നൽകേണ്ടത്​ മാ​​ന​​സി​​ക പി​​ന്തു​​ണ​​

മ​​ഴ സൃ​​ഷ്​​ടി​ച്ച പ്ര​​ള​​യ​​ക്കെ​​ടു​​തി​​യെ നേ​​രി​​ടാ​​ൻ സ​​ർ​​ക്കാ​​റും ജ​​ന​​ങ്ങ​​ളും ഒ​​ത്തു​​ചേ​​ർ​​ന്നു​​ള്ള ദു​​രി​​താ​​ശ്വാ​​സ പ്ര​​വ​​ർ​​ത്ത​​ന​​ങ്ങ​​ൾ ന​​ട​​ന്നു​​വ​​രി​​ക​​യാ​​ണ​​ല്ലോ. ര​​ക്ഷ​​പ്പെ​​ട്ട​വ​രി​ൽ ഭൂ​​രി​​ഭാ​​ഗ​​വും ഇ​​പ്പോ​​ൾ ദു​രി​താ​ശ്വാ​സ ക്യാ​​മ്പു​​ക​​ളി​​ലാ​​ണ്. ഇ​​നി​​യു​​ള്ള ജീ​​വി​​തം എ​​ന്ത് എ​​ന്ന പെെ​​ട്ട​​ന്ന് ഉ​​ത്ത​​രം ല​​ഭി​​ക്കാ​​ത്ത വ​​ലി​​യൊ​​രു ചോ​​ദ്യ​​ത്തി​​ന് മു​​ന്നി​​ൽ ത​​ള​​ർ​​ന്നി​​രി​​ക്കു​​ക​​യാ​​ണ് മി​​ക്ക​​വ​​രും. ഇ​​വ​​രു​​ടെ വി​​ശ​​പ്പും ദാ​​ഹ​​വും ത​​ൽ​​ക്കാ​​ല​​മാ​​യി അ​​ട​​ങ്ങി​​യി​​ട്ടു​​ണ്ടെ​​ങ്കി​​ലും ഭാ​​വി​​യെ​​ക്കു​​റി​​ച്ചു​​ള്ള ആ​​ശ​​ങ്ക​ നി​ല​നി​ൽ​ക്കു​ന്നു. ദു​​ര​​ന്ത​​ത്തെ തു​​ട​​ർ​​ന്ന് പി​​ടി​​പെേ​​ട്ട​​ക്കാ​​വു​​ന്ന പ​​ക​​ർ​​ച്ച​​വ്യാ​​ധി​​ക​​ളെ​​ക്കു​​റി​​ച്ചും. ആ​​രോ​​ഗ്യ പ്ര​​ശ്ന​​ങ്ങ​​ളെ​​ക്കു​​റി​​ച്ചു​ം ആ​ധി​യു​ണ്ട്.

സ​​ർ​​ക്കാ​​റിെ​​ൻ​​റ​​യോ ആ​​രോ​​ഗ്യ​​മേ​​ഖ​​ല​​യു​​ടേ​​യോ വ​​ലി​​യ​​തോ​​തി​​ലു​​ള്ള ശ്ര​​ദ്ധ പ​​തി​​യാ​​ത്ത ഒ​​രു വെ​​ല്ലു​​വി​​ളി ബാ​​ക്കി​​കി​​ട​​ക്കു​​ന്നു​​ണ്ട്. ദു​​ര​​ന്ത​​ങ്ങ​​ളു​​ടെ പി​​റ​​കെ വ​​രു​​ന്ന പോ​​സ്റ്റ് ട്രോ​​മാ​​റ്റി​​ക് സ്ട്രെ​​സ് ഡി​​സേ​​ഡ​​ർ (Post Traumatic Stress Disorder) എ​​ന്ന മാ​​ന​​സി​​ക പ്ര​​ശ്ന​​മാ​​ണ​ി​ത്. മ​​ന​​ശാ​​സ്ത്ര​​ത്തി​​ൽ പി.​​ടി.​​എ​​സ്.​​ഡി എ​​ന്ന ചു​​ര​​ക്ക​​പേ​​രി​​ലാ​​ണ് ഇ​​ത് അ​​റി​​യ​​പ്പെ​​ടു​​ന്ന​​ത്.  വ​​ലി​​യ​​തോ​​തി​​ൽ യു​​ദ്ധ​​ക്കെ​​ടു​​തി​​ക​​ളോ പ്ര​​കൃ​​തി​​ദു​​ര​​ന്ത​​ങ്ങ​​ളോ നേ​​രി​​ട്ടി​​ട്ടി​​ല്ലാ​​ത്ത കേ​​ര​​ള​​ത്തി​​ലെ സാ​​ധാ​​ര​​ണ​​ക്കാ​​ർ​​ക്ക് ഇൗ ​​അ​​വ​​സ്ഥ​​യെ​​ക്കു​​റി​​ച്ച് കാ​​ര്യ​​മാ​​യ അ​​റി​​വു​​ണ്ടാ​​വാ​​ൻ സാ​​ധ്യ​​ത​​യി​​ല്ല.

ല​​ഘു​​വാ​​യ മാ​​ന​​സി​​ക പ്ര​​ശ്ന​​ങ്ങ​​ൾ മു​​ത​​ൽ ആ​​ത്മ​​ഹ​​ത്യ​​യി​​ലേ​​ക്ക് ന​​യി​​ച്ചേ​​ക്കാ​​വു​​ന്ന ക​​ടു​​ത്ത വി​​ഷാ​​ദ​​രോ​​ഗം വ​​രെ പി.​​ടി.​​എ​​സ്.​​ഡി​​യു​​ടെ ഭാ​​ഗ​​മാ​​യി വ​​രാ​​ൻ സാ​​ധ്യ​​ത​​യു​​ണ്ട്. ലിം​​ഗ​​ഭേ​​ദ​​മോ പ്രാ​​യ​​വ്യ​​ത്യാ​​സ​​മോ ഇ​​ല്ലാ​​തെ എ​​ല്ലാ​​വ​​ർ​​ക്കും ഇ​ത്​ വ​രാം. . ദു​​ര​​ന്തം ന​​ട​​ന്ന് ഏ​​താ​​നും ദി​​വ​​സ​​ങ്ങ​​ൾ​​ക്കു​​ള്ളി​​ലും മാ​​സ​​ങ്ങ​​ൾ ക​​ഴി​​ഞ്ഞും അ​​പൂ​​ർ​​വം കേ​​സു​​ക​​ളി​​ൽ വ​​ർ​​ഷ​​ങ്ങ​​ൾ ക​​ഴി​​ഞ്ഞും പി.​​ടി.​​എ​​സ്.​​ഡി പ്ര​​ത്യ​​ക്ഷ​​പ്പെ​​ടു​​ന്ന​​താ​​യി കാ​​ണാ​​റു​​ണ്ട്. 
ജി​​വ​​നും ജീ​​വ​​ത​​ത്തി​​നും ഭീ​​ഷ​​ണി സൃ​​ഷ്​​ടി​​ക്കു​​ന്ന ക​​ടു​​ത്ത ദു​​ര​​ന്ത​​ങ്ങ​​ൾ നേ​​രി​​ട്ട​​വ​​രി​​ൽ 15 മു​​ത​​ൽ 20 ശ​​ത​​മാ​​നം പേ​​രി​​ൽ ഏ​​റി​​യും കു​​റ​​ഞ്ഞും പി.​​ടി.​​എ​​സ്.​​ഡി ക​​ണ്ടു​​വ​​രു​​ന്നു​​ണ്ടെ​​ന്നാ​​ണ് പ​​ഠ​​ന​​ങ്ങ​​ൾ ചൂ​​ണ്ടി​​ക്കാ​​ണി​​ക്കു​​ന്ന​​ത്.

ക​​ടു​​ത്ത അ​​നു​​ഭ​​വ​​ങ്ങ​​ൾ പി​​ടി​​ച്ചു​​കു​​ലു​​ക്കു​​ന്ന മ​​ന​​സ്സു​​ക​​ളി​​ൽ പ്ര​​ത്യ​​ക്ഷ​​പ്പെ​​ടു​​ന്ന പ്ര​​തി​​ക​​ര​​ണ​​ങ്ങ​​ളാ​​ണ് പൊ​​തു​​വി​​ൽ പ​​റ​​ഞ്ഞാ​​ൽ പി.​​ടി.​​എ​​സ്.​​ഡി എ​​ന്ന അ​​വ​​സ്ഥ. തു​​ട​​ക്ക​​ത്തി​​ലേ ന​​ട​​ത്തു​​ന്ന ചി​​കി​​ത്സ​​യി​​ലൂ​​ടെ താ​​ര​​ത​​മ്യേ​​ന എ​​ളു​​പ്പ​​ത്തി​​ൽ മ​​റി​​ക​​ട​​ക്കാ​​വു​​ന്ന മാ​​ന​​സി​​ക പ്ര​​ശ്ന​​മാ​​ണി​​ത്.

ദു​​ര​​ന്ത​​ത്തെ തു​​ട​​ർ​​ന്ന് സ​​ങ്ക​​ട​​വും പ​​രാ​​ജ​​യ​​ബോ​​ധ​​വും ഭ​​യ​​വും ആ​​ശ​​ങ്ക​​യു​​മെ​​ല്ലാം മ​​സ്സെി​ലു​യ​രു​ന്ന​ത്​  സ്വാ​​ഭാ​​വി​​ക​മാ​ണ്. സാ​​ധാ​​ര​​ണ​​ക്കാ​​രാ​​യ മ​​നു​​ഷ്യ​​ർ അ​​സാ​​ധാ​​ര​​മാ​​യ അ​​നു​​ഭ​​വ​​ങ്ങ​​ളി​​ലൂ​​ടെ ക​​ടു​​ന്നു​​വ​​രുേ​​മ്പാ​​ഴാ​​ണ് ഇ​​ത്ത​​രം വി​​കാ​​ര​​ങ്ങ​​ൾ രൂ​​പ​​പ്പെ​​ടു​​ന്ന​​ത്. എ​​ന്നാ​​ൽ ഇൗ ​നി​​ഷേ​​ധ​​ഭാ​​വ​​ങ്ങ​​ൾ ജീ​​വി​​ത​​ത്തിെ​​ൻ​​റ മു​​ന്നോ​​ട്ടു​​ള്ള പ്ര​​യാ​​ണ​​ത്തി​​ന് ത​​ട​​സ്സ​​മാ​​വുേ​​മ്പാ​​ൾ അ​​ത് ഒ​​രു രോ​​ഗാ​​വ​​സ്ഥ​​യു​​ടെ ത​​ല​​ത്തി​​ലേ​​ക്ക് മാ​​റു​​ന്നു. ഇ​​ങ്ങി​​നെ​​യു​​ള്ള ഘ​​ട്ട​​ത്തി​​ലാ​​ണ് വ്യ​​ക്തി​​ക്ക് വി​​ദ​​ഗ്ധ സ​​ഹാ​​യം ആ​​വ​​ശ്യ​​മാ​​യി വ​​രു​​ന്ന​​ത്.

മാ​ന​സി​ക പ്ര​ശ്​​ന​ങ്ങ​ൾ

• കു​​റ്റ​​ബോ​​ധം: ദു​​ര​​ന്ത​​ത്തി​​ൽ കൂ​​ടെ​​യു​​ണ്ടാ​​യി​​രു​​ന്ന​​വ​​രു​​ടെ​​യോ ബ​​ന്ധു​​ക്ക​​ളു​​ടെ​​യോ മ​​ര​​ണ​​മോ ഗു​​രു​​ത​​രാ​​വ​​സ്ഥ​​യോ ര​​ക്ഷ​​പ്പെ​​ട്ട​​വ​​രി​​ൽ സൃ​​ഷ്ടി​​ക്കു​​ന്ന കു​​റ്റ​​ബോ​​ധം.
•  ക​​ടു​​ത്ത ഭ​​യം, നി​​യ​​ന്ത്ര​​ണ​​മി​​ല്ലാ​​ത്ത വി​​കാ​​ര വി​​ക്ഷോ​​ഭം തു​​ട​​ങ്ങി​​യ​​വ.
•  മാ​​ന​​സി​​ക​​മാ​​യ ക​​ടു​​ത്ത അ​​സ്വ​​സ്ഥ​​ത
•  ക​​ഠി​​ന​​മാ​​യ നി​​രാ​​ശ
•  ജീ​​വി​​ത​​ത്തോ​​ട് വി​​ര​​ക്തി

പ്രാ​​ഥ​​മി​​ക ല​​ക്ഷ​​ണ​​ങ്ങ​​ൾ

•  ഒ​ന്നി​​ലും ശ്ര​​ദ്ധ​​പ​​തി​പ്പി​ക്കാ​ൻ ക​ഴി​യാ​തി​രി​ക്ക​ൽ
•  പെെ​​ട്ട​​ന്നു​​ള്ള ശ​​ക്ത​​മാ​​യ വി​​കാ​​ര പ്ര​​ക​​ട​​നം. (ക​​ര​​ച്ചി​​ൽ തു​​ട​​ങ്ങി​​യ​​വ)
•  എ​​ന്തെ​​ങ്കി​​ലും അ​​പ​​ക​​ട​​മു​​ണ്ടാ​​കു​​മോ എ​​ന്ന അ​​മി​​ത​​മാ​​യ ആ​​ശ​​ങ്ക.
•  അ​​നി​​യ​​ന്ത്രി​​ത​​മാ​​യ കോ​​പം.
•  ഉ​​റ​​ക്ക​​ക്കു​​റ​​വ്, ഞെ​​ട്ടി​​യു​​ണ​​ര​​ൽ തു​​ട​​ങ്ങി​​യ ഉ​​റ​​ക്ക പ്ര​​ശ്ന​​ങ്ങ​​ൾ.
•  വി​​കാ​​ര ശൂ​​ന്യ​​ത​​യും വൈ​​കാ​​രി​​ക മ​​ര​​വി​​പ്പും.
•  കൂ​​ട്ട​​ത്തി​​ൽ നി​​ന്ന് ഒ​​ഴി​​ഞ്ഞു​​മാ​​റി​​യി​​രി​​ക്കാ​​നു​​ള്ള പ്ര​​വ​​ണ​​ത.
•  ഒാ​​ർ​​മ്മ​​ക്കു​​റ​​വ്. പ്ര​​ത്യേ​​കി​​ച്ച് ദു​​ര​​ന്ത​​വു​​മാ​​യി ബ​​ന്ധ​​പ്പെ​​ട്ട കാ​​ര്യ​​ങ്ങ​​ളെ​​ക്കു​​റി​​ച്ച്.
•  ദൈ​​നം​​ദി​​ന കാ​​ര്യ​​ങ്ങ​​ളി​​ൽ താ​​ൽ​​പ​​ര്യ​​ക്കു​​റ​​വ്. ഉ​​ന്മേ​​ഷ​​മി​​ല്ലാ​​യ്മ.
•   ഭാ​​വി​​യെ​​ക്കു​​റി​​ച്ച് തീ​രെ പ്ര​​തീ​​ക്ഷ​​യി​​ല്ലാ​​ത്ത അ​​വ​​സ്ഥ

ഇൗ ​ല​​ക്ഷ​​ണ​​ങ്ങ​​ൾ പ്ര​​ക​​ടി​​പ്പി​​ക്കു​​ന്ന​​വ​​ർ​​ക്ക് അ​​ടി​​യ​​ന്തി​​ര​​മാ​​യി മ​​ന​​ശാ​​സ്ത്ര ചി​​കി​​ത്സ ന​​ൽ​​കി​​യി​​ല്ലെ​​ങ്കി​​ൽ അ​​വ​​സ്ഥ ഗു​​രു​​ത​​ര​​മാ​​വു​​ക​​യും മ​​ന​​സ്സ് അ​​തിെ​​ൻ​​റ അ​​ടു​​ത്ത ഘ​​ട്ട​​ത്തി​​ലേ​​ക്ക് പ്ര​​വേ​​ശി​​ക്കു​​ക​​യും ചെ​​യ്യും. അ​ങ്ങി​നെ​യു​ള്ള​വ​രി​ൽ താ​​ഴെ​​ക്കാ​​ണു​​ന്ന ല​​ക്ഷ​​ണ​​ങ്ങ​​ൾ പ്ര​​ക​​ട​​മാ​​കും.

•  ക​​ട​​ന്നു​​വ​​ന്ന ദു​​രി​​താ​​വ​​സ്ഥ​​ക​​ളു​​ടെ ഒാ​​ർ​​മ്മ​​ക​​ൾ വീ​​ണ്ടും വീ​​ണ്ടും മ​​ന​​സ്സി​​ലേ​​ക്ക് തി​​ക​​ട്ടി​​വ​​രി​​ക. അ​​വ വീ​​ണ്ടും ആ​​വ​​ർ​​ത്തി​​ക്കു​​മെ​​ന്ന ഭീ​​തി.
•  ക​​ഠി​​ന​​മാ​​യ അ​​നു​​ഭ​​ങ്ങ​​ളെ​​ക്കു​​റി​​ച്ചു​​ള്ള ദു​​സ്വ​​പ്ന​​ങ്ങ​​ൾ ആ​​വ​​ർ​​ത്തി​​ച്ച് കാ​​ണു​​ക.
•  ക​​ര​​യു​​ക, നെ​​ഞ്ചി​​ലി​​ടി​​ക്കു​​ക, ത​​ല​​യി​​ല​​ടി​​ക്കു​​ക, എ​​ഴു​​ന്നേ​​റ്റ് ഒാ​​ടു​​ക തു​​ട​​ങ്ങി അ​​പ​​ക​​സ​​മ​​യ​​ത്ത് പ്ര​​ക​​ടി​​പ്പി​​ച്ച ശാ​​രീ​​രി​​ക​​ചേ​​ഷ്​​ട​ക​​ൾ ആ​​വ​​ർ​​ത്തി​​ക്കു​​ക.

ഇ​​വ​​യോ​​ടൊ​​പ്പം വ​​ലി​​യ​​തോ​​തി​​ൽ ഉ​​ത്ക​​ണ്ഠ, വി​​ഷാ​​ദം, മാ​​ന​​സി​​ക സ​​മ്മ​​ർ​​ദ്ദം എ​​ന്നി​​വ​​യും കാ​​ണാ​​റു​​ണ്ട്. . ചി​​ല അ​​വ​​സ​​ര​​ങ്ങ​​ളി​​ൽ ദു​​ര​​ന്ത​​ങ്ങ​​ളു​​മാ​​യി നേ​​രി​​ട്ട് ബ​​ന്ധ​​പ്പെ​​ടാ​​ത്ത വ്യ​​ക്തി​​ക​​ളി​​ലും പി.​​ടി.​​എ​​സ്.​​ഡി​​യു​​ടെ ല​​ക്ഷ​​ണ​​ങ്ങ​​ൾ കാ​​ണാ​​റു​​ണ്ട്. ദു​​ര​​ന്തം നേ​​രി​​ട്ട​​വ​​രു​​ടെ അ​​ടു​​ത്ത സു​​ഹൃ​​ത്തു​​ക്ക​​ൾ, ബ​​ന്ധു​​ക്ക​​ൾ എ​​ന്നി​​വ​​ർ​​ക്കാ​​ണ് ഇ​​തി​​ന് സാ​​ധ്യ​​ത.

ദു​​ര​​ന്ത​​മു​​ഖ​​ത്തു​​നി​​ന്ന് ര​​ക്ഷ​​പ്പെ​​ട്ട കു​​ട്ടി​​ക​​ളി​​ൽ കി​​ട​​ക്ക​​യി​​ൽ മൂ​​ത്ര​​മൊ​​ഴി​​ക്ക​​ൽ, ക​​ടു​​ത്ത വാ​​ശി, പേ​​ടി​​ച്ചു​​ക​​ര​​യ​​ൽ എ​​ന്നി ല​​ക്ഷ​​ണ​​ങ്ങ​​ളും കാ​​ണാ​​റു​​ണ്ട്. പി.​​ടി.​​എ​​സ്.​​ഡി​​യു​​ടെ ല​​ക്ഷ​​ണ​​ങ്ങ​​ൾ ക​​ണ്ടു​​തു​​ട​​ങ്ങി​​യാ​​ൽ ഉ​​ട​​ൻ​​ത​​ന്നെ വി​​ദ​​ഗ്ധ സ​​ഹാ​​യം തേ​​ട​​ണം. ഒ​​രു ക്ലി​​നി​​ക്ക​​ൽ സൈ​​ക്കോ​​ള​​ജി​​സ്​​റ്റി​ന് പ്ര​​ശ്ന​​ത്തെ നേ​​രി​​ടാ​​ൻ വ്യ​​ക്തി​​യെ സ​​ഹാ​​യി​​ക്കാ​​നാ​​വും. സൈ​​ക്കോ​​തെ​​റ​​പ്പി, കൗ​​ൺ​​സ​​ലിം​​ഗ് തു​​ട​​ങ്ങി​​യ​​വ​​യി​​ലൂ​​ടെ പ്ര​​ശ്ന​​മു​​ള്ള​​യാ​​ളു​​ടെ മാ​​ന​​സി​​നെ സാ​​ധാ​​ര​​ണ​​നി​​ല​​യി​​ലാ​​ക്കാ​​ൻ ക​​ഴി​​യും.

ഇ​​പ്പോ​​ഴു​​ള്ള മാ​​ന​​സി​​ക​​വ​​സ്ഥ​​യെ​​ക്കു​​റി​​ച്ച് ബോ​​ധ്യ​​പ്പെ​​ടു​​ത്തു​​ക, പ്ര​​ശ്ന​​ങ്ങ​​ൾ നേ​​രി​​ടാ​​ൻ മ​​ന​​സ്സി​​നെ സ​​ജ്ജ​​മാ​​ക്കു​​ക, മ​​ന​​സ്സി​​ൽ ശു​​ഭ​​പ്ര​​തീ​​ക്ഷ വ​​ള​​ർ​​ത്തു​​ക, നി​​ഷേ​​ധാ​​ത്മ​​ക വി​​കാ​​ര​​ങ്ങ​​ളെ നി​​യ​​ന്ത്രി​​ക്കാ​​നും അ​​തി​​ജീ​​വി​​ക്കാ​​നു​​മു​​ള്ള മാ​​ർ​​ഗ​​ങ്ങ​​ൾ പ​​രി​​ശീ​​ലി​​പ്പി​​ക്കു​​ക, അ​​സ്വ​​സ്ഥ​​ത​​ക​​ളി​​ൽ നി​​ന്ന് മ​​ന​​സ്സി​​നെ മോ​​ചി​​പ്പി​​ച്ച് വി​​ശ്രാ​​ന്തി ന​​ൽ​​കു​​ക തു​​ട​​ങ്ങി നി​​ര​​വ​​ധി ശാ​​സ്ത്രീ​​യ മാ​​ർ​​ഗ​​ങ്ങ​​ളി​​ലൂ​​ടെ മ​​ന​​സ്സി​​ന് സം​​ഭ​​വി​​ച്ച പ്ര​​ശ്ന​​ങ്ങ​​ളെ അ​​തി​​ജീ​​വി​​ക്കാ​​ൻ വ്യ​​ക്തി​​യെ സ​​ഹാ​​യി​​ക്കു​​ക​​യാ​​ണ് മ​​ന​​ശാ​​സ്ത്ര​​പ​​ര​​മാ​​യ ചി​​കി​​ത്സ. ദു​​ര​​നു​​ഭ​​വ​​ങ്ങ​​ളു​​ടെ കാ​​ഠി​​ന്യ​​ത്തി​​നും വ്യ​​ക്തി​​യു​​ടെ മ​​ന​​സ്സിെ​​ൻ​​റ പ്ര​​ത്യേ​​ക​​ത​​ക​​ൾ​​ക്കും അ​​നു​​സ​​രി​​ച്ച് ചി​​കി​​ത്സ​​യു​​ടെ കാ​​ല​​വ​​ധി​​യി​​ൽ മാ​​റ്റ​​ങ്ങ​​ളു​​ണ്ടാ​​വാം. 

(ബം​​ഗ​​ളൂ​​രു​​വി​​ലെ ‘പി​​യേ​​ഴ്​​​സ​​ൺ ഇ​​ന്ത്യ എ​​ജുക്കേ​​ഷ​​ൻ സ​​ർ​​വീ​​സ​​സിൽ’ സൈ​​ക്കോ​​ള​​ജി​​ക്ക​​ൽ പ്രോ​​ഡ​​ക്​​​ട്​ ​െഡ​​വ​​ല​​പ്പ​​റാ​​ണ് ലേഖിക)

Tags:    
News Summary - flood victims need psychological support-colomnist

വായനക്കാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങള്‍ അവരുടേത്​ മാത്രമാണ്​, മാധ്യമത്തി​േൻറതല്ല. പ്രതികരണങ്ങളിൽ വിദ്വേഷവും വെറുപ്പും കലരാതെ സൂക്ഷിക്കുക. സ്​പർധ വളർത്തുന്നതോ അധിക്ഷേപമാകുന്നതോ അശ്ലീലം കലർന്നതോ ആയ പ്രതികരണങ്ങൾ സൈബർ നിയമപ്രകാരം ശിക്ഷാർഹമാണ്​. അത്തരം പ്രതികരണങ്ങൾ നിയമനടപടി നേരിടേണ്ടി വരും.