ഒരു ടബ് പോപ്കോണിന് 295 മുതൽ 600 രൂപ വരെ, 510 മില്ലിലിറ്റർ കുപ്പിവെള്ളത്തിന് 70 രൂപ; ഈ ഓണക്കാലത്ത് സംസ്ഥാനത്തെ മാളുകളിലെ തിയേറ്ററുകളിലുള്ള ലഘുഭക്ഷണശാലകളിൽ പരിശോധന നടത്തിയ ലീഗൽ മെട്രോളജി വകുപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ കണ്ടെത്തിയ വിലവിവരക്കണക്കുകളാണിത്. കമ്പോളവിലയുടെ അഞ്ചിരട്ടിവരെയാണ് ചില കൗണ്ടറുകളിൽ ഈടാക്കുന്നതെന്ന് എറണാകുളം ജില്ലാ സപ്ലൈ ഓഫീസർ വി.ആർ. ഷാജി സ്ഥിരീകരിച്ചു. ഇത് ചില കച്ചവടക്കാരുടെ അത്യാഗ്രഹത്തിന്റെ കഥയല്ല; കൃത്യമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒരു സാമ്പത്തികസംവിധാനത്തിന്റെ കഥയാണ്. ആ സംവിധാനം മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ നമ്മൾ ചോളത്തിൽനിന്നു തുടങ്ങണം.

പോപ്കോൺ വരുന്ന വഴി

സാധാരണ ചോളമല്ല, കട്ടിയുള്ള തൊലിയും ഉള്ളിൽ ഈർപ്പവുമുള്ള പ്രത്യേകയിനം മക്കച്ചോളമാണ് പോപ്കോൺ ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ചൂടാകുമ്പോൾ ഉള്ളിലെ ജലം നീരാവിയായി മർദം കൂടി തൊലി പൊട്ടി ധാന്യം പുറത്തേക്കു മറിയുന്നു; നൂറു ഗ്രാം ധാന്യം മൂന്നു ലിറ്ററോളം പോപ്കോണായി മാറും. മൊത്തവിപണിയിൽ മക്കച്ചോളം കിലോയ്ക്ക് 60 മുതൽ 90 രൂപ വരെയാണ് വില. ഒരു ടബ് പോപ്കോൺ ഉണ്ടാക്കാൻ ആറു മുതൽ ഒൻപതു രൂപയുടെ ചോളം മതിയാകും. എണ്ണയോ വെണ്ണയോ അഞ്ചു മുതൽ എട്ടു രൂപ; ഉപ്പും കാരമലും മസാലയും രണ്ടോ മൂന്നോ രൂപ. ഏറ്റവും ചെലവേറിയ ഘടകം പോപ്കോൺ നിറച്ചുനൽകുന്ന കടലാസ്ടബ്ബും അതിന്റെ അടപ്പുമാണ്; പത്തു മുതൽ പതിനഞ്ചു രൂപ വരെ. എല്ലാം കൂട്ടിയാൽ ചെലവ് 25 മുതൽ 35 രൂപ വരെ. വിൽക്കുന്നത് 330 രൂപയ്ക്ക്. വാടകയും വൈദ്യുതിയും ജീവനക്കാരുടെ ശമ്പളവും അഞ്ചു ശതമാനം ജി.എസ്.ടി.യും കിഴിച്ചാൽപ്പോലും ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ലാഭകരമായ ചില്ലറവ്യാപാര മാതൃകകളിലൊന്നാണ് ഈ കൗണ്ടർ.

കർഷകർക്ക് എന്തു കിട്ടി?

സാധനവില കൂടുമ്പോൾ അതിന്റെ ഗുണം എവിടെയെങ്കിലുമുള്ള ഉല്പാദകർക്ക് കിട്ടുന്നുണ്ടാകും എന്നൊരു ധാരണ നമുക്കുണ്ട്.എന്നാൽ ഈ കണക്കു നോക്കാം. 2026-27 ഖാരിഫ് സീസണിലേക്കുള്ള മക്കച്ചോളത്തിന്റെ താങ്ങുവില ക്വിന്റലിന് 2,410 രൂപയാണ്; അതായത് കിലോയ്ക്ക് 24 രൂപ 10 പൈസ. കൃഷിച്ചെലവ് ക്വിന്റലിന് 1,544 രൂപയെന്നാണ് ഔദ്യോഗിക കണക്ക്. പോപ്കോൺ പ്രത്യേകയിനമായതിനാൽ കർഷകന് അല്പം കൂടുതൽ കിട്ടും; കിലോയ്ക്ക് 30 മുതൽ 40 രൂപ വരെ. അപ്പോൾ ആ ടബ്ബിലെ നൂറു ഗ്രാം ചോളത്തിന് കർഷകനു കിട്ടിയത് മൂന്നോ നാലോ രൂപ മാത്രം. ഉപഭോക്താവ് ചെലവിടുന്ന നൂറു രൂപയിൽ കർഷകരിലേക്ക് എത്തുന്നത് ഒരു രൂപ മാത്രമാണ്. ആകയാൽ നമ്മുടെ മിഥ്യാധാരണ തിരുത്തപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. ധാന്യം അസംസ്കൃതവസ്തുവായി മാത്രം നിൽക്കുന്ന ഒരു ഉല്പന്നത്തിൽ അന്തിമവില എത്ര ഉയർന്നാലും കർഷക വിഹിതം ഉയരില്ല; കാരണം ആ വിലയിൽ ചോളത്തിന്റെ പങ്ക് ഒരു ശതമാനം മാത്രമാണ്. ബാക്കി തൊണ്ണൂറ്റൊൻപതും വിളവുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത ഘടകങ്ങളാണ്: വാടക, ബ്രാൻഡ്, കുത്തകാവകാശം എന്നിങ്ങനെ.

ടിക്കറ്റ് വിലക്കുറവല്ല, കെണിയാണ്

എന്തുകൊണ്ടാണ് തിയേറ്ററുകൾ ടിക്കറ്റ് വില താരതമ്യേന നിയന്ത്രിച്ചുനിർത്തി കൗണ്ടറിൽ കൊള്ളയടിക്കുന്നത്? സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനെ രണ്ടുഘട്ട വിലനിർണയം (two-part tariff) എന്നു വിളിക്കുന്നു. പ്രവേശനത്തിന് ഒരു ഫീസ്, അകത്തുകയറിയ ശേഷം ഓരോ ഉപയോഗത്തിനും വേറെ ഫീസ്. 1971-ൽ വാൾട്ടർ ഓയ് ‘‘ഡിസ്നിലാൻഡ് ധർമസങ്കടം’’ എന്ന പ്രബന്ധത്തിൽ വിശദീകരിച്ച അതേ മാതൃകയാണിത്. ഈ രീതിക്ക് തിയേറ്റർ വ്യവസായത്തിൽ ഒരധിക പ്രേരണ കൂടിയുണ്ട്. റിലീസ് ആഴ്ചയിൽ ടിക്കറ്റ് വരുമാനത്തിന്റെ പകുതിയിലേറെ വിതരണക്കാരുടെ പെട്ടിയിലേക്ക് പോകും. എന്നാൽ പോപ്കോണിന്റെയും വെള്ളത്തിന്റെയും വരുമാനം പൂർണമായും തിയേറ്ററുടമകൾക്കാണ് ലഭിക്കുക. കൗണ്ടറിലെ ഒരു രൂപയ്ക്ക് ബോക്സോഫീസിലെ രണ്ടു രൂപയുടെ ലാഭമൂല്യമുണ്ട്.

പി.വി.ആർ. ഐനോക്സിന്റെ 2025-26 സാമ്പത്തികവർഷത്തെ മൊത്തം വരുമാനം 6,743 കോടി രൂപയാണ്. ഇതിൽ ടിക്കറ്റ് വരുമാനം 3,530 കോടിയും ഭക്ഷണപാനീയങ്ങളിൽനിന്ന് 2,088 കോടിയുമാണ്; അതായത് മൊത്തം വരുമാനത്തിന്റെ 31 ശതമാനം. ശരാശരി ടിക്കറ്റ് വില 280 രൂപയായിരിക്കെ, ഒരു കാഴ്ചക്കാരൻ ഭക്ഷണത്തിനു ചെലവാക്കുന്നത് ശരാശരി 147 രൂപയാണ്.

കമ്പനിയുടെ വരുമാനം 25 ശതമാനം വളർന്നപ്പോൾ പ്രേക്ഷകരുടെ എണ്ണത്തിൽ വന്ന വർധന വെറും 1.5 ശതമാനം മാത്രം. വളർച്ച മുഴുവൻ നിരക്കുകളിൽനിന്നാണ്, ആളുകളിൽനിന്നല്ല. കൂടുതൽ പേരെ സിനിമ കാണിക്കുന്ന വ്യവസായമല്ല ഇത്; മറിച്ച്, ഒരേ ആളുകളിൽനിന്ന് കൂടുതൽ ഊറ്റിയെടുക്കുന്ന ഒന്നാണ്. മാളുകളിലെ തിയേറ്ററുകൾ വാടക നൽകുന്നത് വരുമാനവിഹിതമായാണ്; അതുകൊണ്ട് ഓരോ ചതുരശ്രയടിയും പരമാവധി പിഴിയേണ്ടത് അവരുടെ ബാധ്യതയാകുന്നു. കൗണ്ടറിന്റെ ക്രമീകരണവും അതനുസരിച്ചാണ്: ലോബിയിൽ നിറയുന്ന വെണ്ണയുടെ മണം, ഒറ്റയ്ക്കു വാങ്ങിയാൽ അസാധ്യമെന്നു തോന്നിപ്പിക്കുന്ന വിലയിട്ട കോംബോ പാക്കുകൾ, ചെറുതും വലുതും തമ്മിൽ വെറും 40 രൂപയുടെ വ്യത്യാസം കാണിച്ച് വലുതു വാങ്ങിപ്പിക്കുന്ന തന്ത്രം, ഇടവേളയുടെ പത്തു മിനിറ്റിനുള്ളിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ നിർബന്ധിക്കുന്ന സമയക്കുറവ്. ഇതെല്ലാം പെരുമാറ്റ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ പാഠപുസ്തകത്തിൽനിന്ന് നേരിട്ടെടുത്തതാണ്.

തിയേറ്റർ സ്വകാര്യസ്വത്താണെന്നും പുറത്തുനിന്നുള്ള ഭക്ഷണം വിലക്കാൻ ഉടമയ്ക്ക് അധികാരമുണ്ടെന്നും 2023 ജനുവരിയിൽ സുപ്രീംകോടതി വിധിച്ചത് എല്ലാവരും ഓർക്കുന്നു. എന്നാൽ വിധിയുടെ രണ്ടാം പകുതി അധികമാരും ഓർക്കുന്നില്ല: ശുദ്ധമായ കുടിവെള്ളം സൗജന്യമായി നൽകാൻ തിയേറ്ററുകൾക്ക് ബാധ്യതയുണ്ട്. സൗജന്യ കുടിവെള്ളം നിയമപരമായ ബാധ്യതയായിരിക്കെയാണ് 510 മില്ലിലിറ്ററിന് 70 രൂപ ഈടാക്കുന്നത്; അതായത് ലിറ്ററിന് 137 രൂപ.

വാതിൽ അടയ്ക്കുകയും പുറത്തുനിന്നുള്ള ഭക്ഷണം വിലക്കുകയും ചെയ്തുകഴിഞ്ഞാൽപ്പിന്നെ അവിടെ വിപണിയില്ല, ചുങ്കപ്പിരിവാണ് നടക്കുന്നത്.

ഭക്ഷ്യമന്ത്രി അനൂപ് ജേക്കബ് തുറന്നുസമ്മതിച്ചതുപോലെ സർക്കാരിന് ഇതിൽ ഇടപെടാൻ പരിമിതികളുണ്ട്. ലീഗൽ മെട്രോളജി വകുപ്പിന് പരിശോധിക്കാനാവുക അളവും എം.ആർ.പി.യും മാത്രമാണ്; മെനുവിലെ നിരക്ക് നിശ്ചയിക്കാൻ അവർക്ക് അധികാരമില്ല. പോപ്കോൺ പാക്ക് ചെയ്യാതെ അയഞ്ഞ രൂപത്തിൽ വിൽക്കുന്നതുകൊണ്ട് എം.ആർ.പി.യുമില്ല. ഇത് യാദൃച്ഛികമല്ല; പാക്ക് ചെയ്ത ചരക്കുകൾക്കുള്ള ചട്ടങ്ങളിൽനിന്ന് ഒഴിവാകാനുള്ള കൃത്യമായ വഴിയാണ് ‘‘അയഞ്ഞ വിൽപന’’.

വിലനിയന്ത്രണമല്ല, ലൈസൻസ് വ്യവസ്ഥ

തിയേറ്ററുകളുടെ വാദവും തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. ഒ.ടി.ടി.യുടെ വരവിനുശേഷം പ്രേക്ഷകർ കുറഞ്ഞു; കേരളത്തിലെ നൂറുകണക്കിന് ഒറ്റസ്ക്രീൻ തിയേറ്ററുകൾ അടച്ചുപൂട്ടി; ടിക്കറ്റ് വരുമാനത്തിന്റെ പകുതി വിതരണക്കാർക്ക് പോകുമ്പോൾ ബാക്കിവരുന്ന കൗണ്ടർ ലാഭം കൊണ്ടാണ് പലയിടത്തും കൊട്ടകകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇത് ഭാഗികമായി ശരിയാണ്. പക്ഷേ, പെട്രോളിനേക്കാൾ കൂടിയ വിലക്ക് കുടിവെള്ളം വിറ്റ് കൊള്ള നടത്തുന്നതായി കണ്ടെത്തിയത് പ്രതിസന്ധിയിലായ ഒറ്റസ്ക്രീൻ തിയേറ്ററുകളിലല്ല, റെക്കോർഡ് ലാഭം കൊയ്ത ദേശീയ ശൃംഖലകളിലാണ്.

വിലനിയന്ത്രണം എളുപ്പമല്ല. കർണാടക സർക്കാർ ടിക്കറ്റിന് 200 രൂപ പരിധി നിശ്ചയിച്ചപ്പോൾ ഹൈക്കോടതി അതു സ്റ്റേ ചെയ്തു. എന്നാൽ കേരളത്തിൽ 1988-ലെ കേരള സിനിമാസ് (റെഗുലേഷൻ) ചട്ടങ്ങൾ പ്രകാരം തിയേറ്ററുകൾക്ക് ലൈസൻസ് നൽകുന്നത് സർക്കാരാണ്. വില നേരിട്ടു നിശ്ചയിക്കാനായില്ലെങ്കിലും ലൈസൻസ് വ്യവസ്ഥകൾ കടുപ്പിക്കാൻ സർക്കാരിന് പൂർണ അധികാരമുണ്ട്.

ഏതാനും ചില വ്യവസ്ഥകൾ കർശനമായി നടപ്പാക്കിയാൽ മതിയാകും:

• സുപ്രീംകോടതി ഉത്തരവിലെ സൗജന്യ കുടിവെള്ളം ലൈസൻസ് വ്യവസ്ഥയാക്കുക; കൗണ്ടറുകളിൽ ഇതു വ്യക്തമായി പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ നിർബന്ധിക്കുക.

• അടച്ച കുപ്പിവെള്ളവും കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ഭക്ഷണവും പുറത്തുനിന്നു കൊണ്ടുവരാൻ അനുവദിക്കുക.

• മെനുവിൽ നൂറു ഗ്രാമിന്റെയും ഒരു ലിറ്ററിന്റെയും യൂണിറ്റ് നിരക്ക് നിർബന്ധമായി പ്രദർശിപ്പിക്കുക; അപ്പോൾ 137 രൂപ എന്ന സംഖ്യ ഉപഭോക്താവിന്റെ കണ്ണിൽ നേരിട്ടുപതിക്കും.

കൊട്ടിയടക്കപ്പെടുന്ന കമ്പോളം

ഒരു മൾട്ടിപ്ലക്സിൽ സിനിമ കാണാൻ പോകുന്ന നാലംഗ കുടുംബത്തിന്റെ ചെലവെടുക്കാം. നാലു ടിക്കറ്റിന് 1,400 രൂപ; രണ്ടു ടബ് പോപ്കോണും നാലു കുപ്പി വെള്ളവും ചേർത്ത് 900 രൂപ. ആകെ 2,300 രൂപ. ഏതാനും വർഷം മുൻപ് ഇതേ കുടുംബം 120 രൂപയുടെ ടിക്കറ്റെടുത്ത് സിനിമ കണ്ടിരുന്നു. മലയാളിയുടെ തിയേറ്റർ വലിയൊരു ജനാധിപത്യ ഇടമായിരുന്നു; ഒരേ ഇരുട്ടിൽ, ഒരേ സ്ക്രീനിനു മുന്നിൽ, കൂലിപ്പണിക്കാരും ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഒപ്പത്തിരുന്ന ഇടം.

അവിടം ഇപ്പോൾ ഒരു ചില്ലറവ്യാപാര കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു; സിനിമ അതിലേക്ക് ഇടപാടുകാരെ എത്തിക്കുന്ന ഉപാധി മാത്രമായി. പോപ്കോൺ ഒരു ചെറിയ കാര്യമായി തോന്നാം; പക്ഷേ, അതിലടങ്ങിയ തത്ത്വം ചെറുതല്ല. പ്രവേശനംതന്നെ ഒരു ഉല്പന്നമാണെന്നും, അകത്തുകയറിക്കഴിഞ്ഞാൽ എത്ര വേണമെങ്കിലും ഈടാക്കാമെന്നും അംഗീകരിക്കാൻ നമ്മൾ ശീലിക്കപ്പെടുകയാണ്. ഇതേ യുക്തി വിമാനത്താവളങ്ങളിലും ആശുപത്രികളിലും വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ആവർത്തിക്കുന്നു. ചോദ്യം ‘‘പോപ്കോണിന് വില കൂടുതലാണോ’’ എന്നതല്ല; അടച്ച ഒരു വാതിലിന് പണം ഈടാക്കാൻ ആർക്കാണ് അവകാശം എന്നതാണ്. ആ ചോളം വിളയിച്ച കർഷകന് ഒരു ശതമാനം മാത്രം കിട്ടുമ്പോൾ, ഇടവേളയ്ക്ക് സിനിമയെക്കാൾ ചെലവു വരുമ്പോൾ, ഇരുട്ടിൽ നമ്മൾ കേൾക്കുന്നത് വെറും ചോളം പൊട്ടുന്ന ശബ്ദമല്ല; ഒരു കമ്പോളം കൊട്ടിയടയ്ക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ ശബ്ദമാണ്.

(കുസാറ്റിലെ സെന്‍റർ ഫോർ ബജറ്റ് സ്റ്റഡീസ് ഡയറക്ടറാണ് ലേഖകൻ)