ലോക അധ്യാപക ദിനം: അധ്യാപകൻ, വിദ്യാഭ്യാസം, അസമത്വം

ഒക്ടോബർ അഞ്ച് ലോക അധ്യാപക ദിനമായി ആചരിക്കുമ്പോൾ ലോകം അധ്യാപകരെ ആദരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വർഷം അധ്യാപകരെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കേണ്ടത് ഒരു അഭിനന്ദനചോദ്യമല്ല; ഒരു മനുഷ്യാവകാശ ചോദ്യമാണ്. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ കുട്ടികളെ പഠിപ്പിക്കുന്ന അധ്യാപകർ ഇന്ന് എവിടെയാണ് നിൽക്കുന്നത്? അവർ സുരക്ഷിതരാണോ? അവർക്ക് മാന്യമായി ജീവിക്കാനാകുന്നുണ്ടോ? അവർക്ക് പഠിപ്പിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടോ? യുദ്ധവും ദാരിദ്ര്യവും കുടിയേറ്റവും സാങ്കേതികവിപ്ലവവും സാമൂഹിക അസമത്വവും അവരുടെ ജീവിതത്തെ എങ്ങനെ മാറ്റുന്നു?

ഇന്ന് ലോക വിദ്യാഭ്യാസരംഗം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വൈരുധ്യങ്ങളിലൊന്ന് ഇതാണ്: വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് ലോകം കൂടുതൽ സംസാരിക്കുമ്പോൾ അധ്യാപകരുടെ ജീവിതവും തൊഴിൽസാഹചര്യങ്ങളും പല ഇടങ്ങളിലും കൂടുതൽ ദുഷ്കരമാകുകയാണ്. യുനെസ്കോയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം 2030-ഓടെ ലോകത്തിന് ഏകദേശം 4.4 കോടി അധിക അധ്യാപകർ ആവശ്യമായി വരും. എന്നാൽ പ്രശ്നം അധ്യാപകരുടെ എണ്ണം മാത്രമല്ല. അധ്യാപകരെ ഈ രംഗത്തേക്ക് ആകർഷിക്കാനും പരിശീലിപ്പിക്കാനും അവർക്ക് മാന്യമായ തൊഴിൽസാഹചര്യം ഒരുക്കാനും അതിലും പ്രധാനമായി അവരെ ഈ തൊഴിൽമേഖലയിൽ നിലനിർത്താനും ലോകം പരാജയപ്പെടുന്നിടത്താണ് യഥാർഥ പ്രതിസന്ധി.

അധ്യാപക ക്ഷാമത്തിന്റെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ മുഖം യുദ്ധഭൂമികളിലാണ് കാണുന്നത്. ഗസ്സ, യുക്രൈൻ, സുഡാൻ, സിറിയ, യമൻ, അഫ്ഗാനിസ്താൻ തുടങ്ങി സംഘർഷങ്ങളും യുദ്ധങ്ങളും നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ അധ്യാപകർ സാധാരണ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവരല്ല. അവർ പലപ്പോഴും യുദ്ധത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഇരകളാണ്. സ്കൂളുകൾ തകർന്നുവീഴുമ്പോൾ അധ്യാപകരുടെ ജോലി മാത്രമല്ല ഇല്ലാതാകുന്നത്; ഒരു തലമുറയുടെ ഭാവിയിലേക്കുള്ള പാലമാണ് തകരുന്നത്. കുട്ടികൾ അഭയാർഥികളാകുമ്പോൾ അവരുടെ അധ്യാപകരും പലപ്പോഴും കുടിയൊഴിയേണ്ടിവരുന്നു. ചിലർ കുടുംബാംഗങ്ങളെ നഷ്ടപ്പെടുന്നു; ചിലർ സ്വന്തം വീടുകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു; ചിലർ പഠിപ്പിച്ചിരുന്ന സ്കൂൾ തന്നെ നഷ്ടപ്പെടുന്നു.

യുദ്ധം വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിലുപരി അധ്യാപകന്റെ മനസിനെയാണ് ആദ്യം തകർക്കുന്നത്. ബോംബാക്രമണങ്ങളുടെ ഭീതിയിലൂടെയും ഭക്ഷണ-വെള്ള ക്ഷാമത്തിലൂടെയും സ്വന്തം കുടുംബത്തിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്ന ഒരാൾ എങ്ങനെ ഒരു കുട്ടിക്ക് സമാധാനത്തിന്റെ പാഠം പഠിപ്പിക്കും? എന്നിട്ടും ലോകത്തിന്റെ പല സംഘർഷ മേഖലകളിലും അധ്യാപകർ അതുതന്നെയാണ് ചെയ്യുന്നത്. തകർന്ന കെട്ടിടങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കിടയിലും താൽക്കാലിക ടെന്റുകളിലും അഭയാർഥി ക്യാമ്പുകളിലും അവർ ക്ലാസ് മുറികൾ പുനർനിർമിക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ ഒരു ബ്ലാക്ക്ബോർഡും കുറച്ച് പുസ്തകങ്ങളും മാത്രമാണ് അവരുടെ കൈവശമുള്ളത്. എന്നിട്ടും അവർ കുട്ടികളോട് പറയുന്നു—നിങ്ങളുടെ ഭാവി ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല.

അതുകൊണ്ടാണ് യുദ്ധകാല അധ്യാപകർ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നിശ്ശബ്ദരായ നായകരിൽപ്പെടുന്നത്. അവർ അറിവ് മാത്രമല്ല സംരക്ഷിക്കുന്നത്; പ്രതീക്ഷയാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നത്. ഒരു അധ്യാപകൻ യുദ്ധബാധിതനായ ഒരു കുട്ടിയെ വീണ്ടും പുസ്തകത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, അത് ഒരു ക്ലാസ് എടുക്കുന്ന പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല. അത് ഭീതിയിൽ നിന്ന് സാധാരണ ജീവിതത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ചെറിയ തിരിച്ചുവരവാണ്.

എന്നാൽ യുദ്ധം മാത്രമല്ല അധ്യാപകരുടെ ശത്രു. ദാരിദ്ര്യവും സാമൂഹിക അസമത്വവും കുടിയേറ്റവും ഗ്രാമീണ പിന്നാക്കാവസ്ഥയും അധ്യാപകരുടെ തൊഴിൽജീവിതത്തെ പല രാജ്യങ്ങളിലും സങ്കീർണമാക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്ര പ്രദേശങ്ങളിൽ അധ്യാപകർ വലിയ ക്ലാസുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു, കുറഞ്ഞ വിഭവങ്ങളോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, പലപ്പോഴും ആവശ്യമായ പരിശീലനമില്ലാതെ പുതിയ തലമുറയെ പഠിപ്പിക്കേണ്ടിവരുന്നു. നഗരത്തിലെ മികച്ച സൗകര്യമുള്ള സ്കൂളിൽ പഠിപ്പിക്കുന്ന അധ്യാപകനും ദൂരെയുള്ള ഒരു ഗ്രാമത്തിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ പോലും പരിമിതമായ സ്കൂളിൽ പഠിപ്പിക്കുന്ന അധ്യാപകനും ഒരേ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നതായി പറയാമെങ്കിലും അവരുടെ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ ഒരുപോലെയല്ല.

ഇവിടെയാണ് അധ്യാപക അസമത്വം എന്ന പുതിയ ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത്. ദരിദ്ര സമൂഹങ്ങൾക്ക് പലപ്പോഴും ഏറ്റവും മികച്ച അധ്യാപകരെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആവശ്യമുണ്ട്; എന്നാൽ മികച്ച തൊഴിൽസാഹചര്യങ്ങൾ ലഭിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിലേക്ക് അധ്യാപകർ സ്വാഭാവികമായി ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ അധ്യാപക ക്ഷാമം ഒരു എണ്ണത്തിന്റെ പ്രശ്നമല്ല. ആർക്കാണ് നല്ല അധ്യാപകനെ ലഭിക്കുന്നത് എന്നതാണ് യഥാർഥ ചോദ്യം.

ഇന്ത്യയിലും ഇതിന്റെ പ്രതിഫലനങ്ങളുണ്ട്. നഗരങ്ങളിലും സമ്പന്ന കുടുംബങ്ങളിലെ കുട്ടികൾക്കും മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസ വിഭവങ്ങൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെ പിന്നാക്ക മേഖലകളിൽ അധ്യാപകരുടെയും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെയും കുറവ് ഇപ്പോഴും ഒരു വെല്ലുവിളിയാണ്. എന്നാൽ കേരളം പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ദീർഘകാല നിക്ഷേപം നടത്തിയതിലൂടെ താരതമ്യേന മികച്ച സാഹചര്യം സൃഷ്ടിച്ച സംസ്ഥാനമാണ്. അധ്യാപക-വിദ്യാർഥി അനുപാതം, ഡിജിറ്റൽ സൗകര്യങ്ങൾ, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറ എന്നിവയിൽ കേരളം നിരവധി മേഖലകളിൽ മുന്നിലാണ്. എന്നിരുന്നാലും അധ്യാപകന്റെ തൊഴിൽഭാരം, പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യ, ജനസംഖ്യാ മാറ്റം, വിദ്യാർഥികളുടെ പഠനശീലങ്ങളിലെ മാറ്റം തുടങ്ങിയ വെല്ലുവിളികൾ കേരളത്തിലും നിലനിൽക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയിൽ അടുത്തകാലത്ത് ശ്രദ്ധ നേടിയ 'School Thik Karo' പോലുള്ള പൊതുഇടപെടലുകളെ ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മറ്റൊരു രീതിയിൽ വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അത് സ്കൂളിന്റെ മതിലുകൾ, ബെഞ്ചുകൾ, ജനലുകൾ, കുടിവെള്ളം, ശുചിമുറി, റോഡ് തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്ന ഒരു ശ്രമം മാത്രമല്ല. അതിനപ്പുറം അത് ആ സ്കൂളിന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന അധ്യാപകന്റെ മുഖം സമൂഹത്തിന് കാണിച്ചുതരുന്ന കണ്ണാടിയാണ്. ഒരു തകർന്ന ബെഞ്ചിന്റെ പിന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് ഒരു അധ്യാപകനാണ്. കുടിവെള്ളമില്ലാത്ത ക്ലാസ് മുറിയിൽ കുട്ടികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു അധ്യാപകനാണ്. മതിയായ സൗകര്യങ്ങളില്ലാത്ത സ്കൂളിൽ പഠനത്തിന്റെ സ്വപ്നം നിലനിർത്തുന്നത് ഒരു അധ്യാപകനാണ്.

അതുകൊണ്ട് സ്കൂളിന്റെ ഭൗതിക അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുമ്പോൾ നാം യഥാർഥത്തിൽ അധ്യാപകന്റെ തൊഴിൽജീവിതത്തെക്കുറിച്ചാണ് ചോദിക്കുന്നത്. ഒരു ക്ലാസ് മുറിയിൽ ആവശ്യമായ സൗകര്യങ്ങളില്ലെങ്കിൽ അധ്യാപകന്റെ കഴിവ് പരിമിതപ്പെടുന്നു. ഒരു സ്കൂളിൽ അധ്യാപകർ കുറവാണെങ്കിൽ ശേഷിക്കുന്ന അധ്യാപകന്റെ ജോലി ഇരട്ടിയാകുന്നു. ഭരണപരമായ ചുമതലകൾ കൂടുമ്പോൾ കുട്ടികളോടൊപ്പം ചെലവഴിക്കേണ്ട സമയം കുറയുന്നു. അതിനാൽ 'School Thik Karo' എന്ന ആശയത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അർഥം 'Teacher’s Work Environment Thik Karo' എന്നതിലേക്കും നീളണം.

അധ്യാപകനെ പലപ്പോഴും സമൂഹം ഒരു സേവനദാതാവായി കാണുന്നു. എന്നാൽ അധ്യാപകൻ ഒരു സാധാരണ ജീവനക്കാരനല്ല. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ അറിവും മൂല്യങ്ങളും അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് കൈമാറുന്ന പ്രൊഫഷണലാണ്. ഒരു ഡോക്ടർ ശരീരത്തെ ചികിത്സിക്കുന്നതുപോലെ അധ്യാപകൻ ഒരു തലമുറയുടെ ചിന്തയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരു എഞ്ചിനീയർ കെട്ടിടം നിർമിക്കുന്നതുപോലെ അധ്യാപകൻ മനുഷ്യശേഷി നിർമിക്കുന്നു. പക്ഷേ ഈ തൊഴിൽക്ക് ആവശ്യമായ ബഹുമാനം, സ്വാതന്ത്ര്യം, പരിശീലനം, സുരക്ഷ, മാന്യമായ പ്രതിഫലം എന്നിവ എല്ലായിടത്തും ഉറപ്പായിട്ടില്ല.

ഇന്നത്തെ അധ്യാപകന്റെ ജോലി മുൻകാലത്തേക്കാൾ സങ്കീർണമാണ്. ഒരു പുസ്തകത്തിലെ ഉള്ളടക്കം കുട്ടികൾക്ക് വിശദീകരിക്കുക എന്നത് മാത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുമതലയല്ല. കുട്ടികളുടെ മാനസികാരോഗ്യം, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ ലോകം, തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ, സൈബർ അപകടങ്ങൾ, ലിംഗസമത്വം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളും അധ്യാപകന്റെ ക്ലാസ് മുറിയിലേക്ക് കടന്നുവന്നിരിക്കുന്നു.

അതിന് പുറമേ കൃത്രിമബുദ്ധി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ മാറ്റുകയാണ്. AI ഒരു വിദ്യാർഥിക്ക് ഉത്തരങ്ങൾ നൽകാം; എന്നാൽ ഒരു അധ്യാപകന്റെ മനുഷ്യബന്ധത്തിന് പകരമാകില്ല. ഒരു കുട്ടി എന്തുകൊണ്ടാണ് മിണ്ടാതിരിക്കുന്നതെന്ന് AI തിരിച്ചറിയണമെന്നില്ല. പരീക്ഷയിൽ കുറഞ്ഞ മാർക്ക് നേടിയ വിദ്യാർഥിക്ക് ഒരു വാക്കിലൂടെ ആത്മവിശ്വാസം നൽകാനും AIക്ക് കഴിയില്ല. അറിവിനൊപ്പം മൂല്യവും വിവേചനശേഷിയും സഹാനുഭൂതിയും വളർത്തുന്നതിലാണ് അധ്യാപകന്റെ യഥാർഥ ശക്തി. അതുകൊണ്ട് AIയുടെ കാലത്ത് അധ്യാപകൻ അപ്രസക്തനാകുകയല്ല; മറിച്ച് കൂടുതൽ പ്രസക്തനാകുകയാണ്. എന്നാൽ അധ്യാപകർക്ക് തന്നെ AI, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ, പുതിയ അധ്യാപനരീതികൾ എന്നിവയിൽ തുടർച്ചയായ പരിശീലനം നൽകണം. സാങ്കേതികവിദ്യ അധ്യാപകന്റെ പകരക്കാരനല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹായി ആയിരിക്കണം.

ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ഇതേ സത്യം ബാധകമാണ്. സർവകലാശാലയിലെ അധ്യാപകൻ അറിവ് പകരുന്നയാൾ മാത്രമല്ല; അറിവ് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഗവേഷകനുമാണ്. അതിനാൽ അക്കാദമിക് സ്വാതന്ത്ര്യം, ഗവേഷണസ്വാതന്ത്ര്യം, അഭിപ്രായപ്രകടനത്തിനുള്ള ഇടം, സ്ഥാപന സ്വയംഭരണം എന്നിവ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. 1997-ലെ UNESCO Recommendation concerning the Status of Higher-Education Teaching Personnel ഈ തത്വങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. അറിവിനെ ഭയപ്പെടുന്ന സമൂഹത്തിന് നവീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല; ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ കഴിയാത്ത സർവകലാശാലയ്ക്ക് പുതിയ അറിവ് സൃഷ്ടിക്കാനും കഴിയില്ല.

1966-ലെ ILO-UNESCO Recommendation concerning the Status of Teachers അധ്യാപകന്റെ സാമൂഹിക പദവി, തൊഴിൽസുരക്ഷ, ശമ്പളം, തൊഴിൽസാഹചര്യങ്ങൾ, തുടർപരിശീലനം എന്നിവയെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി. ഇന്ന്, അറുപത് വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, ഈ ആശയം കൂടുതൽ പ്രസക്തമാണ്. അധ്യാപകനെ ആദരിക്കുന്നത് അധ്യാപക ദിനത്തിലെ ഒരു ചടങ്ങിൽ മാത്രം അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നതല്ല. അധ്യാപകനെ ആദരിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന് നല്ലൊരു ക്ലാസ് മുറി നൽകുന്നതിലും, അമിതമായ ഭരണഭാരം കുറയ്ക്കുന്നതിലും, മാന്യമായ ശമ്പളം ഉറപ്പാക്കുന്നതിലും, തൊഴിൽസുരക്ഷ നൽകുന്നതിലും, പ്രൊഫഷണൽ അഭിപ്രായത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്നതിലുമാണ്.

ലോക അധ്യാപക ദിനം അതുകൊണ്ട് ഒരു ചോദ്യം കൂടി ഉയർത്തണം: അധ്യാപകരിൽ നിന്ന് നാം എത്രമാത്രം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു, അതിനനുസരിച്ച് അവർക്ക് നാം എന്താണ് നൽകുന്നത്?

ഒരു സ്കൂൾ ശരിയാക്കുന്നത് ചുമരുകളും ബെഞ്ചുകളും മാത്രം ശരിയാക്കുന്നതല്ല; അവിടെ സ്വപ്നം കാണുന്ന കുട്ടിയെയും ആ സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് വഴികാട്ടുന്ന അധ്യാപകനെയും സംരക്ഷിക്കുകയാണ്. സ്വന്തം പ്രയാസങ്ങൾ മറച്ചുവെച്ച് കുട്ടികൾക്ക് പ്രതീക്ഷ നൽകുന്നവരാണ് അധ്യാപകർ. അതിനാൽ അവർക്കു നന്ദി പറയുന്നതിനപ്പുറം സുരക്ഷിതവും മാന്യവുമായ തൊഴിൽജീവിതവും ആവശ്യമായ സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്. കാരണം അധ്യാപകന്റെ കൈയിൽ ഒരു പാഠപുസ്തകം മാത്രമല്ല—ഒരു തലമുറയുടെ ഭാവിയാണ്. അധ്യാപകന്റെ ജീവിതം സുരക്ഷിതമാകുമ്പോഴാണ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാവിയും സുരക്ഷിതമാകുന്നത്.