കെട്ടുകഥകൾ ചരിത്രമാകുമ്പോൾ

പു​രു​ഷോ​ത്തം നാ​ഗേ​ഷ് ഓ​ക്ക്, സീ​താ​റാം ഗോ​യ​ൽ എ​ന്നീ ര​ണ്ട് അ​സാ​ധാ​ര​ണ വ്യ​ക്തി​ക​ളു​ടെ ര​ച​ന​ക​ൾ ഞാ​ൻ തെ​ര​ഞ്ഞു​പി​ടി​ച്ച് വാ​യി​ച്ചി​രു​ന്ന ഒ​രു കാ​ല​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. അ​വ​രു​ടെ എ​ഴു​ത്തു​ക​ളി​ലു​ള്ള വി​ശ്വാ​സ​മ​ല്ല, മ​റി​ച്ച് അ​മ്പ​ര​പ്പി​ക്കു​ന്ന അ​വ​കാ​ശ​വാ​ദ​ങ്ങ​ൾ അ​പാ​ര ആ​ത്മ​വി​ശ്വാ​സ​ത്തോ​ടെ അ​വ​ത​രി​പ്പി​ക്കാ​നു​ള്ള അ​വ​രു​ടെ ക​ഴി​വാ​ണ് എ​ന്നെ ആ​ക​ർ​ഷി​ച്ചി​രു​ന്ന​ത്.

ക്രി​സ്തു​മ​ത​വും ഇ​സ് ലാ​മും ഹി​ന്ദു​മ​ത​ത്തി​ൽ നി​ന്ന് ഉ​രു​ത്തി​രി​ഞ്ഞു​ണ്ടാ​യ​താ​ണെ​ന്ന​താ​യി​രു​ന്നു ഓ​ക്കി​ന്റെ ഏ​റ്റ​വും പ്ര​ശ​സ്ത​മാ​യ വാ​ദം. ഓ​ക്കി​ന്റെ അ​ഭി​പ്രാ​യ​ത്തി​ൽ വ​ത്തി​ക്കാ​ൻ, മ​ക്ക​യി​ലെ ക​അ്ബാ​ല​യം, ല​ണ്ട​നി​ലെ വെ​സ്റ്റ്മി​ൻ​സ്റ്റ​ർ ആ​ബി, എ​ന്തി​നേ​റെ താ​ജ്മ​ഹ​ൽ പോ​ലും ശി​വ​ഭ​ഗ​വാ​ന് സ​മ​ർ​പ്പി​ക്ക​പ്പെ​ട്ട ഹൈ​ന്ദ​വ ക്ഷേ​ത്ര​ങ്ങ​ളാ​യി​രു​ന്നു. മാ​ർ​പ്പാ​പ്പ സ്ഥാ​നം വൈ​ദി​ക പു​രോ​ഹി​ത വ്യ​വ​സ്ഥ​യു​ടെ തു​ട​ർ​ച്ച മാ​ത്ര​മാ​ണെ​ന്നും അ​ദ്ദേ​ഹം അ​വ​കാ​ശ​പ്പെ​ട്ടു.

പി​ന്നീ​ട് താ​ജ്മ​ഹ​ലി​ലൂ​ന്നി​യു​ള്ള പ്ര​ചാ​ര​ണ​ങ്ങ​ളി​ലും വ്യ​വ​ഹാ​ര​ങ്ങ​ളി​ലും അ​ദ്ദേ​ഹം ശ്ര​ദ്ധ കേ​ന്ദ്രീ​ക​രി​ച്ചു. താ​ജ്മ​ഹ​ൽ ‘തേ​ജോ മ​ഹാ​ല​യ’ എ​ന്ന ശി​വ​ക്ഷേ​ത്ര​മാ​യി​രു​ന്നു​വെ​ന്നും ഹി​ന്ദു​ക്ക​ൾ​ക്ക് അ​വി​ടെ ആ​രാ​ധ​ന ന​ട​ത്താ​ൻ അ​നു​വാ​ദം ന​ൽ​ക​ണ​മെ​ന്നും വാ​ദി​ച്ച് സു​പ്രീം കോ​ട​തി​യെ വ​രെ സ​മീ​പി​ച്ചു.

2000 ജൂ​ലൈ 13-ന് ​ഹ​ർ​ജി ‘‘തെ​റ്റി​ദ്ധാ​ര​ണാ​ജ​ന​കം’’ എ​ന്ന് പ​റ​ഞ്ഞ് ത​ള്ളി​യ ര​ണ്ടം​ഗ സു​പ്രീം കോ​ട​തി ബെ​ഞ്ച്, താ​ജ്മ​ഹ​ൽ ഓ​ക്കി​ന്റെ ‘‘ത​ല​ക്ക് പി​ടി​ച്ചി​രി​ക്കു​ക​യാ​ണ്’’ എ​ന്നും കൂ​ട്ടി​ച്ചേ​ർ​ത്തു. ഒ​രു വ്യ​ക്തി പ്ര​ത്യേ​ക വി​ഷ​യ​ത്തെ​ക്കു​റി​ച്ച് തി​ക​ഞ്ഞ മു​ൻ​വി​ധി​യോ​ടെ നി​ര​ന്ത​രം ചി​ന്തി​ക്കു​ക​യും സം​സാ​രി​ക്കു​ക​യും ചെ​യ്യു​ന്ന ത​ര​ത്തി​ൽ ഭ്ര​മ​മാ​യി മാ​റു​ന്ന അ​വ​സ്ഥ​യെ കു​റി​ക്കു​ന്ന ‘A bee in his bonnet’ എ​ന്ന പ്ര​യോ​ഗ​മാ​ണ് കോ​ട​തി ന​ട​ത്തി​യ​ത്.

ഓ​ക്കി​ന്റെ ഭാ​വ​ന​ക്ക് അ​തി​രു​ക​ളു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നി​ല്ല. താ​ജ്മ​ഹ​ലി​ന് പു​റ​മെ ചെ​ങ്കോ​ട്ട, ഡ​ൽ​ഹി ജ​മാ മ​സ്ജി​ദ്, കു​തു​ബ് മി​നാ​ർ, ല​ഖ്നോ​യി​ലെ ഇ​മാം ബാ​ര, ഹൈ​ദ​രാ​ബാ​ദി​ലെ ചാ​ർ​മി​നാ​ർ എ​ന്നി​വ​യെ​ല്ലാം ഇ​സ് ലാ​മി​ക സ്മാ​ര​ക​ങ്ങ​ളാ​ക്കി മാ​റ്റു​ന്ന​തി​ന് മു​മ്പ് ഹൈ​ന്ദ​വ പ​ശ്ചാ​ത്ത​ല​മു​ള്ള​വ​യാ​യി​രു​ന്നു എ​ന്ന് അ​ദ്ദേ​ഹം വാ​ദി​ച്ചു. അ​റേ​ബ്യ​യു​ടെ വൈ​ദി​ക കാ​ല​ഘ​ട്ട​ത്തി​ലാ​ണ് ക​അ്ബ നി​ർ​മി​ച്ച​തെ​ന്ന് അ​വ​കാ​ശ​പ്പെ​ട്ട അ​ദ്ദേ​ഹം, ത​ന്റെ സി​ദ്ധാ​ന്തം വി​ശ​ദീ​ക​രി​ക്കാ​ൻ വി​ചി​ത്ര​മാ​യ വ്യാ​ഖ്യാ​ന​ങ്ങ​ൾ നി​റ​ഞ്ഞ ല​ഘു​ലേ​ഖ​ക​ളു​മി​റ​ക്കി. താ​ജ്മ​ഹ​ൽ നാ​ലാം നൂ​റ്റാ​ണ്ടി​ലേ​താ​ണെ​ന്നാ​യി​രു​ന്നു അ​ദ്ദേ​ഹം ആ​ദ്യം വാ​ദി​ച്ചി​രു​ന്ന​ത്. എ​ന്നാ​ൽ അ​ത്ത​ര​മൊ​രു കൂ​റ്റ​ൻ കെ​ട്ടി​ടം നി​ർ​മി​ക്കാ​ൻ ആ​വ​ശ്യ​മാ​യ എ​ഞ്ചി​നീ​യ​റിം​ഗ് സാ​ങ്കേ​തി​ക​വി​ദ്യ​ക​ൾ അ​ക്കാ​ല​ത്ത് നി​ല​വി​ലു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നി​ല്ലെ​ന്നും ആ ​കാ​ല​ഘ​ട്ട​ത്തി​ലെ പ്ര​ധാ​ന വാ​സ്തു​വി​ദ്യ​ക​ൾ പാ​റ​ക​ൾ വെ​ട്ടി​ത്തു​ര​ന്നു​ണ്ടാ​ക്കി​യ​വ​യാ​യി​രു​ന്നു​വെ​ന്നും ച​രി​ത്ര​വി​ദ​ഗ്ദ്ധ​ർ ചൂ​ണ്ടി​ക്കാ​ണി​ച്ച​തോ​ടെ ഓ​ക്ക് നി​ർ​മാ​ണ തീ​യ​തി പ​ന്ത്ര​ണ്ടാം നൂ​റ്റാ​ണ്ടി​ലേ​ക്ക് മാ​റ്റി​പ്പ​റ​ഞ്ഞു.

ച​രി​ത്രം തി​രു​ത്തി​യെ​ഴു​തു​ന്ന​തി​നാ​യി ഓ​ക്ക് ‘ഇ​ന്ത്യ​ൻ ഹി​സ്റ്റ​റി റീ​റൈ​റ്റിങ് ഇ​ൻ​സ്റ്റി​റ്റ്യൂ​ട്ട്’ പോ​ലും സ്ഥാ​പി​ച്ചു. ആ ​സ്ഥാ​പ​നം കാ​ല​ക്ര​മേ​ണ ഇ​ല്ലാ​താ​യെ​ങ്കി​ലും, ച​രി​ത്രം തി​രു​ത്തി​യെ​ഴു​ത​ൽ പ​ദ്ധ​തി​ക്ക് ഇ​പ്പോ​ൾ പു​ത്ത​നു​ണ​ർ​വ് കൈ​വ​ന്നി​രി​ക്കു​ക​യാ​ണ്. ജ്യോ​തി​ശാ​സ്ത്ര​വും വൈ​മാ​നി​ക ശാ​സ്ത്ര​വും മു​ത​ൽ പ്ലാ​സ്റ്റി​ക് സ​ർ​ജ​റി, ആ​ണ​വ​ശാ​സ്ത്രം, ഹൈ​ഡ്ര​ജ​ൻ ബോം​ബു​ക​ൾ വ​രെ​യു​ള്ള എ​ല്ലാ അ​റി​വു​ക​ളും - യൂ​റോ​പ്പ് അ​തി​ന്റെ പ്രാ​കൃ​ത യു​ഗ​ത്തി​ൽ നി​ന്ന് പു​റ​ത്തു​ക​ട​ക്കു​ന്ന​തി​ന് എ​ത്ര​യോ മു​മ്പ് ത​ന്നെ - പു​രാ​ത​ന ഇ​ന്ത്യ​ക്ക് സ്വ​ന്ത​മാ​യി​രു​ന്നു​വെ​ന്ന് സം​ഘ​പ​രി​വാ​ർ നി​ര​ന്ത​രം വാ​ദി​ക്കു​ന്നു. ഇ​ത്ത​രം ആ​ഖ്യാ​ന​ങ്ങ​ൾ ഒ​രു​പ​ക്ഷേ ചി​ല​രി​ൽ ദേ​ശീ​യ വി​കാ​രം ഉ​ണ​ർ​ത്തു​ന്നു​ണ്ടാ​വാ​മെ​ങ്കി​ലും, അ​വ പ​ല​പ്പോ​ഴും രേ​ഖ​പ്പെ​ടു​ത്ത​പ്പെ​ട്ട ച​രി​ത്ര​വും ഐ​തി​ഹ്യ​ങ്ങ​ളും ത​മ്മി​ലെ അ​തി​ർ​വ​ര​മ്പു​ക​ൾ അ​പ​ക​ട​ക​ര​മാ​യ രീ​തി​യി​ൽ ഇ​ല്ലാ​താ​ക്കു​ന്നു.

ത​ന്റെ സി​ദ്ധാ​ന്തം ഏ​തെ​ങ്കി​ലു​മൊ​രു കോ​ട​തി അം​ഗീ​ക​രി​ക്കു​ന്ന​ത് കാ​ണാ​നാ​കാ​തെ 2007 ഡി​സം​ബ​റി​ൽ ഓ​ക്ക് അ​ന്ത​രി​ച്ചു. എ​ങ്കി​ലും, വ​രും​ത​ല​മു​റ​ക​ൾ​ക്ക് ഈ ​പോ​രാ​ട്ടം തു​ട​രാ​ൻ ആ​വ​ശ്യ​മാ​യ സം​ശ​യ​ത്തി​ന്റെ വി​ത്തു​ക​ൾ പാ​കി​യി​ട്ടാ​ണ് അ​ദ്ദേ​ഹം മ​ട​ങ്ങി​യ​ത്. സു​പ്രീം കോ​ട​തി അ​ദ്ദേ​ഹ​ത്തി​ന്റെ അ​പേ​ക്ഷ ത​ള്ളി ഇ​രു​പ​ത്തി​യാ​റ് വ​ർ​ഷ​ങ്ങ​ൾ​ക്ക് ശേ​ഷം, താ​ജ്മ​ഹ​ലി​ന്റെ ഫോ​ട്ടോ​ഗ്രാ​ഫി​ക്, വീ​ഡി​യോ​ഗ്രാ​ഫി​ക് സ​ർ​വേ ന​ട​ത്താ​ൻ എ​ന്തു​കൊ​ണ്ട് അ​നു​മ​തി ന​ൽ​കി​ക്കൂ​ടാ എ​ന്ന് വി​ശ​ദീ​ക​രി​ക്കാ​ൻ അ​ല​ഹ​ബാ​ദ് ഹൈ​കോ​ട​തി ഇ​പ്പോ​ൾ ആ​ർ​ക്കി​യോ​ള​ജി​ക്ക​ൽ സ​ർ​വേ ഓ​ഫ് ഇ​ന്ത്യ​യോ​ടും കേ​ന്ദ്ര സ​ർ​ക്കാ​രി​യോ​ടും ആ​വ​ശ്യ​പ്പെ​ട്ടി​രി​ക്കു​ക​യാ​ണ്. വൈ​രു​ദ്ധ്യ​മെ​ന്നു പ​റ​യ​ട്ടെ, താ​ജ്മ​ഹ​ലി​ൽ അ​വ​കാ​ശ​മു​ന്ന​യി​ച്ച് ഓ​ക്ക് സ​മ​ർ​പ്പി​ച്ച ഹ​ർ​ജി പ​തി​റ്റാ​ണ്ടു​ക​ൾ​ക്ക് മു​ൻ​പ് ഇ​തേ ഹൈ​കോ​ട​തി ത​ള്ളി​യ​താ​ണ്.

എ​ന്നാ​ൽ ഇ​ത്ത​വ​ണ ഹ​ർ​ജി​ക്കാ​ര​ൻ ഒ​രു സാ​ധാ​ര​ണ പൗ​ര​ന​ല്ല. അ​യോ​ധ്യ, കാ​ശി, മ​ഥു​ര മ​സ്ജി​ദു​ക​ൾ​ക്ക് മേ​ൽ അ​വ​കാ​ശ​വാ​ദ​മു​ന്ന​യി​ച്ച് ഹി​ന്ദു​ത്വ പ​ക്ഷ​ത്തി​ന് വേ​ണ്ടി കോ​ട​തി​യി​ലെ​ത്തി​യ അ​ഡ്വ. ഹ​രി​ശ​ങ്ക​ർ ജെ​യി​ൻ മു​ഖേ​ന ‘ശ്രീ ​അ​ഗ്രേ​ശ്വ​ർ മ​ഹാ​ദേ​വ് നാ​ഗ്നാ​ഥേ​ശ്വ​ർ വി​രാ​ജ്മാ​ൻ’ എ​ന്ന പ്ര​തി​ഷ്ഠ​യും ഭ​ക്ത​രു​മാ​ണ് ഈ ​ഹ​ർ​ജിസ​മ​ർ​പ്പി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്ന​ത്. സ്മാ​ര​കം പ​രി​ശോ​ധി​ക്കു​ന്ന​തി​നും ചി​ത്രീ​ക​രി​ക്കു​ന്ന​തി​നും ഒ​രു അ​ഡ്വ​ക്കേ​റ്റ് ക​മീ​ഷ​ണ​റെ നി​യ​മി​ക്ക​ണ​മെ​ന്ന ആ​വ​ശ്യം ആ​ഗ്ര​യി​ലെ ര​ണ്ട് കോ​ട​തി​ക​ൾ നി​ര​സി​ച്ച​തി​നെ ചോ​ദ്യം ചെ​യ്താ​ണ് അ​വ​ർ ഹൈ​കോ​ട​തി​യി​ലെ​ത്തി​യ​ത്.

ഒ​രു പ്ര​തി​ഷ്ഠ ത​ന്നെ വ്യ​വ​ഹാ​രി​യാ​യി മാ​റു​മ്പോ​ൾ, കേ​സി​ന് സ്വാ​ഭാ​വി​ക​മാ​യും വൈ​കാ​രി​ക​മാ​യ മ​റ്റൊ​രു ത​ലം കൈ​വ​രു​ന്നു. എ​ങ്കി​ലും, കോ​ട​തി​ക​ൾ ഇ​ത്ത​രം കാ​ര്യ​ങ്ങ​ൾ തീ​രു​മാ​നി​ക്കേ​ണ്ട​ത് വി​ശ്വാ​സ​ത്തി​ന്റെ അ​ടി​സ്ഥാ​ന​ത്തി​ല​ല്ല, തെ​ളി​വു​ക​ളു​ടെ അ​ടി​സ്ഥാ​ന​ത്തി​ലാ​ണ്. നി​യ​മം നി​യ​മ​മാ​യി തു​ട​ര​ണ​മെ​ങ്കി​ൽ ആ ​വ്യ​ത്യാ​സം നി​ല​നി​ർ​ത്തേ​ണ്ട​ത് അ​ത്യ​ന്താ​പേ​ക്ഷി​ത​മാ​ണ്.

താ​ജ്മ​ഹ​ലി​നെ​ച്ചൊ​ല്ലി​യു​ള്ള രാ​ഷ്ട്രീ​യം പ്ര​ത്യ​യ​ശാ​സ്ത്ര​പ​ര​മാ​യ ഒ​രു വ​ലി​യ പോ​രാ​ട്ട​ത്തെ​യാ​ണ് പ്ര​തി​ഫ​ലി​പ്പി​ക്കു​ന്ന​ത്. ഈ ​സ്മാ​ര​കം മു​ഗ​ൾ ച​ക്ര​വ​ർ​ത്തി ഷാ​ജ​ഹാ​നു​മാ​യി ബ​ന്ധ​പ്പെ​ട്ടി​ട്ടു​ള്ള​താ​യ​തു​കൊ​ണ്ട് ത​ന്നെ, ഇ​തി​ന് അ​ർ​ഹി​ക്കു​ന്ന ആ​ഗോ​ള പ്രാ​ധാ​ന്യ​ത്തേ​ക്കാ​ൾ കു​റ​ഞ്ഞ ഔ​ദ്യോ​ഗി​ക പ​രി​ഗ​ണ​ന​യാ​ണ് പ​ല​പ്പോ​ഴും ല​ഭി​ക്കാ​റ്. ഏ​താ​നും വ​ർ​ഷ​ങ്ങ​ൾ​ക്ക് മു​മ്പ് ലോ​ക ടൂ​റി​സം ദി​ന​ത്തോ​ട​നു​ബ​ന്ധി​ച്ച് സം​സ്ഥാ​ന​ത്തെ മു​പ്പ​ത്തി​ര​ണ്ട് ആ​ക​ർ​ഷ​ണ​ങ്ങ​ൾ ഉ​ൾ​പ്പെ​ടു​ത്തി ഉ​ത്ത​ർ​പ്ര​ദേ​ശ സ​ർ​ക്കാ​ർ ഒ​രു ല​ഘു​ലേ​ഖ പു​റ​ത്തി​റ​ക്കി​യി​രു​ന്നു. അ​ത്ഭു​ത​മെ​ന്നു പ​റ​യ​ട്ടെ, ആ ​പ​ട്ടി​ക​യി​ൽ ഇ​ന്ത്യ​യി​ലെ മ​റ്റേ​തൊ​രു സ്മാ​ര​ക​ത്തേ​ക്കാ​ളും കൂ​ടു​ത​ൽ സ​ന്ദ​ർ​ശ​ക​രെ ആ​ക​ർ​ഷി​ക്കു​ന്ന​തും ടൂ​റി​സം വ​ഴി​യും അ​നു​ബ​ന്ധ സാ​മ്പ​ത്തി​ക പ്ര​വ​ർ​ത്ത​ന​ങ്ങ​ൾ വ​ഴി​യും പ്ര​തി​വ​ർ​ഷം 200 കോ​ടി​യി​ല​ധി​കം രൂ​പ വ​രു​മാ​നം നേ​ടി​ത്ത​രു​ന്ന​തു​മാ​യ താ​ജ്മ​ഹ​ലി​ന് ഇ​ട​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നി​ല്ല.

മ​റ്റൊ​രു പ്ര​ധാ​ന ച​ർ​ച്ചാ​വി​ഷ​യം താ​ജ്മ​ഹ​ലി​ലെ അ​ട​ച്ചു​പൂ​ട്ടി​യ ഇ​രു​പ​ത്തി​ര​ണ്ട് മു​റി​ക​ളാ​ണ്. ഒ​ളി​ഞ്ഞി​രി​ക്കു​ന്ന വി​ഗ്ര​ഹ​ങ്ങ​ളെ​ക്കു​റി​ച്ചും ര​ഹ​സ്യ പാ​ത​ക​ളെ​ക്കു​റി​ച്ചു​മു​ള്ള ഊ​ഹാ​പോ​ഹ​ങ്ങ​ൾ​ക്ക് ഇ​വ വ​ള​ക്കൂ​റേ​കി. എ​ന്നാ​ൽ, ഇ​വ അ​ടി​ത്ത​റ​യ്ക്ക് ബ​ലം ന​ൽ​കാ​നും വെ​ള്ള​പ്പൊ​ക്ക​മു​ണ്ടാ​യാ​ൽ വെ​ള്ളം കെ​ട്ടി​ട​ത്തി​ന​ടി​യി​ലൂ​ടെ സു​ര​ക്ഷി​ത​മാ​യി ഒ​ഴു​കി​പ്പോ​കാ​നും രൂ​പ​ക​ൽ​പ്പ​ന ചെ​യ്ത വെ​റും ശൂ​ന്യ​മാ​യ ആ​ർ​ച്ച് ഇ​ട​നാ​ഴി​ക​ൾ മാ​ത്ര​മാ​ണെ​ന്ന് ആ​ർ​ക്കി​യോ​ള​ജി​ക്ക​ൽ സ​ർ​വേ ഓ​ഫ് ഇ​ന്ത്യ ആ​വ​ർ​ത്തി​ച്ച് വ്യ​ക്ത​മാ​ക്കി​യി​ട്ടു​ണ്ട്. അ​തി​നു​ള്ളി​ൽ നി​ഗൂ​ഢ​മാ​യി ഒ​ന്നു​മി​ല്ലെ​ന്ന് കാ​ണി​ക്കു​ന്ന ചി​ത്ര​ങ്ങ​ളും അ​വ​ർ പു​റ​ത്തു​വി​ട്ടി​രു​ന്നു.

എ​ന്നി​രു​ന്നാ​ലും, തെ​ളി​വു​ക​ളേ​ക്കാ​ൾ കൂ​ടു​ത​ൽ കാ​ലം നി​ല​നി​ൽ​ക്കാ​നു​ള്ള അ​ത്ഭു​ത​ക​ര​മാ​യ ശേ​ഷി ഗൂ​ഢാ​ലോ​ച​നാ സി​ദ്ധാ​ന്ത​ങ്ങ​ൾ​ക്കു​ണ്ട്. ഓ​രോ വി​ശ​ദീ​ക​ര​ണ​വും മ​റ്റൊ​രു ചോ​ദ്യ​ത്തി​നും, മ​റ്റൊ​രു ഹ​ർ​ജി​ക്കും, ഒ​രി​ക്ക​ലും നി​ല​വി​ലി​ല്ലാ​ത്ത ഒ​രു ഭൂ​ത​കാ​ല​ത്തെ വീ​ണ്ടെ​ടു​ക്കാ​നു​ള്ള മ​റ്റൊ​രു ശ്ര​മ​ത്തി​നും മാ​ത്ര​മാ​ണ് വ​ഴി​യൊ​രു​ക്കു​ന്ന​ത്.

അ​ന​ശ്വ​ര പ്ര​ണ​യ​ത്തി​ന്റെ പ്ര​തീ​ക​മാ​യി നി​ർ​മി​ക്ക​പ്പെ​ട്ട ഒ​രു സ്മാ​ര​കം, സ​ങ്ക​ൽ​പ്പി​ച്ചെ​ടു​ത്ത ച​രി​ത്ര​ങ്ങ​ളെ​ച്ചൊ​ല്ലി​യു​ള്ള അ​ന​ന്ത​മാ​യ ത​ർ​ക്ക​ങ്ങ​ളി​ലേ​ക്ക് വീ​ണ്ടും വീ​ണ്ടും വ​ലി​ച്ചി​ഴ​ക്ക​പ്പെ​ടു​ന്ന​ത് എ​ത്ര വ​ലി​യ ദു​ര​ന്ത​മാ​ണ്.

ക​ഴ്സ​ൺ പ്ര​ഭു​വി​ന്റെ പൈ​തൃ​ക പ്ര​ണ​യം

ഷാ​ജ​ഹാ​ൻ ച​ക്ര​വ​ർ​ത്തി​യാ​ണ് താ​ജ്മ​ഹ​ൽ നി​ർ​മി​ച്ച​തെ​ന്ന് എ​ല്ലാ​വ​ർ​ക്കു​മ​റി​യാം. എ​ന്നാ​ൽ ഈ ​പ്ര​ണ​യ​സ്മാ​ര​ക​ത്തെ ത​ക​ർ​ച്ച​യി​ൽ നി​ന്ന് ര​ക്ഷി​ക്കു​ന്ന​തി​ൽ ക​ഴ്സ​ൺ പ്ര​ഭു വ​ഹി​ച്ച പ​ങ്ക് കു​റ​ച്ചു​പേ​ർ​ക്ക് മാ​ത്ര​മേ അ​റി​യൂ, ബം​ഗാ​ൾ വി​ഭ​ജ​ന​ത്തി​ന്റെ​യും ക​ടു​ത്ത ക്ഷാ​മ​ത്തി​ന്റെ​യും പേ​രി​ൽ വി​വാ​ദ​പു​രു​ഷ​നാ​യ അ​തേ ക​ഴ്സ​ൺ.

ക​ഴ്സ​ൺ വൈ​സ്രോ​യി​യാ​യി ചു​മ​ത​ല​യേ​ൽ​ക്കു​മ്പോ​ഴേ​ക്കും ര​ണ്ട് നൂ​റ്റാ​ണ്ടു​ക​ളാ​യു​ള്ള അ​വ​ഗ​ണ​ന​യും കൊ​ള്ള​യ​ടി​യും കാ​ര​ണം താ​ജ്മ​ഹ​ൽ ജീ​ർ​ണാ​വ​സ്ഥ​യി​ലാ​യി​രു​ന്നു. മു​ഗ​ൾ സാ​മ്രാ​ജ്യം ത​ക​ർ​ന്ന​തോ​ടെ അ​ധി​നി​വേ​ശ​ക്കാ​ർ അ​തി​ലെ വി​ല​പി​ടി​പ്പു​ള്ള ര​ത്ന​ങ്ങ​ൾ കൊ​ള്ള​യ​ടി​ച്ചു. 1857-ലെ ​ഒ​ന്നാം സ്വാ​ത​ന്ത്ര്യ​സ​മ​ര കാ​ല​ത്ത് ബ്രി​ട്ടീ​ഷ് സൈ​ന്യം ഈ ​സ​മു​ച്ച​യം കൈ​യ​ട​ക്കു​ക​യും കാ​ര്യ​മാ​യ നാ​ശ​ന​ഷ്ട​ങ്ങ​ൾ വ​രു​ത്തു​ക​യും ചെ​യ്തു. മാ​ർ​ബി​ൾ ചു​വ​രു​ക​ളി​ൽ പ​തി​പ്പി​ച്ചി​രു​ന്ന പ​ല യ​ഥാ​ർ​ഥ ര​ത്ന​ങ്ങ​ളും ന​ഷ്ട​പ്പെ​ട്ടി​രു​ന്നു.

കൊ​ളോ​ണി​യ​ൽ ഇ​ന്ത്യ​യി​ലെ ഏ​റ്റ​വും വ​ലി​യ സം​ര​ക്ഷ​ണ പ​ദ്ധ​തി​ക​ളി​ലൊ​ന്നി​ന് തു​ട​ക്കം കു​റി​ച്ച അ​ദ്ദേ​ഹം താ​ജ്മ​ഹ​ലി​ലെ മ​ഖ്ബ​റ മാ​ത്ര​മ​ല്ല, അ​തി​ന്റെ അ​ങ്ക​ണ​വും പൂ​ന്തോ​ട്ട​ങ്ങ​ളും പു​ന​രു​ദ്ധ​രി​ച്ചു. ഇ​ന്ത്യ​യി​ൽ വ്യ​വ​സ്ഥാ​പി​ത​മാ​യ പൈ​തൃ​ക സം​ര​ക്ഷ​ണ​ത്തി​ന് അ​ടി​ത്ത​റ​യി​ട്ട 1904-ലെ ‘​ഏ​ൻ​ഷ്യ​ന്റ് മോ​ണ്യു​മെ​ന്റ്സ് പ്രൊ​ട്ട​ക്ഷ​ൻ ആ​ക്റ്റ്’ കൊ​ണ്ടു​വ​രു​ന്ന​തി​ൽ മു​ന്നി​ൽ​നി​ന്ന ക​ഴ്സ​ൺ ഖ​ജു​രാ​ഹോ ക്ഷേ​ത്ര​ങ്ങ​ളു​ടെ ഖ​ന​ന​ത്തി​നും സം​ര​ക്ഷ​ണ​ത്തി​നും തു​ട​ക്ക​മി​ട്ടു.