16-ാം വയസ്സിൽ വിവാഹം, 4 കുട്ടികൾ; ചോദ്യചിഹ്നമായ ജീവിതത്തിൽനിന്നും സിനിമാലോകത്തെ മുൻനിര നായികയായി മാറിയ ലീല ചിത്നിസ്

പതിനാറാം വയസ്സിൽ വിവാഹിതയാകേണ്ടി വരികയും നാല് കുട്ടികളുടെ അമ്മയാവുകയും ചെയ്ത ലീല ചിത്നിസിന് തന്റെ മദ്യപാനിയായ ഭർത്താവുമായി മുന്നോട്ട് പോകാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നില്ല. ആ ബന്ധം തകർന്നതോടെ നാല് ആൺമക്കളെയും തനിച്ച് വളർത്തേണ്ട വലിയൊരു ഉത്തരവാദിത്തം അവരുടെ ചുമലിലായി. അക്കാലത്ത് ബിരുദം നേടിയ അപൂർവ്വം സ്ത്രീകളിൽ ഒരാളായിരുന്ന അവർ കുടുംബം പുലർത്താനായി ഒരു സ്കൂളിൽ അധ്യാപികയായി ജോലിക്ക് ചേർന്നു.

തുടക്കത്തിൽ ഹിന്ദി സിനിമയിലേക്കുള്ള ലീല ചിത്നിസിന്റെ വഴി ഒട്ടും എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. നിരവധി സിനിമകളിൽ ചെറിയ വേഷങ്ങളിലും ജൂനിയർ ആർട്ടിസ്റ്റായും അവർക്ക് ജോലി ചെയ്യേണ്ടി വന്നു. ഒടുവിൽ, 1937-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ജെന്റിൽമാൻ ഡാക്കു' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർക്ക് ഒരു വലിയ ബ്രേക്ക് ലഭിക്കുന്നത്. ഈ ചിത്രത്തിൽ പുരുഷ വേഷം ധരിച്ച് അവർ ആക്ഷൻ രംഗങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു. പിന്നീട് 1939-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'കങ്കൺ' എന്ന സിനിമ വൻ വിജയമായതോടെയാണ് ലീല ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് ഒരു മുൻനിര നായികയായി എത്തുന്നത്.

ബോംബെ ടാക്കീസിന്റെ മറ്റൊരു പ്രമുഖ നടനായ അശോക് കുമാറിനൊപ്പം ലീല ചിത്നിസ് നിരവധി ശ്രദ്ധേയമായ ചിത്രങ്ങളിൽ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. അക്കാലത്തെ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്ത 'ബന്ധൻ', 'ആസാദ്' (1940), 'ഝൂല' (1941) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

പ്രശസ്ത ലക്ഷ്വറി സോപ്പ് ബ്രാൻഡായ 'ലക്സ്' (Lux)-ന്റെ പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യൻ താരമായി അവർ മാറി. അതിനുമുമ്പ് ഹോളിവുഡ് നടിമാർക്ക് മാത്രമായിരുന്നു ഈ പരസ്യങ്ങളിൽ അവസരം ലഭിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ, 1940-കളുടെ മധ്യത്തോടെ ഹിന്ദി സിനിമാ രംഗത്തേക്ക് പുതിയ മുഖങ്ങൾ കടന്നുവന്നതോടെ ലീലയുടെ നായികാവസരങ്ങൾ കുറയാൻ തുടങ്ങി. അക്കാലത്ത് നായികമാരുടെ സിനിമാ ജീവിതത്തിന്റെ ആയുസ്സ് വളരെ കുറവായിരുന്നു എന്നതായിരുന്നു ഇതിന് കാരണം.

നായിക പദവി നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും അഭിനയത്തോടുള്ള ലീല ചിത്നിസിന്റെ സ്നേഹം ഒട്ടും കുറഞ്ഞില്ല. അവർ പെട്ടെന്ന് തന്നെ കാരക്ടർ റോളുകളിലേക്ക് ചുവടുമാറ്റി. 1948-ൽ രമേഷ് സൈഗാലിന്റെ 'ഷഹീദ്' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ദിലീപ് കുമാറിന്റെ രോഗിയായ അമ്മയായി അഭിനയിച്ച് അവർ പ്രേക്ഷകമനസ്സിൽ ഇടം നേടി. ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ പിന്നീട് 'ത്യാഗിയായ അമ്മ' എന്ന കഥാപാത്ര മാതൃകക്ക് തുടക്കമിട്ടത് ലീലയായിരുന്നു.

അക്കാലത്തെ പ്രമുഖ നടന്മാരുടെയെല്ലാം അമ്മ വേഷങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ, 1955-ൽ 'ആജ് കി ബാത്' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ലീല സംവിധാന രംഗത്തും ഒരു കൈ നോക്കി. ഇതിൽ അജിത് ആയിരുന്നു നായകൻ. എന്നാൽ ഈ ചിത്രം പ്രതീക്ഷിച്ച വിജയം നേടിയില്ല. തുടർന്ന് അവർ വീണ്ടും അഭിനയത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുകയും ബി.ആർ. ചോപ്രയുടെ പ്രശസ്ത ചിത്രമായ 'നയാ ദൗർ' (1957)-ൽ ദിലീപ് കുമാറിന്റെ അമ്മയായി വീണ്ടും വേഷമിടുകയും ചെയ്തു. ചോപ്രയുടെ തന്നെ 'സാധന' എന്ന ചിത്രത്തിൽ സുനിൽ ദത്തിന്റെ അമ്മയായും അവർ അഭിനയിച്ചു.

1970-കളിൽ ധർമ്മേന്ദ്ര (ജീവൻ മൃത്യു - 1970), ബിശ്വജീത് (മെഹ്മാൻ - 1973) തുടങ്ങിയ പുതിയ തലമുറയിലെ നടന്മാരുടെ അമ്മയായും അവർ കാമറയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തി. 1985-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ രാകേഷ് കുമാറിന്റെ 'ദിൽ തുജ്കോ ദിയാ' എന്ന ചിത്രമാണ് ലീലയുടെ അവസാന സിനിമ. ഇതിൽ കുമാർ ഗൗരവിന്റെ മുത്തശ്ശിയുടെ വേഷമാണ് അവർ ചെയ്തത്.

തന്റെ 75-ാം വയസ്സിൽ അഭിനയ ജീവിതത്തോട് വിടപറഞ്ഞ ലീല, പിന്നീട് അമേരിക്കയിലുള്ള മക്കളുടെ അടുത്തേക്ക് താമസം മാറി. ശിഷ്ടകാലം മക്കൾക്കും പേരക്കുട്ടികൾക്കുമൊപ്പം ചിലവഴിച്ച അവർ, 2003-ൽ തന്റെ 93-ാം വയസ്സിൽ അന്തരിച്ചു. പ്രതിസന്ധികളെ ധീരമായി നേരിട്ട് ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ സ്വന്തം പേരെഴുതിച്ചേർത്ത വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു ലീല ചിത്നിസ്.