പുലർച്ചെ അഞ്ച് മണി.

പതിവുപോലെ അലാറം മുഴങ്ങുന്നതിന് മുമ്പേ ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ ഉണർന്നു. നാല്പത് വർഷമായുള്ള ശീലമാണത്. കുളിച്ച്, വെളുത്ത ഷർട്ടും മുണ്ടും ധരിച്ച് അദ്ദേഹം കണ്ണാടിക്ക് മുന്നിൽ നിന്നു. ഭാര്യ സാവിത്രി ഒരു കപ്പ് ചായ മാഷിന് നേരെ നീട്ടി.

‘ഇന്നാണ് അവസാന ദിവസം, അല്ലേ?’ അവൾ ചോദിച്ചു.

ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ ചെറുതായൊന്ന് ചിരിച്ചു. ‘അതെ... പക്ഷേ ഒരു അധ്യാപകന് ശരിക്കും വിരമിക്കാൻ പറ്റുമോ?’

ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർക്കും സാവിത്രിയമ്മയ്ക്കും സ്വന്തമായി മക്കളില്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ കുറവ് അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലും ശൂന്യത സൃഷ്ടിച്ചില്ല. സ്കൂളിലെ ഓരോ കുട്ടിയും ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർക്ക് സ്വന്തം മകനും മകളുമായിരുന്നു. ആരെങ്കിലും വിശന്നുവന്നാൽ സ്വന്തം കയ്യിൽനിന്ന് പണമെടുത്ത് ഭക്ഷണം വാങ്ങിക്കൊടുക്കും; പഠിക്കാൻ പ്രയാസപ്പെടുന്ന കുട്ടികൾക്ക് പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങി നൽകും. തെറ്റ് ചെയ്ത കുട്ടികളെ ശകാരിക്കുമ്പോഴും ഒടുവിൽ അവരുടെ തലയിൽ തലോടി പറയും:

‘നീ നന്നായി വളരണം...’

അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്കൂളിലെ എല്ലാവർക്കും അദ്ദേഹം വെറുമൊരു ഹെഡ്മാസ്റ്റർ മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഒരു അച്ഛൻ കൂടിയായിരുന്നു. അന്ന് സ്കൂളിൽ പതിവിലും കൂടുതൽ നിശ്ശബ്ദത തളംകെട്ടിനിന്നു. തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ഹെഡ്മാസ്റ്ററുടെ അവസാനത്തെ ഔദ്യോഗിക ദിനമാണിതെന്ന് കുട്ടികൾക്ക് അറിയാമായിരുന്നു.

അസംബ്ലിക്ക് ശേഷം യാത്രയയപ്പ് ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചു. അധ്യാപകരും മുൻവിദ്യാർത്ഥികളും സംസാരിച്ചു. പലരുടെയും വാക്കുകളിൽ നിറഞ്ഞത് ഒരേയൊരു കാര്യമായിരുന്നു: ‘ഞങ്ങൾ ഇന്ന് ഈ നിലയിൽ നിൽക്കുന്നതിന് ഒരേയൊരു കാരണമേയുള്ളൂ, ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ.’

അവസാനം മൈക്ക് ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്ററുടെ കൈകളിലെത്തി. കുറച്ചുനേരം അദ്ദേഹം കുട്ടികളുടെ മുഖങ്ങളിലേക്ക് കണ്ണോടിച്ചു. പലരുടെയും കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം പതുക്കെ സംസാരിച്ചു തുടങ്ങി:

‘പ്രിയപ്പെട്ട കുട്ടികളേ...

ഇന്ന് ഞാൻ എെൻറ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിെൻറ പടിയിറങ്ങുകയാണ്. പക്ഷേ നിങ്ങളോടുള്ള എെൻറ സ്നേഹം ഒരിക്കലും അവസാനിക്കില്ല. നിങ്ങൾക്ക് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും എെൻറ വീട്ടിലേക്ക് വരാം. സ്വന്തമായി മക്കളില്ലല്ലോ എന്ന ദുഃഖം ഞങ്ങൾ ഇന്നുവരെ അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. കാരണം, ഈ സ്കൂളിലെ ഓരോ കുട്ടിയും എനിക്ക് എെൻറ സ്വന്തം മക്കളാണ്. നിങ്ങളുടെ ഓരോരുത്തരുടെയും ചിരിയും വിജയവും ചെറിയ പുരോഗതി പോലും എെൻറ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്മാനങ്ങളായിരുന്നു.

നല്ല മനുഷ്യരായി വളരുക. ഉയർന്ന മാർക്ക് എല്ലാവർക്കും കിട്ടണമെന്നില്ല, എന്നാൽ നല്ലൊരു മനസ്സ് എല്ലാവർക്കും ഉണ്ടാകണം. ഭാവിയിൽ നിങ്ങൾ ജീവിതത്തിെൻറ ഉയരങ്ങളിൽ എത്തുമ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ കൈപിടിച്ച് നടത്തിയ ഈ അധ്യാപകനെ ഓർക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ... അതുതന്നെയാണ് എെൻറ ഏറ്റവും വലിയ അംഗീകാരം. ഇന്ന് ഞാൻ ഈ സ്കൂളിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങുകയാണ്. എങ്കിലും എെൻറ ഹൃദയം... എന്നും ഇവിടെത്തന്നെയുണ്ടാകും.

എല്ലാവർക്കും എെൻറ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ നന്ദി.’

ഹാളിൽ ഒരു നിമിഷം പൂർണ്ണ നിശ്ശബ്ദത പടർന്നു. പിന്നീട് കുട്ടികൾ ഒന്നടങ്കം എഴുന്നേറ്റ് നിന്ന് കൈയടിച്ചു. പലരുടെയും കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞൊഴുകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്ററും തൻ്റെ കണ്ണുനീർ തുടച്ചു. വൈകുന്നേരം വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ സാവിത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഇഷ്ടപ്പെട്ട സദ്യയും പായസവും ഒരുക്കിയിരുന്നു.

ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിനിടെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘ഇന്ന് കുട്ടികൾ കരയുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ... മനസ്സ് നിറഞ്ഞുപോയി.’

‘നാളെ മുതൽ വിശ്രമമല്ലേ?’ സാവിത്രി ചോദിച്ചു.

അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിച്ചു: ‘ഇത്രയും വർഷം ഓടിത്തളർന്ന മനുഷ്യനല്ലേ... ഇനി കുറച്ച് വിശ്രമിക്കാം.’

രാത്രി രണ്ടുപേരും വൈകിപ്പോകും വരെ പഴയ ഓർമ്മകൾ പങ്കുവെച്ചു. ഉറങ്ങാൻ കിടക്കുമ്പോൾ ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ പതുക്കെ പറഞ്ഞു: ‘ജീവിതം എനിക്ക് തന്നതെല്ലാം പൂർണ്ണം... ഇനി ഒന്നിലും പരാതിയില്ല.’

അല്പസമയത്തിനകം അദ്ദേഹം നിദ്രയിലാണ്ടു.

പിറ്റേന്ന് പുലർച്ചെ, പതിവുപോലെ ചായയുമായി സാവിത്രി മുറിയിലെത്തി.

‘ഏട്ടാ... എഴുന്നേൽക്കൂ...’ മറുപടിയില്ല. അവൾ പതുക്കെ അദ്ദേഹത്തിെൻറ തോളിൽ തൊട്ടുവിളിച്ചു. ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ തികച്ചും ശാന്തനായി, യാതൊരു വേദനയുമറിയാതെ എന്നെന്നേക്കുമായി വിടപറഞ്ഞിരുന്നു.

ആ വാർത്ത ഗ്രാമത്തിലാകെ പടർന്നു. സ്കൂളിന് അന്ന് അവധി പ്രഖ്യാപിച്ചു. നൂറുകണക്കിന് കുട്ടികൾ സ്കൂൾ യൂണിഫോമിൽ അദ്ദേഹത്തിെൻറ വീട്ടിലേക്കൊഴുകിയെത്തി.

പൂക്കൾ അർപ്പിച്ച് അവർ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. അതിനിടയിൽ ഒരു ചെറിയ കുട്ടി തടസ്സപ്പെട്ട ശബ്ദത്തോടെ ടീച്ചറോട് ചോദിച്ചു: ‘ടീച്ചർ... ഇനി നമ്മളെ 'മോനേ' എന്ന് വിളിക്കാൻ ആരാ ഉള്ളത്...?’

ആ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആർക്കും കണ്ണീരടക്കാനായില്ല. ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർക്ക് സ്വന്തമായി മക്കളുണ്ടായിരുന്നില്ല. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിെൻറ യാത്രയയപ്പിൽ കണ്ണീർ വാർത്തത് ഒരു കുടുംബമല്ല... ഒരു തലമുറയായിരുന്നു! ചില മനുഷ്യരുടെ ജീവിതം അവസാനിക്കുന്നത് ഒരു നിമിഷം കൊണ്ടാണ്. പക്ഷേ അവർ വിതച്ച സ്നേഹം... തലമുറകളോളം ഇവിടെ ജീവിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.

തയാറാക്കിയത്: മഹേഷ് കെ.വി. ദമ്മാം