സ​​ഇൗ​​ദ്​ ന​​ഖ്​​​വി മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് രജതജൂബിലി ആഘോഷ ചടങ്ങിൽല​​ഖ്നോ ന​​ഗ​​ര​​ത്തി​​ൽ വ​​ള​​ർ​​ന്ന ര​​ണ്ടു​​പേ​​ർ. ചെ​​റു​​ബാ​​ല്യം മു​​ത​​ൽ ക​​ളി​​ക്കൂ​​ട്ടു​​കാ​​ർ. ഭ​​ക്ഷ​​ണ​​വും പു​​സ്ത​​ക​​വും വി​​കാ​​ര​​ങ്ങ​​ളും ചി​​ന്ത​​ക​​ളും താ​​ൽ​​പ​​ര്യ​​ങ്ങ​​ളും പ​​ങ്കു​​വെ​​ച്ചു​​ വ​​ള​​ർ​​ന്ന​​വ​​ർ. ഒ​​രേ മൈ​​താ​​ന​​ത്ത് ക​​ളി​​യും അ​​പ​​ര​െ​​ന്റ​ വീ​​ട്ടി​​ൽ വി​​ശ്ര​​മ​​വു​​മാ​​യി ജീ​​വി​​ച്ച​​വ​​ർ. ആ​​കെ അ​​വ​​ർ ത​​ർ​​ക്കി​​ക്കു​​ന്ന​​ത് വാ​​യി​​ച്ച പു​​സ്ത​​ക​​ങ്ങ​​ളി​​ൽ ഏ​​റ്റ​​വും ര​​സ​​ക​​ര​​മാ​​യ ഭാ​​ഗം ഏ​​തെ​​ന്ന​​തി​​ൽ മാ​​ത്രം. അ​​വ​​രി​​ലൊ​​രാ​​ൾ ലോ​​ക​​മ​​റി​​യു​​ന്ന എ​​ഡി​​റ്റ​​റാ​​യി. വി​​നോ​​ദ് മേ​​ഹ്ത, ഇ​​ന്ത്യ​​യു​​ടെ ഒ​​രേ​​യൊ​​രു 'ല​​ഖ്നോ ബോ​​യ്'.

അ​​ടു​​ത്ത​​യാ​​ൾ ലോ​​കം ക​​ണ്ട അ​​തി​​ഗം​​ഭീ​​ര​​നാ​​യ മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​​നാ​​യി. 1964ൽ ​ഡ​ൽ​ഹി സ്​​റ്റേ​റ്റ്സ്മാ​നി​ൽ ലേ​ഖ​ക​നാ​യി പ്ര​വ​ർ​ത്ത​നം തു​ട​ങ്ങി​യ അ​ദ്ദേ​ഹം പി​ന്നീ​ട് സ​ൺ​ഡേ മാ​ഗ​സിെ​ന്റ എ​ഡി​റ്റ​റാ​യി. ദൂ​ര​ദ​ർ​ശ​ൻ ചാ​ന​ലി​ൽ വേ​ൾ​ഡ് റി​പ്പോ​ർ​ട്ട് എ​ന്ന പേ​രി​ൽ വി​ദേ​ശ​വാ​ർ​ത്താ വി​ശ​ക​ല​ന പ​രി​പാ​ടി​യും സ്​​റ്റാ​ർ ടി.​വി​ക്കാ​യി ര​ണ്ടു വ​ർ​ഷ​ത്തോ​ളം 'ഇ​റ്റ്സ് എ ​സ്മാ​ൾ വേ​ൾ​ഡ്' എ​ന്ന പേ​രി​ൽ അ​ന്താ​രാ​ഷ്​​ട്ര വാ​ർ​ത്താ വി​ശ​ക​ല​ന പ​രി​പാ​ടി​യും അ​വ​ത​രി​പ്പി​ച്ചു. ഇ​ന്ത്യ​ൻ എ​ക്സ്പ്ര​സ്, ദ ​സ്​​റ്റേ​റ്റ്സ്മാ​ൻ തു​ട​ങ്ങി​യ പ​ത്ര​ങ്ങ​ളി​ലെ ഫോ​റി​ൻ എ​ഡി​റ്റ​റാ​യും ന്യൂ​യോ​ർ​ക്​​ ടൈം​സ്, ദ ​സ​ൺ​ഡേ ടൈം​സ്, ദ ​ഗാ​ർ​ഡി​യ​ൻ, വാ​ഷി​ങ്ട​ൺ പോ​സ്​​റ്റ്, ബോ​സ്​​റ്റ​ൺ ഗ്ലോ​ബ് തു​ട​ങ്ങി​യ അ​ന്താ​രാ​ഷ്​​ട്ര പ്ര​സി​ദ്ധീ​ക​ര​ണ​ങ്ങ​ളി​ലെ കോ​ള​മി​സ്​​റ്റാ​യും തി​ള​ങ്ങി. ക്രെം​​ലി​​നി​​ലേ​​ക്കും വൈ​​റ്റ്ഹൗ​​സി​​ലേ​​ക്കും ഹ​​വാ​​ന​​യി​​ൽ ഫി​​ദ​​ൽ കാ​​സ്ട്രോ​​യു​​ടെ മ​​ട​​യി​​ലേ​​ക്കും ഖ​​ദ്ദാ​​ഫി​​യു​​ടെ ​ട്രി​​പ​​ളി​​യി​​ലെ രാ​​ജ​​കീ​​യ കൂ​​ടാ​​ര​​ത്തി​​ലേ​​ക്കും ഉ​​റ​​ച്ച ചു​​വ​​ടു​​ക​​ളോ​​ടെ അ​​യാ​​ൾ ന​​ട​​ന്നു​​ക​​യ​​റി. നൂ​​റി​​ലേ​​റെ രാ​​ജ്യ​​ങ്ങ​​ളി​​ലേ​​ക്ക് ത​െ​​ന്റ മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​െ​​ന്റ നോ​​ട്ട്പാ​​ഡു​​മാ​​യി അ​​യാ​​ൾ പ​​റ​​ന്നു. ഇ​​ന്നും, ഈ 82ാം ​​വ​​യ​​സ്സി​ലും ആ​​ഴ്ച​​യി​​ൽ ര​​ണ്ടും മൂ​​ന്നും കോ​​ള​​ങ്ങ​​ൾ എ​​ഴു​​തു​​ന്നു. ചാ​​ന​​ലു​​ക​​ൾ​​ക്ക് അ​​ഭി​​മു​​ഖ​​ങ്ങ​​ൾ ന​​ൽ​​കു​​ന്നു. പു​​സ്ത​​ക​​ങ്ങ​​ൾ ര​​ചി​​ക്കു​​ന്നു. അ​​താ​​ണ് സ​​ഈ​​ദ് ന​​ഖ്‍വി. മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ന​​ത്തി​െ​​ന്റ പ​​ല ത​​ല​​ങ്ങ​​ളി​​ൽ ന​​ഖ്‍വി​​യും മേ​​ഹ്ത​​യും സ​​മാ​​ന്ത​​ര​​മാ​​യി സ​​ഞ്ച​​രി​​ച്ചു​​കൊ​​ണ്ടേ​​യി​​രു​​ന്നു. 60 വ​​ർ​​ഷ​​ത്തി​​ലേ​​റെ നീ​​ണ്ട ഗാ​​ഢ​മാ​​യ ബ​​ന്ധ​​ത്തി​​നി​​ട​​യി​​ലെ ഒ​​രു സം​​ഭ​​വം ന​​ഖ്‍വി ഓ​​ർ​​ക്കു​​ന്നു:

സ​​ഇൗ​​ദ്​ ന​​ഖ്​​​വി മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് രജതജൂബിലി ആഘോഷ ചടങ്ങിൽ

''90ക​​ളി​​ൽ എ​​പ്പോ​​ഴോ മേ​​ഹ്ത ഒ​​രു സ​​ഹാ​​യം എ​​ന്നോ​​ട് ആ​​വ​​ശ്യ​​പ്പെ​​ട്ടു. അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​െ​​ന്റ മാ​​ഗ​​സി​​നി​​ൽ ഒ​​രു ലേ​​ഖ​​നം എ​​ഴു​​തി​​കൊ​​ടു​​ക്ക​​ണം. ഞാ​​ന​​ത് സ​​ന്തോ​​ഷ​​ത്തോ​​ടെ സ​​മ്മ​​തി​​ച്ചു. എ​​ന്താ​​ണ് എ​​ഴു​​തേ​​ണ്ട​​തെ​​ന്ന ചോ​​ദ്യ​​ത്തി​​ന് മേ​​ഹ്ത​​യു​​ടെ ഉ​​ത്ത​​രം എ​​ന്നെ ഞെ​​ട്ടി​​ച്ചു. അ​​ക്കാ​​ല​​ത്ത് സ​​ജീ​​വ​​മാ​​യി നി​​ല​​നി​​ന്ന ഏ​​തോ വി​​ഷ​​യ​​ത്തി​െ​​ന്റ 'മു​​സ്‍ലിം വീ​​ക്ഷ​​ണം' ആ​​ണ് എ​​ഴു​​തേ​​ണ്ട​​ത​​ത്രെ. അ​​വി​​ശ്വ​​സ​​നീ​​യ​​​ത​​യോ​​ടെ ഞാ​​ൻ മേ​​ഹ്ത​​യെ നോ​​ക്കി. ''വി​​നോ​​ദ്, നീ​​യും? നീ​​യെ​​ന്നാ​​ണ് എ​​ന്നെ മു​​സ്‍ലിം ആ​​ക്കി​​യ​​ത്?'' ബാ​​ല്യ​​ത്തി​​ൽ ഞ​​ങ്ങ​​ൾ​​ക്കി​​രു​​വ​​ർ​​ക്കും അ​​റി​​യി​​ല്ലാ​​യി​​രു​​ന്നു മ​​റ്റേ​​യാ​​ളു​​ടെ മ​​തം. ഞ​​ങ്ങ​​ൾ​​ക്കി​​ട​​യി​​ൽ ഒ​​രി​​ക്ക​​ലും അ​​തൊ​​രു ച​​ർ​​ച്ച​​യു​​മാ​​യി​​രു​​ന്നി​​ല്ല. എ​​ന്നി​​ട്ടും ഇ​​ന്നി​​താ ഞാ​​നൊ​​രു മു​​സ്‍ലി​മാ​​യി​​രി​​ക്കു​​ന്നു. എ​​ഡി​​റ്റ​​റാ​​യി മാ​​റി​​യ വി​​നോ​​ദ് എ​​ന്നെ അ​​പ​​ര​​നാ​​ക്കി​​യി​​രി​​ക്കു​​ന്നു. മ​​റ്റൊ​​ര​​ർ​​ഥ​​ത്തി​​ൽ അ​​ക്കാ​​ല​​ത്തെ ട്രെ​​ൻ​​ഡി​​നൊ​​പ്പം അ​​ദ്ദേ​​ഹം ച​​രി​​ച്ച​​താ​​ണെ​​ന്നും പ​​റ​​യാം.''

ആ​​ധു​​നി​​ക ഇ​​ന്ത്യ​​യി​​ൽ ഒ​​രു മു​​സ്‍ലിം താ​​നൊ​​രു മു​​സ്‍ലിം ആ​​ണെ​​ന്ന് തി​​രി​​ച്ച​​റി​​യു​​ന്ന സാ​​ഹ​​ച​​ര്യ​​ങ്ങ​​ളെ സ്വ​​ന്തം അ​​നു​​ഭ​​വം മു​​ൻ​​നി​​ർ​​ത്തി വി​​ശ​​ദീ​​ക​​രി​​ക്കു​​ക​​യാ​​യി​​രു​​ന്നു സ​​ഈ​​ദ് ന​​ഖ്‍വി. എ​​ത്ര വ​​ലി​​യ സ്വാ​​ധീ​​ന​​മു​​ണ്ടെ​​ങ്കി​​ലും എ​​ത്ര സാ​​ധാ​​ര​​ണ​​ക്കാ​​ര​​നാ​​യാ​​ലും മ​​ത​​വും വി​​ശ്വാ​​സ​​വും ത​​നി​​ക്ക് ന​​ൽ​​കു​​ന്ന ഐ​​ഡ​​ന്റി​​റ്റി​​യി​​ൽ​നി​​ന്ന് ഇ​​ന്ന​​ത്തെ ഇ​​ന്ത്യ​​യി​​ൽ ഒ​​രു മു​​സ്‍ലി​​മി​​നും മോ​​ച​​ന​​മി​​ല്ല. ജീ​​വി​​ത​​ത്തി​െ​​ന്റ ഏ​​തെ​​ങ്കി​​ലും ഒ​​രു ഘ​​ട്ട​​ത്തി​​ൽ അ​​വ​​ര​​ത് തി​​രി​​ച്ച​​റി​​ഞ്ഞേ മ​​തി​​യാ​​കൂ. ഈ ​​രാ​​ജ്യ​​ത്തി​െന്റ വ​​ർ​​ത്ത​​മാ​​ന​​ത്തി​​ൽ ത​െ​​ന്റ പ​​ങ്ക് എ​​ന്താ​​ണെ​​ന്ന് അ​​വ​​രി​​ന്ന് അ​​ത്ഭു​​ത​​പ്പെ​​ടു​​ക​​യാ​​ണ്. അ​​ങ്ങ​​നെ​​യൊ​​രു സാ​​ഹ​​ച​​ര്യ​​ത്തി​​ലാ​​ണ് സ​​ഈ​​ദ് ന​​ഖ്‍വി​​യു​​ടെ പു​​തി​​യ നാ​​ട​​കം വ​​രു​​ന്ന​​ത്. ​The Muslim Vanishes എ​​ന്ന സ​​റ്റ​​യ​​റി​​ക്ക​​ൽ നാ​​ട​​ക​​ത്തി​​ൽ 'മു​​സ്‍ലിം ക്വ​​സ്റ്റ്യ​െന്റ' സാ​​ധ്യ​​ത​​ക​​ളെ​​യും അ​​വ​​സ​​ര​​ങ്ങ​​ളെ​​യും ന​​ഖ്‍വി പ​​രി​​ഹാ​​സ​​പൂ​​ർ​​വം അ​​വ​​ത​​രി​​പ്പി​​ക്കു​​ന്നു. ഒ​​രു ​സ​ു​​പ്ര​​ഭാ​​ത​​ത്തി​​ൽ ഇ​​ന്ത്യ​​യി​​ലെ സ​​ക​​ല മു​​സ്‍ലി​ം​ക​ളും അ​​വ​​രു​​ടെ ചി​​ഹ്ന​​ങ്ങ​​ളും സൂ​​ച​​ക​​ങ്ങ​​ളും അ​​പ്ര​​ത്യ​​ക്ഷ​​മാ​​കു​​ക​​യാ​​ണ്. അ​​തി​​തീ​​വ്ര​​ദേ​​ശീ​​യ​​ത പ്ര​​സ​​രി​​പ്പി​​ക്കു​​ന്ന ചാ​​ന​​ലി​െ​​ന്റ ഫ്ലോ​​റി​​ലെ പ​​രി​​ഭ്രാ​​ന്ത​​മാ​​യ പ്ര​​തി​​ക​​ര​​ണ​​ങ്ങ​​ളി​​ൽ​നി​​ന്നാ​​ണ് നാ​​ട​​ക​​ത്തി​​ന് തി​​ര​​ശ്ശീ​​ല ഉ​​യ​​രു​​ന്ന​​ത്. മു​​സ്‍ലി​ം​ക​​ൾ ഉ​​പേ​​ക്ഷി​​ച്ചു​​പോ​​യ വീ​​ടും പ​​റ​​മ്പും സ്വ​​ത്തു​​ക്ക​​ളും പ​​ക്ഷി-​മൃ​​ഗ​​ങ്ങ​​ളും രാ​​ജ്യ​​ത്ത് ശേ​​ഷി​​ച്ച​​വ​​ർ​​ക്ക് തു​​ട​​ക്ക​​ത്തി​​ൽ വ​​ലി​​യ ആ​​ക​​ർ​​ഷ​​ണ​​മാ​​യി. മു​​സ്‍ലി​ം​ക​​ൾ​​ക്കൊ​​പ്പം അ​​പ്ര​​ത്യ​​ക്ഷ​​മാ​​യ അ​​വ​​രു​​ടെ സാം​​സ്കാ​​രി​​ക, ച​​രി​​ത്ര ബിം​​ബ​​ങ്ങ​​ളു​​ടെ ന​​ഷ്ടം ആ​​ദ്യം വ​​ലി​​യ പ്ര​​ശ്ന​​മാ​​യി തോ​​ന്നി​​യി​​ല്ലെ​​ങ്കി​​ലും ക്ര​​മേ​​ണ സാ​​മാ​​ന്യ​​ബു​​ദ്ധി തി​​രി​​ച്ചു​​വ​​ന്നു. ഈ ​​കാ​​ലം ക​​ണ്ട ഏ​​റ്റ​​വും ശ്ര​​ദ്ധേ​​യ​​മാ​​യ സാ​​മൂ​​ഹി​​ക നി​​രീ​​ക്ഷ​​ണ, വി​​മ​​ർ​​ശ​​ന നാ​​ട​​ക​​മാ​​യി The Muslim Vanishes മാ​​റി​​ക്കൊ​​ണ്ടി​​രി​​ക്കു​​ന്ന ഘ​​ട്ട​​ത്തി​​ൽ​കൂ​​ടി​​യാ​​ണ് സ​​ഈ​​ദ് ന​​ഖ്‍വി സം​​സാ​​രി​​ക്കു​​ന്ന​​ത്. സ​​മ​​കാ​​ലി​ക ഇ​​ന്ത്യ​​യി​​ലെ മു​​സ്‍ലിം അ​​വ​​സ്ഥ​​യെ കു​​റി​​ച്ച്, കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സ് നി​​ലം​​പൊ​​ത്തി​​യ വ​​ഴി​​ക​​ളെ കു​​റി​​ച്ച്, സം​​ഘ് പ​​രി​​വാ​​റി​െ​​ന്റ ആ​​ധി​​പ​​ത്യ​​ത്തെ കു​​റി​​ച്ച്, ത​െന്റ പ്രഫ​​ഷ​​ന​​ൽ ജീ​​വി​​ത​​ത്തെ കു​​റി​​ച്ച്...

ഇ​​ന്ന​​ത്തെ ഇ​​ന്ത്യ, അ​​തി​​ലേ​​ക്കു​​ള്ള പാ​​ത​​ക​​ൾ

കേ​​ര​​ള​​ത്തി​​ൽ​നി​​ന്ന്​ ന​​മു​​ക്ക്​ തു​​ട​​ങ്ങാം. കേ​​ര​​ളം വ്യ​​ത്യ​​സ്​​​ത​​മാ​​ണ്. ഇ​​വി​​ട​​ത്തെ സാ​​ഹ​​ച​​ര്യ​​ങ്ങ​​ൾ വേ​​റെ​​യാ​​ണ്. ഇ​​വി​​ടെ കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സും ഇ​​ട​​തു​​പാ​​ർ​​ട്ടി​​ക​​ളു​​മു​​ണ്ട്. അ​​തി​​നാ​​ൽ ത​​ന്നെ ന്യൂ​​ന​​പ​​ക്ഷ​​ങ്ങ​​ൾ ഇ​​വി​​ടെ സു​​ര​​ക്ഷി​​ത​​രാ​​ണ്. എ​​ന്നാ​​ൽ, ഉ​​ത്ത​​രേ​​ന്ത്യ​​യി​​ലെ സ്​​​ഥി​​തി അ​​തീ​​വ അ​​പ​​ക​​ടാ​​വ​​സ്​​​ഥ​​യി​​ലാ​​ണ്. അ​​വി​​ടെ കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സ്​ ബി.​​ജെ.​​പി​​ക്കാ​​യി ക​​ള​​മൊ​​ഴി​​ഞ്ഞു​​ക​​ഴി​​ഞ്ഞി​​രി​​ക്കു​​ന്നു. യ​​ഥാ​​ർ​​ഥ​​ത്തി​​ൽ കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സി​​നു​​ള്ളി​​ൽ ത​​ന്നെ എ​​ന്നും ബി.​​ജെ.​​പി ഉ​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്നു, നെ​​ഹ്​​​റു ഒ​​ഴി​​കെ. ''കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സ്​ = ബി.​​ജെ.​​പി -നെ​​ഹ്​​​റു'' എ​​ന്ന​​താ​​യി​​രു​​ന്നു അ​​വ​​സ്​​​ഥ. അ​​തി​​ലെ​​നി​​ക്ക്​ ഒ​​രു​​ സം​​ശ​​യ​​വു​​മി​​ല്ല. നെ​​ഹ്​​​റു​​വി​െ​​ന്റ വ്യ​​ക്​​​തി​​ത്വം​ത​​ന്നെ അ​​ത്ര ഗം​​ഭീ​​ര​​മാ​​യി​​രു​​ന്നു. അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​​ന്​ ഗാ​​ന്ധി​​യു​​ടെ വ​​ലി​​യ പി​​ന്തു​​ണ​​യു​​മു​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്നു. പ​​ക്ഷേ, അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​​ന്​ ക​​ഴി​​യു​​മാ​​യി​​രു​​ന്ന​​ത്​ മു​​ഴു​​വ​​ൻ ചെ​​യ്യാ​​ൻ അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​​ന്​ ക​​ഴി​​ഞ്ഞി​​ല്ല എ​​ന്ന​​ത്​ വ​​സ്​​​തു​​ത. ഫ​​ല​​ത്തി​​ൽ അ​​ദ്ദേ​​ഹം ഒ​​രു വി​​ദേ​​ശ​​കാ​​ര്യ മ​​ന്ത്രി മാ​​ത്ര​​മാ​​യി​​രു​​ന്നു. ചി​​ല സാ​​മ്പ​​ത്തി​​ക പ​​രി​​ഷ്​​​കാ​​ര​​ങ്ങ​​ളും മാ​​റ്റി​​നി​​ർ​​ത്തി​​യാ​​ൽ ഒ​​രു ഭ​​ര​​ണാ​​ധി​​കാ​​രി എ​​ന്ന നി​​ല​​യി​​ൽ അ​​ദ്ദേ​​ഹം വി​​ദേ​​ശ​രം​​ഗ​​ത്താ​​യി​​രു​​ന്നു.

മു​​ഴു​​വ​​ൻ കാ​​ര്യ​​ങ്ങ​​ളും ചെ​​യ്​​​തു​​കൊ​​ണ്ടി​​രു​​ന്ന​​ത്​ പി​​ന്ന​​ണി​​യി​​ലു​​ള്ള​​വ​രാ​യി​​രു​​ന്നു. കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സി​െ​​ന്റ അ​​ടി​​ത്ത​​ട്ടി​​ൽ ത​​ന്നെ ബി.​​ജെ.​​പി​​ക്ക്​ വി​​ത്തു​​ക​​ളു​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്നു. നാ​​ലു​​ത​​വ​​ണ കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സി​െ​​ന്റ പ്ര​​സി​​ഡ​​ന്റാ​​യി​​രു​​ന്നു, ഹി​​ന്ദു മ​​ഹാ​​സ​​ഭ​​യു​​ടെ സ്​​​ഥാ​​പ​​ക​​ൻ മ​​ദ​​ൻ മോ​​ഹ​​ൻ മാ​​ള​​വ്യ. ഹി​​ന്ദു​​ത്വ​​യു​​ടെ ഘ​​ട​​ക​​ങ്ങ​​ൾ കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സി​​നു​​ള്ളി​​ൽ ഉ​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്നു എ​​ന്ന്​ മാ​​ത്ര​​മ​​ല്ല, അ​​തി​​നെ ആ​​ന്ത​​രി​​ക​​മാ​​യി പ്രോ​​ത്സാ​​ഹി​​പ്പി​​ക്കു​​ക​​യും ചെ​​യ്​​​തു​​കൊ​​ണ്ടി​​രു​​ന്നു. ഇ​​ന്ത്യ വി​​ഭ​​ജ​​ന​​ത്തി​​ൽ​വ​​രെ ഇൗ ​​സ്വാ​​ധീ​​നം ഉ​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്നു. ഇ​​തൊ​​ന്നും ആ​​രും ച​​ർ​​ച്ച​ചെ​​യ്യി​​ല്ല. '46 കാ​​ബി​​ന​​റ്റ്​ മി​​ഷ​​ൻ വ​​ന്നു. ​ഏ​​കീ​​കൃ​​ത ഇ​​ന്ത്യ​​ക്ക്​ ഏ​​താ​​ണ്ട്​ എ​​ല്ലാ​​വ​​രും അ​​ന്ന്​ സ​​മ്മ​​തി​​ച്ച​​തു​​മാ​​ണ്. പി​​ന്നീ​​ട്​ എ​​ത്ര പെ​​െ​ട്ട​​ന്നാ​​ണ്​ കാ​​ര്യ​​ങ്ങ​​ൾ മാ​​റി​​മ​​റി​​ഞ്ഞ​​ത്. തൊ​​ട്ട​​ടു​​ത്ത വ​​ർ​​ഷം ത​​ന്നെ എ​​ങ്ങ​​നെ ഇ​​ത്ര​​യും ഭീ​​ക​​ര​​മാ​​യ നി​​ല​​യി​​ൽ വി​​ഭ​​ജ​​നം സം​​ഭ​​വി​​ച്ചു. എ​​ങ്ങ​​നെ? ആ​​രും അ​​തി​​ൽ ഗ​​വേ​​ഷ​​ണം ന​​ട​​ത്തി​​യി​​ട്ടി​​ല്ല. പൊ​​തു ചി​​ന്ത​​ക്ക്​ പു​​റ​​ത്ത്​ എ​​​ന്തെ​​ങ്കി​​ലും ആ​​രെ​​ങ്കി​​ലും പ​​റ​​ഞ്ഞാ​​ൽ ഗൂ​​ഢാ​ലോ​​ച​​ന സി​​ദ്ധാ​​ന്ത​​ക്കാ​​ര​​നാ​​ക്കും. അ​​ല്ലെ​​ങ്കി​​ൽ ദേ​​ശ​​േ​​ദ്രാ​​ഹി​​യാ​​ക്കും.

വി​​ഭ​​ജ​​നം, നെ​​ഹ്​​​റു, ഗാ​​ന്ധി, അം​​ബേ​​ദ്​​​ക​​ർ

ഇ​​​ന്ത്യ​​​യി​​​ലെ മു​​​സ്​​​​ലിം​​​ക​​​ൾ പാ​​​കി​​​സ്താ​​​നി​​​ലേ​​​ക്കും പാ​​​കി​​​സ്താ​​​നി​​​ലെ ഹി​​​ന്ദു​​​ക്ക​​​ൾ ഇ​​​ന്ത്യ​​​യി​​​ലേ​​​ക്കും വ​​​ന്നു എ​​​ന്ന​​​താ​​​ണോ വി​​ഭ​​ജ​​നം? അ​​​ങ്ങ​​​​നെ ഒ​​​ന്നും സം​​​ഭ​​​വി​​​ച്ചി​​​ല്ല എ​​​ന്ന​​​താ​​​ണ്​ യാ​​​ഥാ​​​ർ​​​ഥ്യം. വി​​​ഭ​​​ജ​​​ന​​കാ​​​ല​​​ത്ത്​ പ​​​ഞ്ചാ​​​ബും ബം​​​ഗാ​​​ളു​​​മാ​​​ണ്​ വി​​​ഭ​​​ജി​​​ക്ക​​​പ്പെ​​​ട്ട​​​ത്. 20 ദി​​വ​​സം മാ​​ത്ര​​മാ​​യി​​രു​​ന്നു പ​​​ഞ്ചാ​​​ബി​​​ന്‍റെ വി​​ഭ​​ജ​​ന​​ത്തി​​ന്. എ​​​ന്തി​​​നാ​​​യി​​​രു​​​ന്നു 20 ദി​​​വ​​​സം. ഇ​​​ത്ര പെ​െ​​​ട്ട​​​ന്ന്. നേ​​ര​​ത്തേ പ​​റ​​ഞ്ഞ​​തു​​പോ​​ലെ ഏ​​കീ​​കൃ​​ത രാ​​​ജ്യ​​​ത്തി​​​ന്​ വേ​​​ണ്ട എ​​​ല്ലാ​​​കാ​​​ര്യ​​​ങ്ങ​​​ളും സ​​​ജ്ജ​​​മാ​​​ക്കി​​യാ​​ണ്​ 1946ൽ ​​​കാ​​​ബി​​​ന​​​റ്റ്​ മി​​​ഷ​​​ൻ പോ​​​യ​​ത്. പ​​​ക്ഷേ, ഒ​​​രു സു​​​പ്ര​​​ഭാ​​​ത​​​ത്തി​​​ൽ 1947 ജൂ​​​ൺ മൂ​​​ന്നി​​​ന്​ കോ​​​ൺ​​​ഗ്ര​​​സ്​ പാ​​​ർ​​​ട്ടി രാ​​​ജ്യ വി​​​ഭ​​​ജ​​​ന​​​ത്തി​​​ന്​ അം​​​ഗീ​​​കാ​​​രം ന​​​ൽ​​​കു​​​ക​​​യാ​​​യി​​​രു​​​ന്നു.

നെഹ്റുവും ഗാന്ധിയും

എന്തിന്?

അ​​​മൃ​​​ത്​​​​സ​​​ർ, ജ​​​ല​​​ന്ത​​​ർ, ലു​​​ധി​​​യാ​​​ന എ​​​ന്നി​​​വി​​​​ട​​​ങ്ങ​​​ളി​​​ൽ​​​നി​​​ന്ന്​ മു​​​സ്​​​​ലിം​​​ക​​​ൾ പാ​​​കി​​​സ്താ​​​നി​​​ലേ​​​ക്ക്​ പോ​​​യി. ലാ​​​ഹോ​​​റി​​​ൽ​​​നി​​​ന്ന്​ ചി​​​ല​​​ർ തി​​​രി​​​ച്ച്​ ഇ​​​ങ്ങോ​​​ട്ട്​ വ​​​ന്നു. യു.​​​പി​​​യി​​​ൽ​​​നി​​​ന്ന്​ ഞ​​​ങ്ങ​​​ൾ പോ​​​യി​​​ല്ല. ഇ​​​ത്ര​​​യേ സം​​​ഭ​​​വി​​​ച്ചു​​​ള്ളൂ. മ​​​റ്റ്​ ച​​​ർ​​​ച്ച​​​ക​​​ളെ​​​ല്ലാം തെ​​​റ്റി​​​ദ്ധ​​​രി​​​ക്ക​​​പ്പെ​​​ട്ട​​​വ​​​യാ​​​ണ്. അ​​തി​​വൈ​​കാ​​രി​​ക​​തയു​​ടെ ചാ​​യം പി​​ടി​​പ്പി​​ച്ച വി​​ഭ​​ജ​​നക​​​ഥ​​​ക​​​ൾ ഇ​​​ന്നും തെ​​​റ്റി​​​ദ്ധാ​​​ര​​​ണ പ​​​ട​​​ർ​​​ത്തു​​​ന്നു. വ​​​ർ​​​ഗീ​​​യ​​​വാ​​​ദം രാ​​ജ്യ​​ത്ത്​ കൂ​​​ടി​വ​​​രു​​​ക​​​യാ​​​ണ്. ന​​​മു​​​ക്ക്​ അ​​​ടി​​​ച്ച​​​മ​​​ർ​​​ത്ത​​​ലി​​​ന്‍റെ 1200 വ​​​ർ​​​ഷം ഒ​​​ഴി​​​വാ​​​ക്കാ​​​ൻ സാ​​​ധി​​​ച്ചു എ​​​ന്നാ​​ണ്​ പ്ര​​ധാ​​ന​​മ​​ന്ത്രി പ​​റ​​യു​​ന്ന​​ത്. അ​​​ദ്ദേ​​​ഹ​​​ത്തി​​​ന്​ കൂ​​​ട്ടി​​​ച്ചേ​​​ർ​​​ക്കാ​​​മാ​​​യി​​​രു​​​ന്ന കു​​​റ​​​ച്ചു​​​വ​​​ർ​​​ഷം ന​​​ഷ്ട​​​മാ​​​യി എ​​​ന്നാ​​​ണ്​ ഇ​​​ക്കാ​​​ര്യ​​​ത്തി​​​ൽ എ​​​ന്‍റെ അ​​​ഭി​​​പ്രാ​​​യം. പ്ര​​​വാ​​​ച​​​ക​​​ൻ ജീ​​​വി​​​ച്ചി​​​രു​​​ന്ന​​​പ്പോ​​​ൾ ഇ​​​സ്​​​​ലാം ഇ​​​വി​​​ടെ ഉ​​​ണ്ടാ​​​യി​​​രു​​​ന്നു. കൊ​​​ടു​​​ങ്ങ​​​ല്ലൂ​​​രി​​​ൽ 629ൽ ​​​മു​​​സ്​​​​ലിം പ​​​ള്ളി ഉ​​​യ​​​ർ​​​ന്നി​​​രു​​​ന്നു. അ​​ദ്ദേ​​ഹം ഒ​​രി​​ക്ക​​ലും അ​​​ങ്ങ​​​നെ പ​​​റ​​​യ​​​രു​​​താ​​​യി​​​രു​​​ന്നു. ആ ​​​വാ​​​ക്കു​​​ക​​​ൾ ഉ​​​ത്ത​​​രേ​​​ന്ത്യ​​​യി​​​ലെ ജ​​​ന​​​ങ്ങ​​​ളു​​​​ടെ മ​​​ന​​​സ്സി​​​ലു​​​ണ്ട്. നെ​​​ഹ്​​​​റു​​​വോ ഇ​​​ന്ദി​​​ര​​​ഗാ​​​ന്ധി​​​യോ ന​​​ര​​​സിം​​​ഹ​​​റാ​​​വു​​​വോ വാ​​​ജ്​​​​പേ​​​യി​​​യോ എ​​​ൽ.​​​കെ. അ​​​ദ്വാ​​​നി​​​യോ അ​​​ങ്ങ​െ​​​ന പ​​​റ​​​ഞ്ഞി​​​ട്ടി​​​ല്ല. ഇ​​​ങ്ങ​​​നെ കേ​​​ൾ​​​ക്കു​​​ന്ന​​​തി​​​ൽ വി​​​ഷ​​​മ​​​മു​​​ണ്ട്.

യ​​ഥാ​​ർ​​ഥ​​ത്തി​​ൽ ഇ​​രു​​രാ​​ഷ്​​​ട്ര​​വാ​​ദ​​ത്തെ ആ​​ദ്യം എ​​തി​​ർ​​ത്തി​​രു​​ന്നെ​​ങ്കി​​ലും കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സി​െ​​ന്റ ഏ​​കീ​​കൃ​​ത ഇ​​ന്ത്യ എ​​ന്ന​​ത്​ ഹി​​ന്ദു ന​​യി​​ക്കു​​ന്ന ഒ​​രു രാ​​ജ്യം​ത​​ന്നെ​​യാ​​യി​​രു​​ന്നു. അ​​തും ക​​ഴി​​ഞ്ഞ്, പൊ​​ടു​​ന്ന​​നെ ഒ​​രു മു​​സ്​​​ലിം പാ​​കി​​സ്​​​താ​​ൻ രൂ​​പ​​വ​​ത്​​​ക​​രി​​ക്ക​​പ്പെ​​ടു​േ​​മ്പാ​​ൾ സ്വാ​​ഭാ​​വി​​ക​​മാ​​യും ഇ​​പ്പു​​റ​​ത്ത്​ ഉ​​ണ്ടാ​​കു​​ന്ന​​ത്​ 'ഹി​​ന്ദു'​​സ്​​​ഥാ​​ൻ ആ​​യി​​രി​​ക്കു​​മ​​ല്ലോ. അ​​പ്പു​​റ​​ത്ത്​ ഇ​​സ്​​​ലാ​​മി​​ക പാ​​കി​​സ്​​​താ​​ൻ വ​​രു​േ​​മ്പാ​​ൾ ന​​മ്മ​​ളെ​​ന്തി​​ന്​ ഇൗ ' ​​നി​​ര​​ർ​​ഥ​​ക മ​​തേ​​ത​​ര​​ത്വ'​​വും പി​​ടി​​ച്ചു​​നി​​ൽ​​ക്ക​​ണ​​മെ​​ന്ന ചോ​​ദ്യം ഉ​​യ​​ർ​​ന്നു. അ​​വി​​ടെ​​യാ​​ണ്​ നെ​​ഹ്​​​റു​​വി​െ​​ന്റ സാ​​ന്നി​​ധ്യം പ്ര​​ശ്​​​ന​​മാ​​കു​​ന്ന​​ത്. തീ​​ർ​​ത്തും മാ​​ന്യ​​നാ​​യ മ​​നു​​ഷ്യ​​നാ​​ണ്​ നെ​​ഹ്​​​റു. ജ​​ന്മ​​നാ​​ൽ ക​ശ്​​​മീ​​രി പ​​ണ്ഡി​​റ്റും. ക​​ശ്​​​മീ​​ർ അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​െ​​ന്റ ഹൃ​​ദ​​യ​​ത്തി​െന്റ ഭാ​​ഗ​​വും. എ​​ന്നാ​​ൽ, സ്വ​​ഭാ​​വ, പെ​​രു​​മാ​​റ്റ രീ​​തി​​ക​​ളാ​​ൽ ഒ​​രു 'ഇം​​ഗ്ലീ​​ഷു' കാ​​ര​​നു​​മാ​​യി​​രു​​ന്നു നെ​​ഹ്​​​റു. ദേ​​ശീ​​യ​​ഗാ​​ന​​ത്തി​​ന്​ ഇം​​ഗ്ലീ​​ഷു​​കാ​​ര​​ൻ ന​​ൽ​​കി​​യ ഇൗ​​ണം അം​​ഗീ​​ക​​രി​​ക്കാ​​ൻ അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​​ന്​ ഒ​​രു ബു​​ദ്ധി​​മു​​ട്ടു​​മു​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്നി​​ല്ല. അ​​ത്ത​​ര​​ത്തി​​ൽ അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​െ​​ന്റ ആ​​ഭി​​മു​​ഖ്യ​​ങ്ങ​​ൾ തെ​​ളി​​യി​​ക്കു​​ന്ന നി​​ര​​വ​​ധി സം​​ഭ​​വ​​ങ്ങ​​ളു​​ണ്ട്. അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​​ന്​ ചു​​റ്റു​​മു​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്ന​​വ​​ർ​​ക്ക്​ സ്വാ​​ഭാ​​വി​​ക​​മാ​​യും സം​​ശ​​യ​​മു​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്നി​​രി​​ക്ക​​ണം, ഹി​​ന്ദു എ​​ന്ന​​ത്​ ഒ​​രു വി​​ഭ​​ജി​​ത ജ​​ന​​ത​​യാ​​കാ​​ൻ പോ​​കു​​ക​​യാ​​ണോ എ​​ന്ന്. എ​​ന്നി​​രു​​ന്നാ​​ലും, എ​​ന്തൊ​​ക്കെ കു​​ഴ​​പ്പ​​ങ്ങ​​ൾ ഉ​​ണ്ടെ​​ങ്കി​​ലും ഇ​​ന്ത്യ​​ൻ മ​​തേ​​ത​​ര​​ത്വ​​മാ​​ണ്​ ഇ​​ന്തോ​​നേ​​ഷ്യ​​ക്ക്​ ശേ​​ഷം ലോ​​ക​​ത്തെ ഏ​​റ്റ​​വും വ​​ലി​​യ ര​​ണ്ടാ​​മ​​ത്തെ മു​​സ്​​​ലിം സ​​മൂ​​ഹ​​ത്തെ സം​​ര​​ക്ഷി​​ച്ച​​തെ​​ന്ന​​ത്​ വ​​സ്​​​തു​​ത​​യാ​​ണ്.

സ​ഇൗ​ദ്​ ന​ഖ്​​വി കോ​ഴി​ക്കോ​ട്ട്​ ന​ട​ന്ന മാ​ധ്യ​മം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് ര​ജ​തജൂ​ബി​ലി ആ​ഘോ​ഷ​വേ​ള​യി​ൽ മു​സ്​​ലിം വാ​നി​ഷ​സ്​ എ​ന്ന പു​സ്​​ത​കം ഗ​ൾ​ഫ്​ മാ​ധ്യ​മം ചീ​ഫ്​ എ​ഡി​റ്റ​ർ ഹം​സ അ​ബ്ബാ​സി​ന്​ ന​ൽ​കി പ്ര​കാ​ശ​നം ചെ​യ്യു​ന്നു. എ​ഴു​ത്തു​കാ​രാ​യ കെ.​പി. രാ​മ​നു​ണ്ണി, പി.​കെ. പാ​റ​ക്ക​ട​വ്​ എ​ന്നി​വ​ർ സ​മീ​പം

ഹൈ​​ന്ദ​​വ​​മാ​​യ അ​​ടി​​ത്ത​​റ​​ക​​ളി​​ലു​​ള്ള നേ​​താ​​വ്​ ത​​ന്നെ​​യാ​​യി​​രു​​ന്നു ഗാ​​ന്ധി. പ​​ക്ഷേ, ഇ​​ന്ത്യ​​യെ ​ആ​​രു​​ന​​യി​​ക്ക​​ണ​​മെ​​ന്ന വി​​ഷ​​യം വ​​ന്ന​േ​​പ്പാ​​ൾ അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​െ​​ന്റ ആ​​ശ​​യ​​ങ്ങ​​ളു​​ടെ വി​​പ​​രീ​​ത ദി​​ശ​​യി​​ൽ നി​​ൽ​​ക്കു​​ന്ന നെ​​ഹ്​​​റു​​വി​​നെ പി​​ന്തു​​ണ​​ക്കാ​​ൻ ഗാ​​ന്ധി​​ക്ക്​ ര​​ണ്ടാ​​മ​​തൊ​​ന്ന്​ ആ​​ലോ​​ചി​​ക്കേ​​ണ്ടി​വ​​ന്നി​​ല്ല. ഇ​​ന്ത്യ​​പോ​​ലെ ഇ​​ത്ര​​യും സ​​ങ്കീ​​ർ​​ണ​​മാ​​യ ഘ​​ട​​ക​​ങ്ങ​​ൾ ഒ​​ത്തി​​ണ​​ങ്ങി​​യ ഒ​​രു ദേ​​ശ​​ത്തെ ന​​യി​​ക്കാ​​ൻ നെ​​ഹ്​​​റു​​വ​​ല്ലാ​​തെ ആ​​രു​​മി​​ല്ലെ​​ന്ന്​ അ​​ദ്ദേ​​ഹം വി​​ല​​യി​​രു​​ത്തി. അ​​താ​​ണ്​ ഗാ​​ന്ധി​​യു​​ടെ മ​​ഹ​​ത്ത്വം.

എ​​ന്നാ​​ൽ, അം​​ബേ​​ദ്​​​ക​​റു​​ടെ ചി​​ന്ത​​ക​​ൾ മ​​റ്റൊ​​രു​​ത​​ല​​ത്തി​​ലാ​​യി​​രു​​ന്നു. മു​​സ്​​​ലി​ം​ക​ൾ​​ക്കും ദ​​ലി​​തു​​ക​​ൾ​​ക്കും​ പ്ര​​ത്യേ​​കം ഇ​​ല​​ക്​​​ട​​റേ​​റ്റ്​ ആ​​യി​​രു​​ന്നു അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​െ​​ന്റ ആ​​ശ​​യം. ആ ​​ആ​​ശ​​യ​​ത്തി​െ​​ന്റ മ​​റ്റൊ​​രു​​ത​​ര​​ത്തി​​ലു​​ള്ള വി​​പ​​രീ​​ത ഫ​​ല​​മാ​​ണ്​ നാ​​മി​​പ്പോ​​ൾ കാ​​ണു​​ന്ന​​ത്. ജാ​​തി ന​​മ്മു​​ടെ രാ​​ഷ്​​​ട്രീ​​യ​​ത്തി​െ​​ന്റ മു​​ഖ്യ ഘ​​ട​​ക​​മാ​​യി മാ​​റി​​യി​​രി​​ക്കു​​ന്നു. യു.​​പി​​യി​​ലും രാ​​ജ​​സ്​​​ഥാ​​നി​​ലും ബി​ഹാ​​റി​​ലു​​മൊ​​ക്കെ ജാ​​തി​​യാ​​ണ്​ എ​​ല്ലാം. ജാ​​തി​​യും സ​​മൂ​​ഹ​​ത്തി​െ​​ല ശ്രേ​​ണി വ്യ​​തി​​യാ​​ന​​വു​​മൊ​​ക്കെ ഇ​​ന്ന്​ ഉ​​ത്ത​​രേ​​ന്ത്യ​​യി​​ൽ വ​​ലി​​യ ഘ​​ട​​ക​​മാ​​ണ്. ഞാ​​നൊ​​രു ഉ​​ദാ​​ഹ​​ര​​ണം പ​​റ​​യാം. ഇ​​ന്ന​​ലെ ക​​രി​​പ്പൂ​​ർ വി​​മാ​​ന​​ത്താ​​വ​​ള​​ത്തി​​ൽ​നി​​ന്ന്​ കോ​​ഴി​​ക്കോ​േ​​ട്ട​​ക്ക്​ വ​​രു​േ​​മ്പാ​​ൾ ന​​ഗ​​ര​​ത്തി​​ലെ പ്ര​​ശ​​സ്​​​ത​​മാ​​യ ഒ​​രു​ റ​​സ്​​​റ്റാ​റ​​ന്റി​​ൽ ഞ​​ങ്ങ​​ൾ അ​​ത്താ​​ഴം ക​​ഴി​​ക്കാ​​നാ​​യി ക​​യ​​റി. ഞ​​ങ്ങ​​ൾ ഇ​​രു​​ന്ന അ​​തേ​​ മേ​​ശ​​യി​​ൽ ഞ​​ങ്ങ​​ളു​​ടെ ഡ്രൈ​​വ​​റും ഇ​​രു​​ന്നു ഞ​​ങ്ങ​​ൾ​​ക്കൊ​​പ്പം ഭ​​ക്ഷ​​ണം ക​​ഴി​​ച്ചു. ബി​​ഹാ​​റി​​ലോ യു.​​പി​​യി​​ലോ നി​​ങ്ങ​​ൾ​​ക്കി​​ത്​ സ​​ങ്ക​​ൽ​​പ്പി​​ക്കാ​​ൻ പോ​​ലും ക​​ഴി​​യി​​ല്ല. കേ​​ര​​ള​​ത്തി​െ​​ന്റ മാ​​ത്രം പ്ര​​ത്യേ​​ക​​ത​​യാ​​ണി​​ത്. നി​​ങ്ങ​​ളി​​ത്​ തി​​രി​​ച്ച​​റി​​യു​​ന്നി​​ല്ല. കാ​​ര​​ണം, ഇ​​വി​​ടെ ഇ​​തി​​ൽ പ്ര​​ത്യേ​​കി​​ച്ച്​ അ​​ത്ഭു​ത​​മൊ​​ന്നു​​മി​​ല്ല. പ​​ക്ഷേ, ഉ​​ത്ത​​രേ​​ന്ത്യ​​യി​​ൽ​നി​​ന്ന്​ വ​​രു​​ന്ന എ​​നി​​ക്ക്​ അ​​ത്​ ശ്ര​​ദ്ധി​​ക്കാ​​തി​​രി​​ക്കാ​​ൻ ക​​ഴി​​യി​​ല്ല. ക്രൈ​​സ്​​​ത​​വ സ​​ഭ​​ക​​ൾ കൊ​​ണ്ടു​​വ​​ന്ന വി​​ദ്യാ​​ഭ്യാ​​സ​​വും മാ​​ർ​​ക്​​​സി​​സ്​​​റ്റ്​ രാ​​ഷ്​​​ട്രീ​​യ​​വും അ​​വ​​കാ​​ശ പോ​​രാ​​ട്ട​​ങ്ങ​​ളും കേ​​ര​​ള​​ത്തി​​ന്​ ന​​ൽ​​കി​​യ ആ​​ന്ത​​രി​​ക ശ​​ക്​​​തി​​യു​​ടെ ​പ്ര​​തി​​ഫ​​ല​​ന​​മാ​​ണി​​ത്.

ജി​​ന്ന, പാ​​കി​​സ്​​​താ​​ൻ

എ​​ല്ലാ അ​​ർ​​ഥ​​ത്തി​​ലും ഒ​​രു ലി​​ബ​​ർ​​റ്റേ​​റി​​യ​​ൻ ത​​ന്നെ​​യാ​​യി​​രു​​ന്നു ജി​​ന്ന. ഒ​​രി​​ക്ക​​ൽ ലി​​യ​ാ​ഖ​​ത്ത​​ലി​​ക്കൊ​​പ്പം ഒ​​രു​​ കൂ​​ട്ടാ​​യ്​​​മ​​യി​​ൽ ഇ​​രി​​ക്ക​​വെ, ന​​മ​​സ്​​​ക​​രി​​ക്കാ​​നു​​ള്ള സ​​മ​​യ​​മാ​​യി. ന​​മ​​സ്​​​കാ​​ര​​ത്തി​​​ൽ റു​​കൂഅ്​ (ന​​മ​​സ്​​​കാ​​ര​​ത്തി​​ലെ ഒ​​രു​​നി​​ല) ക​​ഴി​​ഞ്ഞ​​പ്പോ​​ൾ ജി​​ന്ന​​ക്ക്​ സ​േ​​ന്ദ​​ഹ​​മാ​​യി. സ​​മീ​​പ​​ത്ത്​ നി​​ന്ന്​ ലി​​യാ​​ഖ​​ത്തി​​നോ​​ട്​ ജി​​ന്ന ചോ​​ദി​​ച്ചു. ''ലി​​യാ​​ഖ​​ത്ത്, അ​​ടു​​ത്ത​​ത്​ എ​​ന്താ​​ണ്​?'' അ​​താ​​ണ്​ ജി​​ന്ന. ഇൗ ​​അ​​ടി​​സ്​​​ഥാ​​ന കാ​​ര്യം​പോ​​ലും അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​​ന്​ അ​​റി​​യു​​മാ​​യി​​രു​​ന്നി​​ല്ല. ഒ​​രു വാ​​ദം എ​​ന്നനി​​ല​​ക്ക്​ അ​​വ​​സാ​​ന അ​​ട​​വ്​ മാ​​ത്ര​​യി​​രു​​ന്നു ജി​​ന്ന​​ക്ക്​ പാ​​കി​​സ്​​​താ​​ൻ വാ​​ദം. അ​​ല്ലാ​​​തെ പ്ര​​ഥ​​മ ആ​​വ​​ശ്യ​​മാ​​യി​​രു​​ന്നി​​ല്ല. ആ​​വ​​ശ്യം ഉ​​ന്ന​​യി​​ച്ച്​ ഒ​​രു സു​​പ്ര​​ഭാ​​ത​​ത്തി​​ൽ അ​​ത്​ ന​​ട​​പ്പാ​​യ​​പ്പോ​​ൾ ജി​​ന്ന ത​​ന്നെ ഞെ​​ട്ടി​​യി​​ട്ടു​​ണ്ടാ​​ക​​ണം. പൊ​​ടു​​ന്ന​​നെ അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തിെ​​ന്റ കൈ​​ക​​ളി​​ൽ ഒ​​രു ന​​വ​​ജാ​​ത ശി​​ശു​​വി​​നെ​പോ​​ലെ വ​​ന്നു​​വീ​​ണ​​താ​​യി​​രു​​ന്നു പാ​​കി​​സ്​​​താ​​ൻ. അ​​ദ്ദേ​​ഹം വി​​ഭാ​​വ​​നം ചെ​​യ്​​​ത പാ​​കി​​സ്​​​താ​​ൻ അ​​ല്ല സം​​ഭ​​വി​​ച്ച​​തെ​​ന്ന​​ത്​ മ​​റ്റൊ​​രു കാ​​ര്യം. എ​​ൽ.​​കെ. അ​​ദ്വാ​​നി പാ​​കി​​സ്​​​താ​​നി​​ൽ​​പോ​​യി ജി​​ന്ന​​യെ കു​​റി​​ച്ച്​ പ​​റ​​ഞ്ഞ​​ത്​ ഒാ​​ർ​​ക്കു​​ന്നോ. അ​​ദ്ദേ​​ഹ​​ത്തി​െ​​ന്റ പ്ര​​സ്​​​താ​​വ​​ന തീ​​ർ​​ത്തും യു​​ക്​​​തി​​പ​​ര​​മാ​​യി​​രു​​ന്നു എ​​ന്ന​​താ​​ണ്​ വ​​സ്​​​തു​​ത.

മുഹമ്മദലി ജിന്ന ഗാന്ധിക്കൊപ്പം

ദ ​​മു​​സ്​​​ലിം വാ​​നി​​ഷ​​സ്​

കൃ​​ത്യ​​മാ​​യി ആ​​ശ​​യ​​വി​​നി​​മ​​യം ന​​ട​​ക്ക​ു​​ന്നി​​ല്ല എ​​ന്ന​​താ​​ണ്​ ഇ​​വി​​ട​​ത്തെ പ്ര​​ധാ​​ന ​പ്ര​​ശ്​​​നം. ആ​​രും സ​​ത്യ​​ങ്ങ​​ൾ പൂ​​ർ​​ണ​​മാ​​യും പ​​റ​​യു​​ന്നി​​ല്ല. ബം​​ഗാ​​ൾ മു​​സ്​​​ലിം വീ​​ക്ഷ​​ണം, കേ​​ര​​ള മു​​സ്​​​ലിം വീ​​ക്ഷ​​ണം, യു.​​പി, അ​​വ​​ധ്​ വീ​​ക്ഷ​​ണം... എ​​ന്നി​​ങ്ങ​​നെ വ്യ​​ത്യ​​സ്​​​ത​​മാ​​യാ​​ണ്​ കാ​​ര്യ​​ങ്ങ​​ൾ അ​​വ​​ത​​രി​​പ്പി​​ക്ക​​പ്പെ​​ടു​​ന്ന​​ത്. പ​​ല​​രും ഒ​​രു​​പാ​​ട്​ സം​​സാ​​രി​​ക്കു​​ന്നു​​ണ്ട്, പ​​ക്ഷേ, ആ​​ശ​​യ​​വി​​നി​​മ​​യം ഫ​​ല​​പ്ര​​ദ​​മ​​ല്ല. വി​​​വി​​​ധ മ​​​ത​​​സ്ഥ​​​രാ​​​യ ജ​​​നം പ​​​ര​​​സ്പ​​​രം മു​​​ഖം തി​​​രി​​​ച്ചാ​​​ണ്​ സം​​​സാ​​​രി​​​ക്കു​​​ന്ന​​​ത്, ആ​​രും മു​​​​​ഖ​​​ത്തോ​​​ട്​ മു​​​ഖം നോ​​​ക്കു​​​ന്നി​​​ല്ല. എ​​​ല്ലാ​​​വ​​​ർ​​​ക്കും അ​​​വ​​​രു​​​ടേ​​​താ​​​യ കാ​​​ഴ്ച​​​പ്പാ​​​ടു​​​ണ്ട്. അ​​​തി​​​നാ​​​ൽ ഫ​​​ല​​​മോ ആ​​​ശ​​​യ​​​ക്കു​​​ഴ​​​പ്പ​​​വും സം​​​ഘ​​​ർ​​​ഷ​​​വും ത​​​ന്നെ. വി​​​ഷ​​​യ​​​ങ്ങ​​​ളെ​​​ല്ലാം സ​​​ങ്കീ​​​ർ​​​ണ​​​മാ​​​ണ്. ഏ​​ഴു​ പ​​തി​​റ്റാ​​ണ്ടി​​ലേ​​റെ​​യാ​​യി ഇ​​ത്​ തു​​ട​​രു​​ന്നു. ഇ​​ന്ത്യ, പാ​​കി​​സ്​​​താ​​ൻ, ക​​ശ്​​​മീ​​ർ, ഹി​​ന്ദു, മു​​സ്​​​ലിം, ദ​​ലി​​ത്, ജാ​​തി തു​​ട​​ങ്ങി​​യ നൂ​​റാ​​യി​​രം ച​​ർ​​ച്ച​​ക​​ളാ​​യി അ​​ത്​ മു​​ന്നോ​​ട്ടു​​പോ​​കു​​ന്നു.

പ​​ല​​രും നി​​ങ്ങ​​ളോ​​ട്​ സം​​സാ​​രി​​ക്കും, നി​​ങ്ങ​​ൾ​​ക്ക്​ മ​​റു​​പ​​ടി​​ക​​ളും ഉ​​ണ്ടാ​​കും. പ​​ക്ഷേ, വി​​ഷ​​യ​​ങ്ങ​​ളി​​ൽ വ്യ​​ക്​​​ത​​ത വ​​രു​​ന്നു​​ണ്ടോ? ഇ​​തി​​നെ പു​​തി​​യൊ​​രു രീ​​തി​​യി​​ൽ കൈ​​കാ​​ര്യം ചെ​​യ്യ​​ണ​​മെ​​ന്ന്​ തോ​​ന്നി. പോ​​യി​​ൻ​​റ്​-​​കൗ​​ണ്ട​​ർ പോ​​യി​​ൻ​​റ്, ചോ​​ദ്യം -ഉ​​ത്ത​​രം എ​​ന്ന​​നി​​ല​​യി​​ൽ കാ​​ര്യ​​ങ്ങ​​ൾ അ​​വ​​ത​​രി​​പ്പി​​ക്കാ​​ൻ നാ​​ട​​ക​​ത്തി​െ​​ന്റ ശൈ​​ലി​​യാ​​കും കൂ​​ടു​​ത​​ൽ ഫ​​ല​​പ്ര​​ദ​​മെ​​ന്ന്​ തോ​​ന്നി. അ​​ങ്ങ​​നെ​​യെ​​ങ്കി​​ലേ, വി​​ഷ​​യ​​ത്തെ ഒ​​രു ഫി​​ക്​​​ഷ​​ന​​ൽ സാ​​ഹ​​ച​​ര്യ​​മാ​​യി മൊ​​ത്ത​​ത്തി​​ൽ നെ​​യ്​​​തെ​​ടു​​ക്കാ​​ൻ ക​​ഴി​​യു​​ക​​യു​​ള്ളൂ. അ​​താ​​ണ്​ ചെ​​യ്​​​ത​​ത്. ഇ​​തി​​നാ​​യി കു​​റെ കാ​​ല​​മാ​​യി ആ​​ലോ​​ചി​​ക്കു​​ക​​യാ​​യി​​രു​​ന്നു. ആ​​ക​​മാ​​ന വി​​ഷ​​യ​​ത്തി​​ൽ കൂ​​ടു​​ത​​ൽ വ്യ​​ക്​​​ത​​ത വ​​രു​​ത്താ​​ൻ അ​​തി​​ന്​ ക​​ഴി​​യു​​മെ​​ന്ന്​ ക​​രു​​തി.

20​ കോ​​ടി മു​​സ്​​​ലി​ം​ക​ൾ, പാ​​കി​​സ്​​​താ​ന്റെ ആ​​കെ ജ​​ന​​സം​​ഖ്യ​​യു​​ടെ ഏ​​താ​​ണ്ട്​ അ​​ത്ര​​യും ത​​ന്നെ വ​​ലി​​യ സം​​ഖ്യ, ഇ​​ന്തോ​​നേ​​ഷ്യ​​ക്ക്​ പി​​ന്നി​​ൽ ലോ​​ക​​ത്തെ ഏ​​റ്റ​​വും വ​​ലി​​യ ര​​ണ്ടാ​​മ​​ത്തെ​ മു​​സ്​​​ലിം സ​​മൂ​​ഹം... അ​​വ​​ർ​​ക്ക്​ അ​​ങ്ങ​​നെ ല​​ളി​​ത​​മാ​​യി ഇ​​വി​​ടെ​നി​​ന്ന്​ അ​​പ്ര​​ത്യ​​ക്ഷ​​മാ​​കാ​​ൻ ക​​ഴി​​യി​​ല്ല. ഇ​​ത്ര​​യും വ​​ലി​​യ ജ​​ന​​സ​​മൂ​​ഹ​​ത്തെ ഒ​​റ്റ​​യ​​ടി​​ക്ക്​ അ​​പ്ര​​ത്യ​​ക്ഷ​​മാ​​ക്കാ​​ൻ ശ്ര​​മി​​ക്കു​​ന്ന​​ത്​ അ​​ഗാ​​ധ​​മാ​​യ സ​​മു​​ദ്ര​​ത്തി​​ൽ സൂ​​നാ​​മി സം​​ഭ​​വി​​ക്കു​​ന്ന​​തു​പോ​​ലെ​​യാ​​കും. അ​​സാ​​ധ്യ​​മാ​​ണ​​ത്. എ​​ന്നി​​രു​​ന്നാ​​ലും അ​​ങ്ങ​​നെ സം​​ഭ​​വി​​ച്ചാ​​ൽ എ​​ന്താ​​ണ്​ ഉ​​ണ്ടാ​​കു​​ക എ​​ന്ന പ​​രി​​ശോ​​ധ​​ന​​യാ​​ണ്​ ഇൗ ​​പു​​സ്​​​ത​​കം ന​​ട​​ത്തു​​ന്ന​​ത്. മു​​സ്​​​ലി​ം​ക​ളു​​ടെ തി​​രോ​​ധാ​​നം സൃ​​ഷ്​​​ടി​​ക്കു​​ന്ന വ​​മ്പ​​ൻ ഗ​​ർ​​ത്ത​​ത്തെ എ​​ങ്ങ​​നെ നേ​​രി​​ടും എ​​ന്ന​​താ​​ണ്​ The Muslim Vanishes ച​​ർ​​ച്ച ചെ​​യ്യു​​ന്ന​​ത്. അ​​താ​​ണ്​ ഇൗ ​​നാ​​ട​​കം.


ക​​ഴി​​ഞ്ഞ എ​​ത്ര​​യോ ആ​​യി​​രം വ​​ർ​​ഷ​​ങ്ങ​​ളി​​ലെ ഇ​​ന്ത്യ​​ൻ ജീ​​വി​​തം എ​​ന്ന​​ത്​ ​െകെ​​മാ​​റ്റ​​ങ്ങ​​ളു​​ടെ​​യും കൊ​​ടു​​ക്ക​​ൽ വാ​​ങ്ങ​​ലു​​ക​​ളു​​ടേ​​തു​​മാ​​ണ്. ഇ​​ന്ത്യ​​യി​​ലെ ആ​​ദ്യ​​ത്തെ മു​​സ്​​​ലിം ആ​​രാ​​ധ​നാ​​ല​​യം കേ​​ര​​ള​​ത്തി​​ൽ സ്​​​ഥാ​​പി​​ക്ക​​പ്പെ​​ടു​​ന്ന​​ത്​ എ.​​ഡി. 629ലാ​​ണ്. അ​​താ​​യ​​ത്​ പ്ര​​വാ​​ച​​ക​െ​​ന്റ മ​​ര​​ണ​​ത്തി​​നും മൂ​​ന്ന്​ വ​​ർ​​ഷ​​ങ്ങ​​ൾ​​ക്ക്​ മു​​മ്പ്. തു​​ട​​ർ​​ന്നി​​ങ്ങോ​​ട്ടു​​ള്ള ന​​മ്മു​​ടെ ജീ​​വി​​തം ഇ​​ട​​പ​​ഴ​​ക​​ലി​​ന്റേ​​താ​​ണ്. ഇൗ ​​ഇ​​ട​​പ​​ഴ​​ക​​ൽ ന​​മു​​ക്ക്​ ദു​​രി​​ത​​ത്തി​െ​​ന്റ ക​​ഥ​​യ​​ല്ല. പ​​ക​​രം, സ​​ർ​​ഗ​​ചി​​ന്ത​​യു​​ടെ​​യും നി​​ർ​​മാ​​ണാ​​ത്​​​മ​​ക​​ത​​യു​​ടെ​​യും സം​​സ്​​​കാ​​ര​​ത്തി​െ​​ന്റ​യും വ്യാ​​പാ​​ര​​ത്തി​െ​​ന്റ​യും സാ​​ഹി​​ത്യ​​ത്തി​െ​​ന്റ​യും സം​​ഗീ​​ത​​ത്തി​െ​​ന്റ​യും നൃ​​ത്ത​​ത്തി​െ​​ന്റ​യും വാ​​സ്​​​തു​​ശി​​ൽ​​പ​​ശൈ​​ലി​​യു​​ടെ​​യും അ​​തി​​ഗം​​ഭീ​​ര​​മാ​​യ മേ​​ള​​ന​​ത്തി​െന്റ ക​​ഥ​​യാ​​ണ്. ഇ​​തി​​ൽനി​​ന്ന്​ ഒ​​ന്നി​​നെ​​യും ന​​മു​​ക്ക്​ മാ​​റ്റി​​നി​​ർ​​ത്താ​​ൻ ക​​ഴി​​യി​​ല്ല. ന​​മ്മു​​ടെ ഭ​​ക്ഷ​​ണം, സം​​ഗീ​​തം, വി​​വാ​​ഹ ച​​ട​​ങ്ങു​​ക​​ൾ... എ​​ന്തി​​ലാ​​ണ്​ ന​​മു​​ക്ക്​ വേ​​ർ​​തി​​രി​​വ്​ കാ​​ണാ​​നാ​​കു​​ക. ഇ​​ന്ത്യ​​യി​​ൽ 'മു​​സ്​​​ലിം ഘ​​ട​​കം' എ​​ന്നൊ​​ന്നി​​ല്ല. മു​​സ്​​​ലിം ഘ​​ട​​കം​കൂ​​ടി ഉ​​ൾ​​ച്ചേ​​ർ​​ന്ന​​താ​​ണ്​ ന​​മ്മു​​ടെ ജീ​​വി​​തം. സം​​സ്​​​കാ​​ര​​വും മ​​ത​​വും കൂ​​ടി രൂ​​പ​​പ്പെ​​ടു​​ത്തി​​യ​​താ​​ണ്​ ന​​മ്മു​​ടെ 'ഇ​​ന്ത്യ​​ത്വം'. ഇ​​ത്​​ ബോ​​ധ്യ​​പ്പെ​​ടു​​ത്താ​​നാ​​ണ്​ ഞാ​​ൻ ശ്ര​​മി​​ക്കു​​ന്ന​​ത്.

ന​​മ്മു​​ടെ സം​​സ്​​​കാ​​ര​​ത്തെ​​യും ച​​രി​​ത്ര​​ത്തെ​​യും കു​​റി​​ച്ച്​ ധാ​​ര​​ണ​​യ​ും മ​​തി​​പ്പു​​മി​​ല്ലാ​​ത്ത​​വ​​ർ ഉ​​യ​​ർ​​ന്നു​​വ​​രു​​ന്നു. അ​​വ​​ർ​​ക്ക്​ എ​​ല്ലാം എ​​തി​​ർ​​​ക്ക​​പ്പെ​​ടേ​​ണ്ട​​താ​​ണ്. അ​​തി​​നൊ​​രു​ ബ​​ദ​​ൽ ആ​​ഖ്യാ​​നം ഉ​​ണ്ടാ​​കേ​​ണ്ട​​തു​​ണ്ട്.

ഇൗ ​​അ​​ന്ധ​​കാ​​ര​​ത്തി​​ന​​പ്പു​​റം വെ​​ളി​​ച്ച​​ത്തി​െ​​ന്റ ​കി​​ര​​ണ​​ങ്ങ​​ളു​​ണ്ടോ?

ഒ​​രു​ തു​​ര​​ങ്ക​​ത്തി​െ​​ന്റ അ​​വ​​സാ​​ന​​ത്തി​​ലും വെ​​ളി​​ച്ച​​മി​​ല്ല. അ​​തൊ​​രു കേ​​വ​​ലം ത​​ത്ത്വ​ചി​​ന്ത​​പ​​ര​​മാ​​യ പ്ര​​സ്​​​താ​​വ​​ന മാ​​ത്ര​​മാ​​ണ്.

ജീ​​വി​​തം, മാ​​ധ്യ​​മ​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​നം

ല​ഖ്നോ​​വി​​ന്​ സ​​മീ​​പ​​ത്തെ റാ​​യ്​​​ബ​​റേ​​ലി​​യാ​​ണ്​ നാ​​ട്. എ​െ​​ന്റ പി​​താ​​വി​െന്റ സ​​ഹോ​​ദ​​ര​​ൻ ആ​​യി​​രു​​ന്നു റാ​​യ്​​​ബ​​റേ​​ലി​​യി​​ലെ ആ​​ദ്യ​​ത്തെ കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സ്​ എം.​​എ​​ൽ.​​എ- '52ൽ. ​​പി​​താ​​വി​െ​​ന്റ കു​​ടും​​ബം മൊ​​ത്തം കോ​​ൺ​​ഗ്ര​​സാ​​യി​​രു​​ന്നു. മാ​​താ​​വി​െ​​ന്റ കു​​ടും​​ബ​​മാ​​ക​െ​​ട്ട ക​​ടു​​ത്ത ക​​മ്യൂ​​ണി​​സ്​​​റ്റ്​ അ​​നു​​ഭാ​​വി​​ക​​ളും.

സ്​​​റ്റേ​​റ്റ്​​​സ്​​​മാ​​നി​​ൽ റി​​പ്പോ​​ർ​​ട്ട​​റാ​​യാ​​ണ്​ മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​നം തു​​ട​​ങ്ങി​​യ​​ത്- '64ൽ. ​​ഇ​​ന്നി​​പ്പോ​​ൾ ആ​​റു​ പ​​തി​​റ്റാ​​ണ്ടി​​ന്​ അ​​ടു​​ത്താ​​കു​​ന്നു. സ്​​​​​റ്റേ​​​റ്റ്​​​​സ്മാ​​​നി​​ൽ 300 രൂ​​​പ​ മാ​​സ​​ശ​​മ്പ​​ള​​ത്തി​​ന്​​ പ​​​ണി തു​​​ട​​​ങ്ങി​​​യ​​​താ​​​ണ്. പി​​ന്നീ​​ടെ​​ന്നും ഞാ​​ൻ മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​​ൻ ത​​ന്നെ​​യാ​​യി​​രു​​ന്നു. ഞാ​​ൻ എ​​ന്താ​​ണ്​​ ചെ​​യ്​​​ത​​ത്​ എ​​ന്ന​​ത്​ തെ​​ളി​​വോ​​ടെ വാ​​യ​​ന​​ക്കാ​​ര​​ന്​ മു​​ന്നി​​ലു​​ണ്ട്. അ​​​തി​​​ന്‍റെ പേ​​​രി​​​ൽ എ​​​വി​​​ടെ​​​നി​​​ന്നും ബ​​​ഹു​​​മാ​​​നം കി​​​ട്ടു​​​ന്നു. ഞാ​​​ന​​​ത്​ നേ​​​ടി​​​യെ​​​ടു​​​ത്ത​​​താ​​​ണ്.

ന​​മു​​ക്ക​​റി​​യാം, ഇ​​​ന്ത്യ എ​​​ന്ന​​​ത്​ സാ​​​മൂ​​​ഹി​​​ക​​​വും സാം​​​സ്കാ​​​രി​​​ക​​​വു​​​മാ​​​യി ജ​​​ന്മി​​​ത്ത സ​​​മൂ​​​ഹ​​​മാ​​​ണ്. ഒ​​രു​​ത​​ര​​ത്തി​​ൽ സ​​ങ്കീ​​ർ​​ണ​​വും മ​​റ്റൊ​​രു​​ത​​ല​​ത്തി​​ൽ ല​​ളി​​ത​​വു​​മാ​​യ സാ​​​മൂ​​​ഹി​​​ക ബ​​​ന്ധ​​​ങ്ങ​​​ളി​​​ൽ കെ​​​ട്ടു​​​പി​​​ണ​​​ഞ്ഞ്​ കി​​​ട​​​ക്കു​​​ക​​യാ​​ണ്​ നാം. ​​ന​​മ്മു​​ടെ ജീ​​വി​​ത​​ത്തി​െ​​ന്റ സ​​ക​​ല​​മേ​​ഖ​​ല​​ക​​ളി​​ലും ഇൗ ​​സാ​​മൂ​​ഹി​​ക ബ​​ന്ധ​​ത്തെ നാം ​​വ​​​ല്ലാ​​​തെ ആ​​​ശ്ര​​​യി​​​ക്കു​​​ന്നു. സ്വാ​​​ഭാ​​​വി​​​ക​​​മാ​​​യും ജീ​​​വി​​​ത​​​ത്തി​​​ന്‍റെ പ​​​ല ഘ​​​ട്ട​​​ങ്ങ​​​ളി​​​ലും ബ്രാ​​​ഹ്മ​​ണ കൂ​​​ട്ടാ​​​യ്മ, ബ​​​നി​​​യ കൂ​​​ട്ടാ​​​യ്മ, ദ​​ക്ഷി​​ണേ​​ന്ത്യ​​​ൻ കൂ​​​ട്ടാ​​​യ്മ, ത​​​മി​​​ഴ്​ കൂ​​​ട്ടാ​​​യ്മ, മ​​​ല​​​യാ​​​ളി കൂ​​​ട്ടാ​​​യ്മ, ബം​​​ഗാ​​​ളി കൂ​​​ട്ടാ​​​യ്മ തു​​​ട​​​ങ്ങി​​​യ കൂ​​​ട്ടാ​​​യ്മ​​​ക​​​ൾ ഞാ​​ൻ ക​​ണ്ടി​​ട്ടു​​ണ്ട്. അ​​തി​​ജീ​​വ​​ന​​ത്തി​​ന്​ ഇൗ ​​ശൃം​​ഖ​​ല​​ക​​ളു​​ടെ ഭാ​​ഗ​​മാ​​കു​​ക എ​​ന്ന​​ത്​ അ​​ടി​​സ്​​​ഥാ​​ന ന​​യം ആ​​യി​​രു​​ന്നു അ​​ന്ന്; ഇ​​ന്നും.

എ​​ന്നാ​​ൽ ഇ​​ത്ത​​ര​​മൊ​​രു ശൃം​​ഖ​​ല​​യു​​ടെ​​യും ഭാ​​ഗ​​മാ​​യി​​രു​​ന്നി​​ല്ല ഞാ​​ൻ. എ​​​ന്നി​​​ട്ടും എ​​​ങ്ങ​െ​​​ന​​​യൊ​​​ക്കെ​​​യോ അ​​​തി​​​ജീ​​​വി​​​ച്ചു.

അ​​​ഞ്ച്​ പ​​​ഞ്ചാ​​​ബി ഹി​​​ന്ദു​​​ക്ക​​​ളും മൂ​​​ന്ന്​ ബ്രാ​​​ഹ്മ​​​ണ​​​ന്മാ​​​രു​​മാ​​ണ്​ എ​െ​​​ന്‍റ ജീ​​​വി​​​ത​​​ത്തി​​​ലെ വി​​വി​​ധ ഘ​​ട്ട​​ങ്ങ​​ളി​​ൽ സ​​​ഹാ​​​യി​​​ക്കാ​​​നു​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്ന​​ത്. അ​​​വ​​​രു​​ടെ കൈ​​ത്താ​​ങ്ങി​​ലാ​​ണ്​​ ഞാ​​​ൻ ഈ ​​​നി​​​ല​​​യി​​​ലെ​​​ത്തി​​​യ​​​ത്. അ​​​വ​​​രി​​​ൽ എ​​​ന്തു​​​കൊ​​​ണ്ട്​ മു​​​സ്​​​​ലിം​​​ക​​​ളു​​​ണ്ടാ​​​യി​​​രു​​​ന്നി​​​ല്ല. ല​​ളി​​ത​​മാ​​ണ്​ ഉ​​ത്ത​​രം. വി​​​ഭ​​​ജ​​​ന​​​ത്തി​​​ന്‍റെ പ​​​രി​​​ണ​​​ത​​​ഫ​​​ല​​​മാ​​​യി അ​​​വി​​​ടെ കു​​​റ​​​ച്ച് മു​​​സ്​​​​ലിം​​​ക​​​ളേ ആ​​​രെ​​​യെ​​​ങ്കി​​​ലും സ​​​ഹാ​​​യി​​​ക്കാ​​​ൻ ത​​​ക്ക സ്ഥാ​​​ന​​​ങ്ങ​​​ളി​​​ൽ ഉ​​​ണ്ടാ​​​യി​​​രു​​​ന്നു​​​ള്ളൂ. സ​​​ഹാ​​​യി​​​ക്കാ​​​ൻ ക​​​ഴി​​​വു​​​ള്ള​​​വ​​​രാ​​ക​െ​​ട്ട മ​​​ടി​​​ച്ചു​​നി​​ന്നു. ത​​​ങ്ങ​​​ളു​​​ടെ മ​​​തേ​​​ത​​​ര പ്ര​​തിഛാ​​യ​​ക്ക്​ കോ​​ട്ട​​മു​​ണ്ടാ​​കു​​മോ എ​​ന്ന്​ അ​​വ​​ർ ഭ​​യ​​ന്നു. എ​​ങ്കി​​ലും ഇ​​​തി​​​നെ സാ​​​മാ​​​ന്യ​​​വ​​​ത്ക​​​രി​​​ക്ക​​​രു​​​ത്. ഇ​​​ത്​ എ​​​ന്‍റെ മാ​​​ത്രം അ​​​നു​​​ഭ​​​വ​​​മാ​​​ണ്.

ഇ​​നി മ​​റ്റൊ​​രു അ​​നു​​ഭ​​വം പ​​റ​​യാം. സ്​​​​റ്റേ​​​റ്റ്​​​​സ്​​​​മാ​​​നി​​​ൽ ചേ​​​ർ​​​ന്ന​​​പ്പോ​​​ൾ ഞാ​​​നും ഭാ​​​ര്യ​​​യും ഡ​​ൽ​​ഹി​​യി​​ൽ വാ​​​ട​​​ക​​വീ​​​ട്​ അ​​​ന്വേ​​​ഷി​​​ച്ചു​​​ന​​​ട​​​ന്നു. എ​​ത്ര​​യൊ​​ക്കെ ശ്ര​​മി​​ച്ചി​​ട്ടും വീ​​​ട് കി​​​ട്ടി​​​യി​​​ല്ല. നി​​​രാ​​​ശ​​​നാ​​​യി സ്​​​​റ്റേ​​​റ്റ്​​​​സ്​​​​മാ​​​നി​​​ൽ തി​​​രി​​​ച്ചെ​​​ത്തി. ഒ​​​ടു​​​വി​​​ൽ കു​​​ൽ​​​ദീ​​​പ്​ ന​​​യാ​​​ർ, വി​​​ക്രം സി​​​ങ് എ​​​ന്നി​​​വ​​​ർ ചേ​​​ർ​​​ന്നാ​​​ണ്​ വീ​​​ടെ​​​ടു​​​ത്ത്​ ത​​​ന്ന​​​ത്. ഞാ​​​ൻ പ​​​റ​​​ഞ്ഞി​​​ല്ലേ, എ​​​ന്‍റെ ഔ​​​ദ്യോ​​​ഗി​​​ക ജീ​​​വി​​​ത​​​ത്തി​​​ൽ ഒ​​​രു മു​​​സ്​​​​ലി​​മി​െ​​ന്റ സ​​​ഹാ​​​യം​​​പോ​​​ലും ല​​​ഭി​​​ച്ചി​​​ട്ടി​​​ല്ല. ഹി​​​ന്ദു​​​ക്ക​​​ൾ മാ​​​ത്ര​​​മേ സ​​​ഹാ​​​യി​​​ച്ചു​​​ള്ളൂ. ഇ​​ത്ത​​രം അ​​ന്യ​​വ​​ത്​​​ക​​ര​​ണ പ്ര​​​തി​​സ​​ന്ധി​​ക​​ൾ പി​​ന്നീ​​ട്​ അ​​​ധി​​​ക​​​രി​​​ച്ച​​​തേ​​​യു​​​ള്ളൂ.

ഉ​​​ത്ത​​​രേ​​​ന്ത്യ​​​യി​​​ൽ വി​​ദ്വേ​​ഷപ്ര​​ച​​ാര​​ണ​​വും വ​​ർ​​ഗീ​​യ അ​​സ്വ​​സ്​​​ഥ​​തക​​ളും പു​​ക​​യു​​ന്ന ഘ​​ട്ട​​ത്തി​​ലൊ​​രി​​ക്ക​​ൽ ഒ​​​രു മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​​ൻ ''ഇം​​​ഗ്ല​​​ണ്ടി​​​ലാ​​​യി​​​രു​​​ന്ന​​​​പ്പോ​​​ൾ പാ​​​കി​​​സ്താ​​​നി​​​ക​​​ളു​​​മാ​​​യി ന​​​ല്ല സൗ​​​ഹൃ​​​ദ​​​ത്തി​​​ലാ​​​യി​​​രു​​​ന്നു'' എ​​​ന്ന്​ എ​​​ഴു​​​തി​​​യി​​​രു​​​ന്നു. ഇ​​​ത്ത​​​ര​​​ത്തി​​​ലു​​​ള്ള സാ​​​മാ​​​ന്യ​​​വ​​​ത്ക​​​ര​​​ണം ശ​​​രി​​​യ​​​ല്ലെ​​ന്നാ​​യി​​രു​​ന്നു എ​െ​​ന്റ മ​​റു​​പ​​ടി. പ​​​ഞ്ചാ​​​ബി ഹി​​​ന്ദു മ​​റ്റൊ​​രു പ​​ഞ്ചാ​​ബി മു​​സ്​​​ലി​​മി​​നോ​​ട്​ സൗ​​ഹൃ​​ദ​​ത്തി​​ലാ​​കു​​ന്നെ​​ങ്കി​​ൽ അ​​​തി​​​ന്​ പി​​​ന്നി​​​ൽ ഭാ​​​ഷാബ​​​ന്ധ​​ത്തി​​നും വ​​ലി​​യ പ​​ങ്കു​​ണ്ട്. അ​​വ​​രു​​ടെ സാം​​​സ്കാ​​​രി​​​ക സ്വാ​​​ധീ​​​ന​​​വും അ​​​തി​​​ലു​​​ണ്ടാ​​​കും. ഇ​​തൊ​​ന്നും കേ​​വ​​ലം സ​​​ങ്കു​​​ചി​​​ത കാ​​​ഴ്ച​​​പ്പാ​​​ട​​ല്ല. അ​​​താ​​​ണ്​ യാ​​​ഥാ​​​ർ​​​ഥ്യം.


1998ൽ ​​പ്ര​​​ധാ​​​ന​​​മ​​​ന്ത്രി​​യാ​​യി​​രു​​ന്ന ഐ.​​​കെ. ഗു​​​ജ്റാ​​​ലി​െ​​ന്റ താ​​ൽ​​പ​​ര്യ​​ത്തി​​ൽ ധാ​​ക്ക​​യി​​ൽ ഒ​​രു ത്രി​​രാ​​ഷ്​​​ട്ര ഉ​​ച്ച​​കോ​​ടി സം​​ഘ​​ടി​​പ്പി​​ച്ചു. ഇ​​ന്ത്യ​​യും പാ​​കി​​സ്​​​താ​നും ബം​​ഗ്ലാ​​ദേ​​ശും. മൂ​​ന്നു​ രാ​​ജ്യ​​ങ്ങ​​ളു​​ടെ​​യും വ്യാ​​പാ​​ര, സാ​​മ്പ​​ത്തി​​ക ബ​​ന്ധം മെ​​ച്ച​​പ്പെ​​ടു​​ത്ത​​ലാ​​യി​​രു​​ന്നു ല​​ക്ഷ്യം. ആ ​​വ​​ർ​​ഷം ജ​​നു​​വ​​രി​​യി​​ൽ ന​​ട​​ന്ന ഉ​​ച്ച​​കോ​​ടി​​യി​​ൽ ആ​​തി​​ഥേ​​യ ആ​​യ ശൈ​​ഖ്​ ഹ​​സീ​​ന​​ക്ക്​ പു​​റ​​മേ, ന​​വാ​​സ്​ ശ​​രീ​​ഫും എ​​ത്തി​​യി​​രു​​ന്നു. എ​െന്റ അ​​ടു​​ത്ത സു​​ഹൃ​​ത്താ​​യി​​രു​​ന്നു ഗു​​ജ്​​​റാ​​ൽ. ഒൗ​​ദ്യോ​​ഗി​​ക​​മാ​​യും അ​​ല്ലാ​​തെ​​യും ഞ​​ങ്ങ​​ൾ നി​​ര​​ന്ത​​രം ഇ​​ട​​പ​​ഴ​​കു​​ക​​യും ചെ​​യ്​​​തി​​രു​​ന്നു. ആ ​​സ്വാ​​ത​​ന്ത്ര്യം കൊ​​ണ്ടു​​ത​​ന്നെ​​യാ​​ക​​ണം ധാ​​ക്ക​​യി​​ലേ​​ക്ക്​ പ്ര​​ധാ​​ന​​മ​​ന്ത്രി​​യു​​ടെ സം​​ഘ​​ത്തി​​നൊ​​പ്പം വ​​ര​​ണ​​മെ​​ന്ന്​ അ​​ദ്ദേ​​ഹം ആ​​വ​​ശ്യ​​പ്പെ​​ട്ടു. ഗു​​​ജ്റാ​​​ൽ എ​​​ന്തി​​​നാ​​​ണ്​ എ​​​ന്നെ അ​​​ദ്ദേ​​​ഹ​​​ത്തി​​​ന്‍റെ സം​​​ഘ​​​ത്തി​​​ൽ ഉ​​​ൾ​​​പ്പെ​​​ടു​​​ത്തി​​​യ​​​ത്​ എ​​​ന്ന​​ത്​ വ്യ​​ക്​​​ത​​മാ​​യി​​രു​​ന്നു.​ മു​​​സ്​​​​ലിം രാ​​​ജ്യ​​​ത്തേ​​​ക്കാ​​​ണ്​ യാ​​ത്ര. ഉ​​ച്ച​​കോ​​ടി​​യി​​ൽ ഇ​​ന്ത്യ​​ക്ക്​ പു​​റ​​മേ പ​െങ്ക​​ടു​​ക്കു​​ന്ന ര​​ണ്ട്​ രാ​​ഷ്​​​ട്ര​​ങ്ങ​​ളും മു​​സ്​​​ലിം ഭൂ​​രി​​പ​​ക്ഷ​​മാ​​ണ്. അ​​പ്പോ​​ൾ ഇ​​ന്ത്യ​​യി​​ൽ​നി​​ന്നു​​ള്ള ഒ​​രു​ മു​​സ്​​​ലിം മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​​ൻ​കൂ​​ടി ത​െ​​ന്റ സം​​ഘ​​ത്തി​​ലു​​ണ്ടാ​​ക​​ണ​​മെ​​ന്ന്​ അ​​ദ്ദേ​​ഹം ചി​​ന്തി​​ച്ചി​​രി​​ക്കാം. പ്രാ​​​തി​​​നി​​​ധ്യ പ​​​രി​​​ഗ​​​ണ​​​ന​​​യി​​​ൽ അ​​​ദ്ദേ​​​ഹ​​​ത്തി​​​ന്‍റെ ചി​​​ന്ത​​​യി​​​ൽ വ​​​ന്ന പേ​​​ര്​ സ​​​ഈ​​​ദ്​ ന​​​ഖ് വി ​​​എ​​​ന്ന മു​​​സ്​​​​ലി​​മും ആ​​യി​​രി​​ക്കാം. പ​​ക്ഷേ, ക്ഷ​​ണി​​ക്കു​​ന്ന​​ത്​ സു​​ഹൃ​​ത്താ​​ണ്, സ​​ർ​​വോ​​പ​​രി പ്ര​​ധാ​​ന​​മ​​ന്ത്രി​​യും. ആ ​​ക്ഷ​​ണം നി​​ര​​സി​​ക്കാ​​നാ​​യി​​ല്ല.

ബം​​ഗ്ലാ​​ദേ​​ശി​​ലേ​​ക്കാ​​ണ്​ യാ​​ത്ര. ധാ​​ക്ക​​യി​​ലേ​​ക്ക്​ തി​​രി​​ക്കു​േ​​മ്പാ​​ൾ വി​​മാ​​നം നി​​റ​​യെ മു​​​​ഖോ​​​പാ​​​ധ്യാ​​​യ, ച​​​തോ​​​പാ​​​ധ്യാ​​​യ, ​മു​​​ഖ​​​ർ​​​ജി, ചാ​​റ്റ​​ർ​​ജി, ഘോ​​​ഷു​​മാ​​ർ... അ​​വ​​രി​​ൽ ഞാ​​ന​​റി​​യു​​ന്ന നി​​ര​​വ​​ധിപേ​​രു​​ണ്ട്. അ​​തിപ്ര​​ശ​​സ്​​​ത​​രാ​​യ ഒ​േ​​ട്ട​​റെ മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​​ർ. ഞ​​​ങ്ങ​​​ൾ ധാ​​​ക്ക​​​യി​​​ൽ വി​​​മാ​​​ന​​​മി​​​റ​​​ങ്ങി​​​യ​​​പ്പോ​​​ൾ​​ത​​ന്നെ ബം​​ഗാ​​ളി സം​​സാ​​രി​​ക്കു​​ന്ന​​വ​​രു​​ടെ കൂ​​ട്ടാ​​യ്​​​മ രൂ​​പ​​പ്പെ​​ട്ടു​​ക​​ഴി​​ഞ്ഞി​​രു​​ന്നു. അ​​വ​​ർ ഒ​​രു ഉ​​പസം​​ഘ​​മാ​​യി രൂ​​പാ​​ന്ത​​ര​​പ്പെ​​ട്ടു. ഞാ​​ൻ ഉ​​ൾ​​പ്പെ​​ടെ​​യു​​ള്ള​​വ​​ർ​​ക്ക്​ അ​​തി​​ന​​ക​​ത്ത്​ ഇ​​ട​​മി​​ല്ല. ഗു​​​ജ്റാ​​​ൽ മ​​​ന​​​സ്സി​​​ൽ ക​​​ണ്ട എ​​​ന്‍റെ മു​​​സ്​​​​ലിം സ്വ​​ത്വ​​ത്തി​​ന്​ അ​​തോ​​ടെ പ്ര​​​സ​​​ക്​​​​തി ഇ​​​ല്ലാ​​​താ​​​യി. മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​​ൻ എ​​ന്ന മേ​​ൽ​​വി​​ലാ​​സം ഉ​​ള്ള​​പ്പോ​​ൾ ത​​ന്നെ എ​​നി​​ക്ക്​ നേ​​രി​​ടേ​​ണ്ടി​​വ​​ന്ന ചി​​ല സ്വ​​ത്വപ്ര​​ശ്​​​ന​​ങ്ങ​​ളാ​​ണി​​ത്.

മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​​നാ​​യി 110ലേ​​റെ രാ​​ജ്യ​​ങ്ങ​​ളി​​ലേ​​ക്ക്​ ഞാ​​ൻ പോ​​യി​​ട്ടു​​ണ്ട്. വൈ​​റ്റ്​​​ഹൗ​​സി​​ലും ക്രെം​​ലി​​നി​​ലും ഞാ​​ൻ ക​​യ​​റി. ര​​ണ്ടി​​ട​​ത്തും പ്ര​​വേ​​ശ​​നം ല​​ഭി​​ച്ച അ​​ധി​​കം ഇ​​ന്ത്യ​​ൻ മാ​​ധ്യ​​മ​​പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ക​​ർ ഉ​​ണ്ടാ​​കി​​ല്ല. ഗോ​​ർ​​ബ​​ച്ചേ​​വി​​നെ ക്രെം​​ലി​​നി​​ൽ ചെ​​ന്ന്​ കാ​​ണു​േ​​മ്പാ​​ൾ ത​െ​​ന്റ പ്ര​​ഭാ​​വ​​ത്തി​െ​​ന്റ മൂ​​ർ​​ധ​​ന്യ​​ത​​യി​​ലാ​​യി​​രു​​ന്നു അ​​ദ്ദേ​​ഹം.

ഒ​​രു പാ​​തി​​ര​​ക്കാ​​ണ്​ ഹ​​വാ​​ന​​യി​​ൽ ഫി​​ദ​​ൽ കാ​​സ്​​​ട്രോ​​യു​​ടെ ഒാ​​ഫി​സി​​ലേ​​ക്ക്​ ക്ഷ​​ണം വ​​രു​​ന്ന​​ത്. വൈ​​കു​​ന്നേ​​രം മു​​ഴു​​വ​​ൻ കാ​​ത്തി​​രി​​ക്കു​​ക​​യാ​​യി​​രു​​ന്നു. അ​​ർ​​ധ​​രാ​​ത്രി 12 മ​​ണി​​യോ​​ടെ പ്ര​​സി​​ഡ​​ന്റിെ​​ന്റ ഒാ​​ഫി​സി​​ലേ​​ക്ക്​ വി​​ളി​​ക്ക​​പ്പെ​​ടു​േ​​മ്പാ​​ൾ ആ​​ശ​​ങ്ക​​യാ​​യി​​രു​​ന്നു. പ​​ക്ഷേ, കാ​​സ്​​​ട്രോ ആ ​​സ​​മ​​യ​​ത്തും വ​​ള​​രെ ഉൗ​​ർ​​ജ​​സ്വ​​ല​​നാ​​യി​​രു​​ന്നു. പു​​ല​​ർ​​ച്ചെ 2.30 വ​​രെ​​യും അ​േ​​ദ്ദ​​ഹ​​വു​​മാ​​യു​​ള്ള കൂ​​ടി​​ക്കാ​​ഴ്​​​ച നീ​​ണ്ടു. ഒ​​രു ക്യൂ​​ബ​​ൻ ചു​​രു​​ട്ട്​ കി​​ട്ടു​​മെ​​ന്ന്​ പ്ര​​തീ​​ക്ഷി​​ച്ചാ​​ണ്​ കാ​​സ്​​േ​​ട്രാ​​​യു​​ടെ ഒാ​​ഫി​​സി​​ലേ​​ക്ക്​ ക​​യ​​റി​​യ​​ത്. പ​​ക്ഷേ, അ​​പ്പോ​​ഴേ​​ക്കും അ​​ദ്ദേ​​ഹം പു​​ക​​വ​​ലി ഉ​​പേ​​ക്ഷി​​ച്ചി​​രു​​ന്നു. പ​േ​​ക്ഷ, അ​​ഭി​​മു​​ഖ​​ത്തി​​ന്​ മു​​മ്പാ​​യി അ​​ദ്ദേ​​ഹം ര​​ണ്ടു ക​​വി​​ൾ ബ്രാ​​ൻ​​ഡി കു​​ടി​​ച്ചു. കാ​​സ്​​​ട്രോ പു​​ക​​വ​​ലി ഉ​​പേ​​ക്ഷി​​ച്ചു​​വെ​​ന്ന​​ത്​ അ​​ന്നൊ​​രു അ​​ത്ഭു​ത​​മാ​​യി​​രു​​ന്നു. അ​​തു​​വ​​രെ ക​​ണ്ടി​​രു​​ന്ന ചി​​ത്ര​​ങ്ങ​​ളി​​ലെ​​ല്ലാം വ​​ലി​​യ സി​​ഗാ​​റും പി​​ടി​​ച്ചു​​നി​​ൽ​​ക്കു​​ന്ന കാ​​സ്​​​ട്രോ​​യെ ആ​​ണ്​ ക​​ണ്ടി​​രു​​ന്ന​​ത്.

മ​​ണ്ടേ​​ല, ഖ​​ദ്ദാ​​ഫി, കി​​സി​​ൻ​​ജ​​ർ, ബേ​​ന​​സീ​​ർ ഭു​േ​​ട്ടാ, ഷി​​മോ​​ൺ​ പെ​​ര​​സ്, യി​​ത്​​​ശാ​​ക്​ റ​​ബീ​​ൻ, ഹ​​ശ്​​​മി റ​​ഫ്​​​സ​​ഞ്​​​ജാ​​നി തു​​ട​​ങ്ങി അ​​ന​​വ​​ധി ലോ​​കനേ​​താ​​ക്ക​​ളു​​മാ​​യി അ​​ഭി​​മു​​ഖം. '71 ലെ ​​ബം​​ഗ്ലാ​​ദേ​​ശ്​ യു​​ദ്ധം മു​​ത​​ലു​​ള്ള ഏ​​താ​​ണ്ട്​ എ​​ല്ലാ രാ​​ജ്യാ​​ന്ത​​ര സം​​ഘ​​ർ​​ഷ മേ​​ഖ​​ല​​ക​​ളി​​ലും റി​​പ്പോ​​ർ​​ട്ടി​​ങ്ങി​നാ​​യി പോ​​യി​​ട്ടു​​ണ്ട്. '79 ലെ ​​ചൈ​​ന-​​വി​​യ​​റ്റ്​​​നാം യു​​ദ്ധം, നി​​ക​​രാ​​ഗ്വ ​​യു​​ദ്ധം, '91ലെ ​​ഒാ​​പ​​റേ​​ഷ​​ൻ ഡ​​സ​​ർ​​ട്ട്​ സ്​​​റ്റോം, അ​​ഫ്​​​ഗാ​​നി​​ലേ​​യും ഇ​​റാ​​ഖി​​ലേ​​യും യു.​​എ​​സ്​ അ​​ധി​​നി​​വേ​​ശം തു​​ട​​ങ്ങി​​യ​​വ അ​​തി​​ൽ ചി​​ല​​ത്​ മാ​​ത്രം.

Tags:    
News Summary - Saeed Naqvi interview

വായനക്കാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങള്‍ അവരുടേത്​ മാത്രമാണ്​, മാധ്യമത്തി​േൻറതല്ല. പ്രതികരണങ്ങളിൽ വിദ്വേഷവും വെറുപ്പും കലരാതെ സൂക്ഷിക്കുക. സ്​പർധ വളർത്തുന്നതോ അധിക്ഷേപമാകുന്നതോ അശ്ലീലം കലർന്നതോ ആയ പ്രതികരണങ്ങൾ സൈബർ നിയമപ്രകാരം ശിക്ഷാർഹമാണ്​. അത്തരം പ്രതികരണങ്ങൾ നിയമനടപടി നേരിടേണ്ടി വരും.