ഒരു ക്ലിക്കിന് പിന്നിലെ കബളിപ്പിക്കൽ! എന്താണ് ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ?

ഒരു ഓൺലൈൻ സേവനത്തിൽ സൗജന്യ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഒരാൾക്ക് പിന്നീട് അറിയാതെ പണം നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അംഗത്വം റദ്ദാക്കാൻ നോക്കുമ്പോഴാകട്ടെ, അതിനുള്ള വഴി കണ്ടെത്താൻ ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടേണ്ടിവരുന്നു. ഇത്തരം അനുഭവങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ഉപഭോക്താക്കൾ നേരിട്ടിട്ടുണ്ട്.2023-ൽ അമേരിക്കയിൽ ഒരു സംഭവം വലിയ ചർച്ചയായി. ആമസോണിന്റെ പ്രൈം അംഗത്വം എടുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കാത്ത ചില ഉപഭോക്താക്കൾ പോലും അറിയാതെ അംഗങ്ങളായെന്ന് പരാതി ഉയർന്നു. അംഗത്വം റദ്ദാക്കാൻ ശ്രമിച്ചവർക്കാകട്ടെ നിരവധി പേജുകൾ കടന്നുപോകേണ്ടിവന്നു. ഈ വിഷയത്തിൽ അമേരിക്കൻ ഫെഡറൽ ട്രേഡ് കമീഷൻ ആമസോണിനെതിരെ നടപടിയെടുത്തു. 2025-ൽ കേസ് ഒത്തുതീർപ്പാക്കുന്നതിനായി 250 കോടി ഡോളർ നൽകാനും കമ്പനി സമ്മതിച്ചു.

ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, ഉപഭോക്താവിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള കഴിവിനെ സ്വാധീനിക്കുന്ന തരത്തിൽ വെബ്‌സൈറ്റുകളിലും ആപ്പുകളിലും ഒരുക്കുന്ന കബളിപ്പിക്കുന്ന രൂപകൽപ്പനാ തന്ത്രങ്ങളാണ് ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ.ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു സേവനത്തിൽ ചേരാൻ ഒറ്റ ക്ലിക്ക് മതിയാകും. എന്നാൽ അതിൽനിന്ന് പുറത്തുകടക്കാൻ നിരവധി നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കേണ്ടിവരും. മറ്റൊരിടത്ത് ഒരു ഉൽപ്പന്നം വാങ്ങാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിൽ സമയപരിധി കാണിക്കും. ചിലപ്പോൾ അധിക സേവനങ്ങൾ അറിയാതെതന്നെ വാങ്ങൽ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുകയും ചെയ്യും.ഇത്തരത്തിൽ ഉപഭോക്താവിന്റെ ശ്രദ്ധയും ആശയക്കുഴപ്പവും തീരുമാനങ്ങളെടുക്കുന്ന രീതിയും മുതലെടുക്കുകയാണ് ഇത്തരം തന്ത്രങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം.

ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകളുടെ പ്രധാന രൂപങ്ങൾ

നമ്മൾ ദിവസവും ഉപയോഗിക്കുന്ന വെബ്‌സൈറ്റുകളിലും ആപ്പുകളിലും കണ്ടേക്കാവുന്ന ചില രീതികൾ പരിചയപ്പെടാം.

1. വ്യാജ സമയപരിധി കാട്ടി തിരക്കുകൂട്ടൽ

'ഈ ഓഫർ അവസാനിക്കാൻ ഇനി രണ്ട് മിനിറ്റ് മാത്രം', 'ഈ ഉൽപ്പന്നം ഇപ്പോൾ നിരവധി പേർ കാണുന്നുണ്ട്' തുടങ്ങിയ അറിയിപ്പുകൾ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? ഓഫർ നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയം സൃഷ്ടിച്ച് ഉപഭോക്താവിനെ വേഗത്തിൽ വാങ്ങാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയാണിത്.എന്നാൽ ഇത്തരം സമയപരിധികളും ആളുകളുടെ എണ്ണവും എല്ലായ്‌പ്പോഴും യഥാർഥമായിരിക്കണമെന്നില്ല. ആലോചിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള സമയം നൽകാതെ പെട്ടെന്ന് വാങ്ങാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഈ രീതിയാണ് വ്യാജ അടിയന്തരാവസ്ഥ.

2. അറിയാതെ അധിക സാധനങ്ങൾ വാങ്ങിപ്പിക്കൽ

ഒരു ഉൽപ്പന്നം വാങ്ങാനുള്ള നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കുമ്പോൾ ഉപഭോക്താവ് തിരഞ്ഞെടുക്കാത്ത മറ്റൊരു ഉൽപ്പന്നമോ സേവനമോ കൂടി വാങ്ങൽ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാകാം. അധിക വാറന്റിയോ മറ്റൊരു സേവനമോ ഇത്തരത്തിൽ ചേർക്കാം.അറിയാതെ അധിക തുക നൽകേണ്ടിവരുന്ന ഈ രീതിയെ 'ബാസ്‌കറ്റ് സ്‌നീക്കിങ്' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. പണം നൽകുന്നതിന് മുമ്പ് വാങ്ങൽ പട്ടിക പരിശോധിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്നാണിത്.

3. വേണ്ടാത്ത ബട്ടൺ അമർത്തിപ്പിക്കുന്ന തന്ത്രം

ഒരു ആപ്പിന്റെ അംഗത്വം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ 'തുടരുക' എന്ന ബട്ടൺ വലിയ അക്ഷരങ്ങളിലും ആകർഷകമായ നിറത്തിലും കാണിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ അംഗത്വം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള ബട്ടൺ ചെറുതും ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാത്തതുമായിരിക്കും.ഇതിലൂടെ ഉപഭോക്താവിന്റെ ശ്രദ്ധ തിരിച്ചുവിട്ട് സേവനം തുടരാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ചിലപ്പോൾ സേവനം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള തീരുമാനത്തെ കുറ്റബോധമുണ്ടാക്കുന്ന വാക്കുകളിലൂടെ പിന്തിരിപ്പിക്കാനും ശ്രമിക്കാറുണ്ട്.

4. ആദ്യം കുറഞ്ഞ വില, അവസാനം അധിക ചെലവ്

ഒരു വിമാനടിക്കറ്റോ ഹോട്ടൽ മുറിയോ ബുക്ക് ചെയ്യുമ്പോൾ ആദ്യം കാണുന്ന വില ആകർഷകമായിരിക്കും. എന്നാൽ പണമടയ്ക്കാനുള്ള അവസാന ഘട്ടത്തിലെത്തുമ്പോൾ നികുതി, സേവന നിരക്ക്, മറ്റ് ഫീസുകൾ എന്നിവ കൂടി ചേർക്കും. ഇതോടെ ആദ്യം കണ്ട വിലയേക്കാൾ കൂടുതൽ തുക നൽകേണ്ടിവരും.വാങ്ങലിന്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ മാത്രം അധിക ചെലവുകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഈ രീതിയെ 'ഡ്രിപ്പ് പ്രൈസിങ്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

5. സൗജന്യ സേവനത്തിന്റെ പേരിലുള്ള അംഗത്വക്കുടുക്ക്

ഏഴ് ദിവസത്തേക്കോ ഒരു മാസത്തേക്കോ സൗജന്യമായി ഉപയോഗിക്കാമെന്ന വാഗ്ദാനത്തിൽ ഒരു ആപ്പിൽ അംഗത്വമെടുക്കുന്നു. ഇതിനായി ബാങ്ക് കാർഡ് വിവരങ്ങളും നൽകുന്നു. എന്നാൽ സൗജന്യ കാലാവധി കഴിയുമ്പോൾ പണം ഈടാക്കിത്തുടങ്ങും.ചില സേവനങ്ങളിൽ സൗജന്യ കാലാവധി കഴിയുമ്പോൾ സ്വയമേവ പണം ഈടാക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയുണ്ടാകും. ഇത് ഉപഭോക്താവിന് വ്യക്തമായി മനസ്സിലാകാത്ത രീതിയിലാണെങ്കിൽ പ്രശ്നമാകാം. അംഗത്വം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള വഴി കണ്ടെത്താൻ തന്നെ പല ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകേണ്ടിവരുന്നതും ഇത്തരം കുടുക്കുകളുടെ ഭാഗമാണ്.

6. അകത്തേക്ക് കയറാൻ എളുപ്പം, പുറത്തുകടക്കാൻ പ്രയാസം

ഒരു വെബ്‌സൈറ്റിൽ അക്കൗണ്ട് തുടങ്ങാൻ ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾ മതി. എന്നാൽ അതേ അക്കൗണ്ട് പൂർണമായി അവസാനിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ നിരവധി പേജുകൾ സന്ദർശിക്കേണ്ടിവരും. ചിലപ്പോൾ അക്കൗണ്ട് നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള സൗകര്യം കണ്ടെത്താൻ തന്നെ ഏറെ സമയം ചെലവാക്കേണ്ടിവരും.ഒരു സേവനത്തിൽ ചേരുന്നത് ലളിതമാക്കുകയും അതിൽനിന്ന് പുറത്തുകടക്കുന്നത് അനാവശ്യമായി സങ്കീർണമാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണിത്. 'റോച്ച് മോട്ടൽ' എന്നാണ് ഈ തന്ത്രം അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഇന്ത്യയിലും ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾക്കെതിരെ മാർഗനിർദേശങ്ങളുണ്ട്

ഇത്തരം കബളിപ്പിക്കുന്ന രീതികൾ തടയാൻ ഇന്ത്യയിലും നടപടികളുണ്ട്. 2023 നവംബർ 30-ന് കേന്ദ്ര ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ അതോറിറ്റി ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ തടയുന്നതിനും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുമായി പ്രത്യേക മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പുറത്തിറക്കി.വ്യാജ സമയപരിധി, വാങ്ങൽ പട്ടികയിൽ അറിയാതെ അധിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തൽ, അംഗത്വം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാക്കൽ തുടങ്ങി 13 തരത്തിലുള്ള ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകളാണ് മാർഗനിർദേശങ്ങളിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.തുടർന്ന് 2025 ജൂൺ അഞ്ചിന് ഇ-കൊമേഴ്‌സ് സ്ഥാപനങ്ങളോട് സ്വന്തം വെബ്‌സൈറ്റുകളും ആപ്പുകളും പരിശോധിച്ച് ഇത്തരം കബളിപ്പിക്കുന്ന രീതികൾ കണ്ടെത്താനും ഒഴിവാക്കാനും കേന്ദ്ര ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ അതോറിറ്റി നിർദേശിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ തിരിച്ചറിയാൻ എന്തുചെയ്യണം?

  • ഒരു ഉൽപ്പന്നം വാങ്ങുമ്പോൾ അവസാനമായി നൽകേണ്ട ആകെ തുക പരിശോധിക്കുക.
  • ഓഫർ അവസാനിക്കാറായെന്ന അറിയിപ്പ് കണ്ടാൽ തിടുക്കത്തിൽ തീരുമാനമെടുക്കരുത്.
  • സൗജന്യ സേവനങ്ങളുടെ കാലാവധിയും പിന്നീട് പണം ഈടാക്കുന്ന വ്യവസ്ഥകളും മനസ്സിലാക്കുക.
  • പണം നൽകുന്നതിന് മുമ്പ് വാങ്ങൽ പട്ടികയിൽ അധിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളോ സേവനങ്ങളോ ചേർത്തിട്ടുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുക.
  • ഒരു സേവനത്തിൽ ചേരുന്നതിന് മുമ്പ് അത് എങ്ങനെ അവസാനിപ്പിക്കാമെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക.
  • സംശയകരമായ ബട്ടണുകളും അറിയിപ്പുകളും കണ്ടാൽ അവയുടെ അർഥം വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കിയശേഷം മാത്രം മുന്നോട്ടുപോകുക.

ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് നമ്മൾ കാണുന്ന എല്ലാ ഓഫറുകളും അറിയിപ്പുകളും നിഷ്കളങ്കമായിരിക്കണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഡാർക്ക് പാറ്റേണുകൾ എന്താണെന്നും അവ എങ്ങനെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്നും തിരിച്ചറിയുന്നത് ഓരോ ഇന്റർനെറ്റ് ഉപയോക്താവിനും പ്രധാനമാണ്. ഓൺലൈനിൽ ഒരു ക്ലിക്ക് ചെയ്യുന്നതിനുമുമ്പ് ഒരു നിമിഷം ചിന്തിക്കുന്നത് പല അനാവശ്യ ചെലവുകളിൽനിന്നും നമ്മളെ രക്ഷിച്ചേക്കാം.

Tags:    
News Summary - What Are Dark Patterns? How Apps and Websites Trick Users

വായനക്കാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങള്‍ അവരുടേത്​ മാത്രമാണ്​, മാധ്യമത്തി​േൻറതല്ല. പ്രതികരണങ്ങളിൽ വിദ്വേഷവും വെറുപ്പും കലരാതെ സൂക്ഷിക്കുക. സ്​പർധ വളർത്തുന്നതോ അധിക്ഷേപമാകുന്നതോ അശ്ലീലം കലർന്നതോ ആയ പ്രതികരണങ്ങൾ സൈബർ നിയമപ്രകാരം ശിക്ഷാർഹമാണ്​. അത്തരം പ്രതികരണങ്ങൾ നിയമനടപടി നേരിടേണ്ടി വരും.