റിക്കാൻ മതിയാകും.

കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, വീട്ടുവാടക, ചികിത്സ, നാട്ടിലേക്കയക്കുന്ന പണം എന്നിവക്കിടയിൽ ജീവിക്കുന്ന അത്തരം കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഈ വർധന ഒരു കണക്കിലെ വർധന മാത്രമല്ല, ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ പ്രയാസത്തിലാക്കുന്ന മറ്റൊരു ഭാരമാണ്. ചില കുടുംബങ്ങൾക്ക് അത് കടം വാങ്ങേണ്ടി വരുന്ന അവസ്ഥയിലേക്കും നയിച്ചേക്കാം.

സാധാരണക്കാരായ പ്രവാസികളെ ചേർത്തുനിർത്തുക എന്നത് കേന്ദ്രസർക്കാറിന്റെയും കേരള സർക്കാറിന്റെയും പ്രഖ്യാപിത നയങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. ആ നയത്തിന്റെ ആത്മാവ് ഇത്തരം വിഷയങ്ങളിലും പ്രതിഫലിക്കണം. പ്രവാസികളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കേൾക്കുകയും അവരുടെ ജീവിത യാഥാർഥ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുകയും, അവർക്ക് അനാവശ്യമായ സാമ്പത്തികഭാരം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നടപടികൾ പുനഃപരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് ജനകീയ ഭരണത്തിന്റെ കടമയാണ്.

ഇന്ത്യൻ എംബസികളും വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയവും ഈ വിഷയത്തിൽ പ്രവാസി സമൂഹത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ഗൗരവത്തോടെ പരിഗണിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയാണ് ഉയരുന്നത്. പാസ്പോർട്ട് ഒരു ആഡംബര സേവനമല്ല; ഓരോ ഇന്ത്യൻ പൗരന്റെയും ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനിവാര്യ രേഖയാണ്. ആ സേവനം രാജ്യത്തിനകത്തായാലും വിദേശത്തായാലും എല്ലാവർക്കും താങ്ങാനാവുന്ന ചെലവിൽ ലഭ്യമാക്കുക എന്നത് ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.

പ്രവാസികൾക്ക് വേണ്ടത് പ്രത്യേക പരിഗണനയല്ല, നീതിയാണ്. ആഡംബരമല്ല, അവകാശമാണ്. ഭാരമല്ല, കരുതലാണ്. അവരുടെ അധ്വാനത്തെ രാജ്യം അംഗീകരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവരുടെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളോടുള്ള കരുതലും സർക്കാർ നയങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിക്കണം. അപ്പോഴേ ‘പ്രവാസികൾ നമ്മുടെ അഭിമാനമാണ്’ എന്ന വാക്കുകൾക്ക് യഥാർത്ഥ അർത്ഥം ഉണ്ടാവുകയുള്ളു.